PvdA verlost van de buikpijn, uitgerekend dankzij de VVD

Het is een langgekoesterde wens van de VVD: illegaal verblijf strafbaar stellen. Vreemdelingen kunnen zo makkelijker opgepakt en uitgezet worden en dat schrikt potentiële immigranten af, is de gedachte.

In 2002 lukt het de liberalen het plan onder het eerste kabinet-Balkenende in het regeerakkoord te krijgen, maar dat kabinet valt snel. D66 komt in de plek voor de LPF en is tegen. Daarnaast vreest VVD-minister Rita Verdonk een te grote belasting voor politie en justitie.

Als de liberalen in 2010 onder leiding van Mark Rutte de verkiezingen winnen, halen ze hun plan weer uit de ijskast. Samen met CDA en PVV tekenen ze voor het strafbaar stellen van illegaal verblijf. Dit ondanks de kritiek dat vreemdelingen zo het stigma crimineel krijgen en hulpverleners plots ook in de cel kunnen belanden omdat ze een illegaal eten of een slaapplek geven.

Nog voor de wet rond is, valt het gedoogkabinet, maar de liberalen houden vol. Tijdens de onderhandelingen over een nieuw kabinet met de PvdA in 2012 leggen ze hun wens opnieuw op tafel. De PvdA besluit dit lastige punt te slikken, omdat er in ruil daarvoor een kinderpardon komt dat ervoor zorgt dat jonge asielzoekers en hun ouders die al lang in Nederland wonen, hier kunnen blijven. Een punt waar de partij jaren voor heeft gestreden.

Toch blijft de ruil pijnlijk voor de sociaal-democraten, want tegen strafbaar illegaal verblijf heeft de partij zich altijd verzet. Na de vreugde om het kinderpardon, speelt de buikpijn daarover op. Na een winter waarin illegalen in tentenkampen demonstreren en opvang in vluchtkerken volgt, toont de achterban in het voorjaar van 2013 zijn onvrede. Prominenten als Job Cohen en Jan Pronk spreken zich uit tegen de strafbaarstelling en zo'n zevenduizend leden tekenen een petitie tegen de wet.

Dat protest mag - aanvankelijk - niet baten. Partijleider Diederik Samsom legt tijdens het congres in april een haast unaniem gesteunde motie naast zich neer die hem adviseert het regeerakkoord open te breken. We staan voor onze handtekening, is zijn boodschap.

Met de belofte het asielbeleid in zijn algemeenheid te verbeteren, reist hij vervolgens twee weken door het land waarna de gemoederen binnen de partij bedaren. Samsom hoeft niet meer bij de VVD aan te kloppen.

Ondertussen bindt staatssecretaris Fred Teeven van veiligheid en justitie een beetje in. Vreemdelingen die herhaald worden betrapt op illegaal verblijf, begaan geen misdrijf meer, maar een overtreding. Dat betekent dat er uitsluitend een boete kan volgen, geen celstraf. Het betekent ook dat mensen die illegalen helpen, niet meer meehelpen aan een misdrijf en dus ook niet strafbaar zijn.

Verder benadrukt Teeven dat de vreemdelingenpolitie zich bij de opsporing in eerste instantie zal richten op criminele, overlastgevende illegalen. Ook belooft de staatssecretaris om het advies van een PvdA-werkgroep om kwetsbare groepen zoals slachtoffers van mensenhandel buiten de wet te houden, mee te nemen bij het schrijven van zijn wetsvoorstel.

Het maakt dat Samsom concludeert dat de wet is 'ontmanteld' en deze nog slechts een symbolische waarde heeft. Toch gaat ook deze symbolische waarde de partij kennelijk te ver, gezien de streep door de strafbaarstelling van illegaliteit.

Na twee uitgestoken handen van de VVD besluit de PvdA te gaan praten met als eindresultaat dat de afspraak tussen de coalitiepartijen van tafel is. Zo is de PvdA van de buikpijn verlost, dankzij uitgerekend de VVD.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden