PvdA moet nu echt een keus maken

Een linkse partij of een arbeiderspartij: de PvdA kan het niet allebei zijn, aldus Nick Ottens.

Na de dreun van 15 maart ontkomt de PvdA er niet meer aan een keuze te maken. De partij is er de afgelopen jaren niet in geslaagd om de solidariteit tussen arbeiders en de progressieve middenklasse te herstellen. Die twee groepen zijn te ver uit elkaar gegroeid.


De PvdA kan of kiezers terug proberen te winnen van de PVV en de SP met een eigen-volk-eerst-socialisme of vol inzetten op een kosmopolitisch, progressief geluid, wat D66 en GroenLinks winst heeft opgeleverd.


Voordat de partij een keuze maakt, is het de moeite waard om over de grenzen te kijken. Centrum-linkse partijen in het buitenland hebben namelijk beide strategieën uitgeprobeerd.


De Britse Labourpartij heeft vanaf 2015 geprobeerd de arbeidersklasse te heroveren op populistisch rechts. Dat is niet gelukt. Onder aanvoering van Jeremy Corbyn is de partij verder weggezakt in de peilingen. Daar zou je Corbyn de schuld van kunnen geven, ware het niet dat zijn geestverwanten in Frankrijk het even slecht doen. Benoît Hamon en Jean-Luc Mélenchon, de linkse en extreem-linkse presidentskandidaten, zouden samen nog geen kwart van de stemmen halen. Emmanuel Macron, de sociaal-liberale kandidaat, doet het in zijn eentje beter. De kans is groot dat hij in mei Marine Le Pen verslaat.


Macron wijst immigratie en vrijhandel niet af, maar pleit wel voor een solidairder Europa dat meer investeert in onderwijs en werk voor jongeren. Hij noemt zich een sociaal-democraat van de Derde Weg, in navolging van Tony Blair en Wim Kok.

Monsterzege

Zo ook Matteo Renzi. Onder zijn aanvoering wonnen de Italiaanse Democraten in 2014 de Europese parlementsverkiezingen met 40 procent van de stemmen, een monsterzege. Renzi maakte, tot afgrijzen van rechts, geregistreerd partnerschap mogelijk voor homostellen en maakte, tot afgrijzen van oud-links, een begin met het liberaliseren van de arbeidsmarkt.


De PvdA dreigt nu de richting van Corbyn en Hamon in te slaan in plaats van het voorbeeld van Macron en Renzi te volgen. Neem de Wet Werk en Zekerheid. Die heeft weliswaar misbruik van korte-termijncontracten aangepakt, maar zit hoger opgeleide zzp'ers in de weg. Of neem het voorstel om het vrije verkeer van personen in Europa aan banden te leggen. Dat zou de schilder en de vrachtwagenchauffeur tegen goedkope arbeidsconcurrentie uit Oost-Europa beschermen, maar de Nederlander in het buitenland heeft er onder te lijden.


Beide plannen komen uit de koker van Lodewijk Asscher. Hij is wel duidelijker dan zijn voorgangers over sociaal-democratische waarden en normen als homo- en vrouwenrechten. Nadeel daarvan is weer dat kiezers met een migrantenachtergrond aan dergelijke volksverheffing geen behoefte hebben.


Zo verliest de PvdA op alle fronten. Hoogopgeleiden, in de steden en het buitenland, voelen zich eerder thuis bij D66 en GroenLinks. Laagopgeleiden en werklozen zitten bij de PVV en SP. Allochtonen lopen over naar Denk.


De kracht van de sociaal-democratie was dat zij al die groepen wist aan te spreken en te verbinden. Die tijd is voorbij. De oude achterban in de grote steden liep vijftien jaar geleden al weg, toen Pim Fortuyn opkwam. De PVV en SP hebben sindsdien ook in de provincie de lage inkomens voor zich gewonnen. Wil de PvdA bij die kiezers nog een kans maken, dan zou ze standpunten over Europa en migratie moeten laten varen. Is de partij daartoe bereid?


Zo niet, kies dan voor de linkse, progressieve waarden die de PvdA na aan het hart liggen: een open wereld en een vrijzinnig land. Dan maakt de partij kans de D66- en GroenLinks-stemmer terug te winnen.


Een linkse partij voor arbeiders, dat gaat niet meer samen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden