Opinie

PvdA en VVD aan de haal met een CDA-filosofie

Van links naar rechts: minister Jet Bussemaker (Onderwijs), minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken), minister Ivo Opstelten (Justitie en Veiligheid), minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken), vicepremier Lodewijk Asscher en premier Mark Rutte op Prinsjesdag in de Ridderzaal. Beeld ANP

SYBRAND VAN HAERSMA BUMA   De participatiesamenleving is een ideologische keuze. Maar PvdA en VVD struikelen over loze kretologie, schrijft CDA-leider Sybrand Buma.

Opvallend moment in de Troonrede was de verwijzing van onze Koning naar de participatiesamenleving. Iedereen met enig historisch besef, herkende dit als CDA-thematiek die eerder onder andere door premier Balkenende naar voren is gebracht.

Binnen de PvdA is heftig gereageerd op de participatiesamenleving. Dat is niet verwonderlijk. Sociaal-democraten menen van nature dat de overheid vrijwel alle maatschappelijke problemen kan oplossen. Als gevolg van dit PvdA-staatsdenken is een overheid ontstaan die de rol van de samenleving, van maatschappelijke organisaties, sportverenigingen en families, steeds meer verdringt. Zo kreeg Nederland een alles controlerende bureaucratische verzorgingsstaat die de kracht van de samenleving heeft ondermijnd. Langzaamaan is iedereen gewend geraakt aan het idee dat de staat alles regelt, in plaats van dat wij veel zaken samen en onderling veel beter kunnen bepalen en oplossen. Het gevolg is dat mensen boos worden nu de grenzen van de verzorgingsstaat zijn bereikt.

Vanuit de VVD klonken er minder gespannen reacties op het benoemen van de participatiesamenleving. Maar dat wil niet zeggen dat liberalen wel begrepen hebben wat deze echt inhoudt. Voor de VVD is de participatiesamenleving weinig meer dan een excuus-terminologie voor kille bezuinigingen. De plannen van de VVD blinken niet bepaald uit in het versterken van de samenleving. Meedoen in de samenleving is voor liberalen vooral meedoen als consument op de markt. Het nemen van verantwoordelijkheid betekent dan al snel: zoek het zelf maar uit.

Met de PvdA en VVD krijgt de participatiesamenleving het slechtste van twee werelden. Visieloos snijden (VVD) wordt verbloemd onder het kopje participeren en het staatsdenken (PvdA) zorgt voor een batterij regels en voorwaarden waar de gemiddelde goedwillende burger zich nauwelijks doorheen geworsteld krijgt.

Imitatie
Iedereen kent de voorbeelden. Neem peuterspeelzaal 't Hinnepykje in Sneek, dat alleen maar kan blijven bestaan als ze overheidssubsidie aanvaarden. Of de bizarre regels die sportkantines gelijkschakelen aan commerciële horecagelegenheden. De middenklasse, die de ruggegraat van Nederland vormt, raakt hierdoor verlamd, terwijl zij door PvdA en VVD ook al de rekening voor de crisis gepresenteerd heeft gekregen in de vorm van belastingverhogingen. De VVD eist immers dat de rekening wordt betaald en de PvdA eist dat de overheid hiervoor niet inlevert.

Imitatie is wellicht de mooiste vorm van vleierij, maar helaas begrijpen socialisten noch liberalen wat een participatiesamenleving is. Zij houden mensen door het verkeerde gebruik van de term een valse spiegel voor. Wat is het alternatief? Een echte participatiesamenleving veronderstelt dat mensen samen met andere mensen kúnnen leven, ondernemen en organiseren. Ze veronderstelt dat mensen daarvoor de (financiële) middelen hebben. Ze veronderstelt een sterke middenklasse en een bescheiden overheid die gemeenschappen versterkt én mensen volop ruimte geeft. Lagere belastingen en minder bureaucratie zijn daartoe voor de middenklasse onmisbaar.

Loze kretologie
De meeste problemen moeten daar worden aangepakt waar ze het beste kunnen worden opgelost: door mensen zelf, samen met anderen, midden in de samenleving. Een sterke en vitale samenleving veronderstelt dat mensen ook inhoudelijke zeggenschap krijgen. Alleen zo kunnen ze zelf de organisatie van voorzieningen op zich nemen en het verschil maken. Vertrouwen in mensen is hierbij cruciaal. Regels, voorschriften, controles en belastingverhogingen staan het eigen initiatief van mensen in de weg. Ze frustreren de creativiteit, belemmeren de zorg voor elkaar en ondermijnen de financiële zelfredzaamheid van de samenleving. Dit moet fundamenteel anders, zodat mensen zelf maatschappelijke vernieuwingen kunnen realiseren en problemen oplossen.

Kortom, het is tijd voor een echt werkend alternatief. De participatiesamenleving niet als loze kretologie waar PvdA en VVD vervolgens over struikelen, maar als een ideologische keuze. Een keuze voor een meer bescheiden overheid, meer ruimte voor de samenleving, en ook voor de dragende middenklasse. Voor een land waar werken loont, en waar de middenklasse niet de melkkoe, maar de ruggegraat is van een bloeiende economie, een stabiele politiek en een sterke samenleving.

 
Langzaamaan is iedereen gewend geraakt aan het idee dat de staat alles regelt, in plaats van dat wij veel zaken samen en onderling veel beter kunnen bepalen en oplossen
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden