PVV heeft vooral wat te duchten van de lokale partijen

René van der Weide, lijsttrekker van Wakker Emmen. Beeld reyer boxem

In de dertig gemeenten waar de PVV zich in de strijd mengt, strijdt de partij van Wilders lang niet altijd tegen de gevestigde politiek van PvdA, D66, CDA of VVD. De grootste concurrent is er de lokale partij. In Emmen leende de PVV nogal wat verkiezingsthema's van Wakker Emmen.

De gevoelens van Hans Hoek, D66-raadslid te Emmen, zijn deze verkiezingscampagne het best te omschrijven als 'gemengd'. Hij is in zijn politieke carrière wel eens trotser geweest op zijn partij dan nu, nu hij partijleider Alexander Pechtold vooral ervaart als struikelblok voor zijn lokale afdeling. "Die dividendbelasting", verzucht hij - als coalitiepartner in het kabinet is D66 akkoord gegaan met het afschaffen van de die belasting voor grote bedrijven. Hij krijgt het op straat vaak te horen. "Ik denk dat de houdbaarheidsdatum van Pechtold is overschreden", zegt Hoek.

Voor de lokale problemen in Emmen heeft hij er in ieder geval helemaal niets aan - daar spelen voor hem meer thema's als armoede en slechte voeding een hoofdrol. "Heeft u de mensen hier gezien?", vraagt hij. "Allemaal overgewicht."

Hoek vat de stemming in Emmen samen met de zin: "Het gaat beter met Nederland, maar daar merkt Emmen nog niet veel van."

De grootste in Emmen

Van de verkiezingen verwacht hij niet meer dan drie zetels. Zelf staat hij op plaats 4, maar toch deelt hij folders uit op de markt, tot twee keer toe uitgeroepen tot de mooiste markt van Nederland. De kramen liggen gedrapeerd rond de grote kerk, tegen de achtergrond van de verlaten Emmer dierentuin, die kort geleden verhuisde naar buiten het centrum. Er klinkt muziek uit luidsprekers. Overal staan beveiligers - het is de dag dat Geert Wilders Emmen zal bezoeken. Emmen is een van de dertig gemeenten waar de PVV zal meedoen aan de verkiezingen. Dat heeft een reden: een jaar geleden, bij de landelijke verkiezingen in 2017, werd de PVV in Emmen de grootste partij: bijna 12.500 mensen stemden toen op de mensen van de PVV.

(Tekst gaat verder onder de kaart)

D66 is een kleine partij in Emmen, net als alle gevestigde partijen. De PvdA heeft zes zetels, het CDA 5, de VVD 2. De 39 zetels tellende gemeenteraad werd de afgelopen vier jaar gedomineerd door wat in 2014 met 15 zetels de grootste lokale partij van Nederland werd: Wakker Emmen. "Oorspronkelijk", weet Hoek, "was Emmen een gemeente waar de mensen links waren. Ze stemden PvdA en SP. Maar de teleurstelling in de PvdA is groot en het vertrouwen in de SP verdween toen die bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen niet meedeed. Er speelde in 2014 een discussie over het plaatsen van windmolens bij Emmer-Compascuum. Wakker Emmen was daar tegen. Nu heeft die partij drie van de vijf wethouders."

Oude garde

Zodoende speelt de grote politieke strijd van Emmen zich dit jaar af tussen Wakker Emmen en de PVV. Dat is, zo blijkt uit een analyse van Investico, platform voor onderzoeksjournalistiek, geen uitzondering. In de dertig gemeenten waar de PVV dit jaar met de gemeenteraadsverkiezingen meedoet, strijden de mensen van Geert Wilders niet zozeer tegen de landelijke 'oude' politiek, maar tegen lokale partijen, die in korte tijd alweer als oude garde worden gezien. Dat is bijvoorbeeld ook zo in Purmerend, waar vooral de Stadspartij te duchten heeft van de PVV. En in Nissewaard, waar de partij ONS te duchten heeft van de PVV. En natuurlijk in Rotterdam, waar de PVV de strijd aangaat met Leefbaar Rotterdam.

"We gaan hier zeven zetels halen", zegt de Emmer Tom Kuilder even verderop op dezelfde markt als waar Hans Hoek foldert. Kuilder, 36 jaar, blaakt van zelfvertrouwen. Hij is nieuw in de politiek, maar werd meteen al lijsttrekker voor de PVV. Dat Geert Wilders persoonlijk naar Emmen kwam om hem te steunen noemt hij 'een kadootje' voor zijn campagne, misschien wel omdat daar tot nog toe nog maar weinig van te merken was. Bij twee verkiezingsdebatten zegde de PVV op het laatste moment af, zodat van Kuilder tot nog toe niet veel meer dan alleen de ophef over zijn kapsel bekend is. Op de markt heeft hij zijn haren keurig achterover gekamd. Maar de foto waarmee de PVV hem lanceerde circuleert nog altijd op internet - daarop is zijn kapsel precies als dat van Hitler. De gelijkenis was hemzelf niet opgevallen, en vooral voor zijn ouders vond hij het heel vervelend.

Principes en pluche

Op straat wil Kuilder best vertellen hoe hij die zeven zetels denkt te behalen. "Er is 600 miljoen naar de binnenstad van Emmen gegaan, maar in het buitengebied is niets geïnvesteerd. Ook de bewoners van Emmer-Compascuum verdienen een mooi centrum."

Niet voor niets noemt Kuilder Emmer-Compascuum, een buurtschap ten noordoosten van het stadje. Daar waren in 2017 stembureaus waar de PVV 30 procent van de stemmen kreeg. Het opvallende is dat het precies diezelfde stembureaus waren waar in 2014 de jonge partij Wakker Emmen bijna 70 procent van de stemmen kreeg. Hun programma destijds was gericht op precies dezelfde punten als die waarmee de PVV nu hoopt te winnen: tegen windmolens, voor investeringen in de omliggende buurtschappen, meer inspraak voor bewoners.

Want in vier jaar is er veel veranderd. Om te beginnen werd Wakker Emmen van oppositiepartij coalitiepartij, en wel met drie van de vijf wethouders. "Principes en het pluche gaan niet samen", vat PVV Emmen die afgelopen vier jaar inmiddels samen op Facebook. Want de windmolens kwamen er tóch, al werd het plan aangepast. "In 2013 was Wakker Emmen nog 'onthutst' en vond het plaatsen op 500 meter afstand nog onverantwoord", herinnert PVV Emmen zijn kiezers op Facebook. Fijntjes wijst de PVV erop dat er nu tóch windmolens komen, ook dichtbij. "Jaja, die verhalen over de regie in handen houden blabla kennen we wel."

Oebele Hoekstra, gepensioneerd inwoner van de wijk Angelslo, staat instemmend te knikken. Wat hem betreft is het goed dat de PVV zich nu in de Emmense politiek mengt. "Al die politici. Ze zeggen ja, ze doen nee." Hoekstra stemde vier jaar geleden op Wakker Emmen en raakte diep teleurgesteld, net zo teleurgesteld als hij eerder was geraakt in landelijke politieke partijen. Zijn wijk staat bekend als dé probleemwijk van Emmen, met aanhoudende drugs- en andere overlast. Van een aanpak daarvan heeft Hoekstra nooit iets gemerkt.

Beeld Sander Soewargana

"Er zit veel goeds in wat die Kuilder zegt", zegt hij. Het gaat hem niet om de islam of moskeeën, dat zal allemaal wel. Wat Hoekstra dwarszit, is de dadendrang van politici. "Nu weer dat Wildlands, de nieuwe dierentuin van Emmen. Het is allemaal veel te groot, veel te duur. Dat kan helemaal niet in een gemeente als de onze. Het zal erop uitdraaien dat het alleen geld kost. Op het gemeentehuis zouden ze bezig moeten zijn met armoede en zorg. Met de eigen mensen. Niet met een plan van 600 miljoen om het centrum op te knappen."

Zonder het te weten spreekt Oebele Hoekstra waarschijnlijk voor vele PVV-kiezers: uit CBS-gegevens blijkt dat in veel gemeenten waar de PVV met de verkiezingen meedoet, de criminaliteit hoger ligt dan in de omgeving. Ook in Emmen, waar 50 misdrijven per 1000 inwoners worden geteld, terwijl in Drenthe 40 de norm is.

Even verderop in het gemeentehuis heeft wethouder René van der Weide, tevens lijsttrekker voor Wakker Emmen, zich al bij voorbaat neergelegd bij een verkiezingsuitslag die minder goed is dan de vorige keer. "Als je bij een verkiezing 15 van de 39 zetels hebt gehaald, dan weet je dat je de volgende keer verliest", zegt hij. "Maar onze inzet is dat we in ieder geval de grootste blijven."

De PVV noemen ze liefst niet, maar op de Facebook-pagina legt Wakker Emmen deze weken nog wat extra nadruk op het thema veiligheid. 'Veiligheid en tegengaan van vernieling moet hoge prioriteit hebben', staat daar bijvoorbeeld. Bovendien wordt op de ruime ervaring van eigen politici nog wat extra nadruk gelegd.

Windmolens 

Van der Weide geldt in Emmen als een politiek talent. Toen hij wethouder werd, was hij pas 26 jaar, maar politiek al flink ervaren. Hij was op zijn 18de raadslid geworden. "Ik zat bij een tafeltennisvereniging", vertelt hij in zijn werkkamer. "Daar ontmoette ik een man die politiek actief was in een lokale partij. Hij zei: is dat niet ook iets voor jou?" Na even bij die eerste partij in de raad te hebben gezeten, had hij de smaak te pakken. Op zijn 21ste richtte Van der Weide zijn eigen partij op: Wakker Emmen.

Zelf ontkent hij dat de massale steun voor Wakker Emmen bij de vorige verkiezingen alleen te danken was aan het windmolenstandpunt. Hij wijst op een landkaart in zijn kamer, waarop de hele uitgestrekte gemeente te zien is - Emmen telt 107.000 mensen.

"Die windmolens zouden daar komen, bij Emmer-Compascuum. In dat gebied wonen ongeveer 8000 mensen: dat zijn hooguit twee à drie zetels." De rest van de stemmen haalde Wakker Emmen volgens hem met standpunten over stadsvernieuwing, fietspaden en burgerinspraak.

Hij is trots op wat er in vier jaar is bereikt, bijna alle dorpen rond Emmen krijgen een nieuw stadscentrum bijvoorbeeld. En ja, hij heeft meegewerkt aan de plaatsing van windmolens, al was zijn partij daar nog zó tegen. Het besluit was immers al genomen: het enige wat nog mogelijk was, was er het beste van te maken. Van der Weide heeft zelf de indruk dat hij de burgers zo goed mogelijk in het proces heeft meegenomen. Dat hij heeft geluisterd, al betekende dat niet altijd dat hij deed wat ze van hem verlangden.

Dat nieuwe politiek tegenwoordig alweer heel snel oud is, bewijst even later het commentaar van een andere lokale partij: Lef!, met twee zetels in de raad. "Wethouder van der Weide had nog wel beter naar de inwoners kunnen luisteren", zegt Lef!-raadslid Janneke Ensink. "Wij raden hem steeds aan: pak nou de fiets, ga naar de mensen luisteren. Dan zegt hij ja, maar hij doet het niet."

Ensink vindt het jammer dat de PVV zich heeft gemengd in de Emmer verkiezingsstrijd, maar nóg jammerder dat Wilders naar de gemeente kwam. "Het moet eigenlijk gaan over de lokale politiek, over onze lokale thema's", vindt zij. Daarmee lijkt ze dan weer op de mensen van de oude politiek, want dat ook was precies wat Hans Hoek van D66 ervan vond.

Beeld rv

Dit verhaal kwam tot stand in samenwerking met Investico, het non-profit platform voor onderzoeksjournalistiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden