PvdA verliest van D66, PVV en Leefbaar

Winst democraten in Amsterdam, PVV grootste in Den Haag, Leefbaar in Rotterdam

De verhoudingen in gemeenteraden zijn gisteren spectaculair veranderd. D66 wordt na de lokalen de grootste partij, groter dan de traditionele grote partijen VVD, PvdA en CDA, die elk honderden zetels verliezen.

D66, de partij die in 2006 bijna werd weggevaagd uit de lokale politiek, is helemaal terug. En hoe. Percentueel leek zij gisteravond laat de VVD en de PvdA te verslaan, een ongekend succes voor de partij die in de Tweede Kamer 12 zetels heeft, een fractie van de 41 van de VVD en de 38 van de PvdA. Naar het zich gisteravond laat liet aanzien, heeft D66 de PvdA in Amsterdam van de troon gestoten, heeft de PVV Den Haag veroverd en Leefbaar Rotterdam, met lijsttrekker Joost Eerdmans, de Maasstad. In Utrecht zou D66 de positie van grootste overnemen van GroenLinks.

De lokale partijen blijven groeien. Bijna een op de drie kiezers stemt nu op een lokale partij. De plaatselijke groeperingen, vaak meer met een praktische dan met een ideologische inslag, krijgen er rond de 600 zetels bij en staan met in totaal 3000 zetels ver aan top. Daarmee consolideren deze formaties hun positie, die ze sinds de vorige raadsverkiezingen innemen.

Daar tegenover staan de traditionele partijen. Zij krijgen een ongenadige klap. Het grootste verlies lijdt de PvdA, die ook bij de vorige verkiezingen al fiks verloor. Vermoedelijk gaan er voor de bestuurderspartij weer rond de 300 zetels verloren. "Deelname aan het kabinet maakt het moeilijk", gaf oud-partijleider Job Cohen als verklaring.

De VVD, waarmee de PvdA regeert, moet ook een fors verlies incasseren. Ze is na de lokale partijen en D66 de derde partij in de gemeenteraden, maar moet het ook met zo'n 300 zetels minder doen. Oud-VVD-leider Ed Nijpels ziet wel een lichtpuntje in de afstraffing van de kiezer. Als alleen de PvdA had verloren, dan was dat volgens hem heel slecht geweest voor de verhoudingen in het kabinet. "Maar nu wordt het leed gedeeld, gedeelde smart is halve smart."

Omdat het CDA sterker is op het platteland dan in de stad, is daar het zetelverlies het grootst. Halverwege de avond moest de partij rekening houden met een teruggang van meer dan 500 zetels. Dat de oppositiepartij er omgerekend naar de zetelverdeling in de Tweede Kamer een Kamerlid bij krijgt, werd bij het CDA ervaren als een schrale troost. "We hadden gehoopt dat we bij de uitslag van vier jaar geleden zouden blijven", zei Kamerlid Mona Keijzer.

Het CDA had in Den Haag de afgelopen maanden de handen vrij; de partij voert harde oppositie tegen het kabinet Rutte II, anders dan D66, ChristenUnie en SGP, die de coalitie steunen in het financieel beleid. Net als D66 hebben de christelijke partijen het in de gemeenten goed gedaan. Samen krijgen ze er rond de 150 raadsleden bij. In Vlissingen kan, voor het eerst in de partijgeschiedenis, voor de SGP een vrouw zitting nemen in de raad: Lilian Janse.

Bij GroenLinks ging gisteravond volgens voorzitter Rik Grashoff de vlag uit. Weliswaar kijkt ze aan tegen een terugval van zo'n 50 van de 350 zetels. Maar: "Als je kijkt naar waar de partij vandaan komt, hebben we het vertrouwen van de kiezer weer gewonnen." De SP hoeft zich minder in bochten te wringen. Zij maakt een winst van zo'n vier procent, omgerekend 274 zetels.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden