PvdA vertrouwt liever machthebbers dan gewone mensen

Ad Melkert. Beeld AFP
Ad Melkert.Beeld AFP

Als een politieke partij over de toekomst blijft nadenken, is dat uiteraard verstandig. En wanneer een partij aan de regering deelneemt, is nadenken over de eigen koers voor de toekomst des te beter. Weinig is zo verraderlijk voor een regeringspartij in coalitie-land als zich volledig met het kabinetsbeleid te vereenzelvigen; dat is immers altijd een compromis.

Compromissen kunnen verdedigbaar zijn als je er voldoende voor terug krijgt. Maar een compromis tussen bijvoorbeeld VVD en PvdA is natuurlijk niet ineens volkomen liberaal dan wel juist sociaal-democratisch; als dat zo was zou een van beide partijen hebben zitten slapen.

Onlangs kwam een rapport uit van de commissie-Melkert. Die commissie had voor de PvdA een 'nieuwe visie' voor de economie in een geglobaliseerde wereld ontworpen. Journalisten vroegen Melkert onmiddellijk waarom als de PvdA zijn visie deelde, die dan niet in het kabinetsbeleid was terug te vinden. Dat is een flauwe vraag. Schaart een partij zich enkel en alleen achter kabinetsbeleid, dan krijgt zij te horen dat ze geen visie heeft; en terecht. Blijft een partij verhalen met een eigen visie ontvouwen, dan moet die visie volgens sommige journalisten blijkbaar meteen tot kabinetsbeleid worden verheven. Zo kan een partij het ook nooit goed doen.

De commissie-Melkert is geslaagd in het neerleggen van een onderscheidende visie. Die visie zelf is echter een stuk minder geslaagd. Wat mij betreft zou zij nooit de grondslag van een kabinet met de VVD moeten kunnen worden, maar dat ik dat als liberaal vind bevestigt wel het onderscheidend sociaal-democratisch karakter van het stuk.

'De economie terug naar de mensen'
In een van de twee ondertitels - kiezen was blijkbaar lastig - verkondigt de commissie: 'De economie terug naar de mensen.' Een buitengewoon misleidende zin. Want wie het rapport leest merkt dat de economie bij navolging van de aanbevelingen wel terug zal worden gezet, maar zeker niet in handen van de mensen terecht zal komen. De PvdA-commissie vertrouwt gewone burgers en hun keuzes namelijk niet. Voortdurend schijnen beslissingen van burgers te moeten worden gecorrigeerd, 'gecoördineerd', 'geleid', 'gestuurd' en wat dies meer zij. Vakbondsbonzen, pressiegroepen, ambtenaren en (linkse) politici weten volgens de PvdA'ers allemaal veel beter wat goed is dan de burgers zelf. Zo kennen we Melkert en zijn PvdA weer.

De commissie-Melkert beweert dat de samenleving en de internationale orde worden gedomineerd door het 'financieel-economisch complex'. Dat is een duistere kracht, die kennelijk niet hoeft te worden gedefinieerd. Wat de PvdA'ers er duidelijk niet onder verstaan, is de overheid. Terwijl als er toch één kracht is die (bijvoorbeeld) de Nederlandse economie beheerst, dan is het wel de collectieve sector. Die slokt momenteel meer dan de helft op van wat wij met elkaar verdienen. Met name in de ruim drie jaar van het kabinet Balkenende-Bos - van CDA, PvdA en ChristenUnie - is de collectieve sector geëxplodeerd. Waar iedereen moet matigen, kent de groei van de overheidsuitgaven geen grenzen, anders dan de commissie beweert. Alle bezuinigingsretoriek ten spijt, is de overheid jaar in jaar uit alleen maar verder uitgedijd. Bezuinigen betekent voor gewone burgers minder uitgeven, maar voor overheden slechts minder hard groeien dan men oorspronkelijk van plan was.

Rupsje-nooit-genoeg
Al die extra overheidsuitgaven hebben onze economie niet geholpen. Toch beveelt de PvdA-commissie 'meer overheid' aan als manier om uit de crisis te komen. Rupsje-nooit-genoeg was duidelijk weer in het land. Burgers zullen echter de hand op de knip blijven houden zolang hen geen perspectief op meer ruimte wordt geboden. Als het aan deze PvdA-commissie ligt wordt de ruimte voor burgers en bedrijven echter nog verder vernauwd. En voor zover burgers hun geld niet hoeven in te leveren moeten zij kennelijk op de vingers worden getikt dat zij hun geld niet op de juiste wijze - zoals de PvdA wil - besteden.

In één passage erkent de commissie-Melkert dat de crisis mede wortelt in 'nalatigheid... van de regeringen die niet tijdig de tering naar de nering wilden zetten'. Maar Melkert en de zijnen willen zelf verhinderen dat dit alsnog gebeurt. Zij willen namelijk naast de doelstelling van 3%-overheidstekort in het Europees monetair beleid en in de Nederlandse bankwet een doelstelling van 5% of minder werkloosheid vastleggen. Zo'n dubbele doelstelling zal met zekerheid de overheidstekorten en de staatsschuld verder opjagen. Tot minder werkloosheid zal zij niet leiden, of het moet met kunstbanen zijn zoals Melkert die in de jaren negentig creëerde.

Door dit rapport te onderschrijven kan de PvdA zich met een eigen visie profileren. Het is echter geen visie op de toekomst. Voor inspiratie werd geput uit een falend verleden.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de Teldersstichting, het onafhankelijk wetenschappelijk bureau ten behoeve van het liberalisme gelieerd aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden