Purcells meesterwerk met Turkse flarden verweven

'Dido ile Aeneas'
Holland Opera, voor jongeren en volwassenen, speelt van 10/5 t/m 3/6 in Amersfoort. www.hollandopera.nl

'Dido en Aeneas' staat bekend als de mooiste opera van barokcomponist Henry Purcell. Joke Hoolboom, artistiek leidster van Holland Opera, brengt deze opera nu voor de tweede keer. De eerste keer was in 2005 toen de opera op Fort Rijnauwen speelde.

Ook nu speelt de opera in een bijzondere omgeving: een gevangenis. "Het is een prachtig liefdesverhaal tussen twee mensen die ontheemd zijn, dat me blijft inspireren", vertelt zij. Het libretto van Nahum Tate vertelt hoe Dido, die verbannen is uit haar land, met een list de stad Carthago verovert en daarmee de haat van de bevolking over zich afroept. Aeneas is gevlucht na de vernietiging van zijn stad Troje en zoekt een nieuwe plek om zijn rijk te stichten. Als hij arriveert in Carthago, ontvangt koningin Dido hem op haar paleis en ze worden hartstochtelijk verliefd.

"Ik wilde er geen sprookjesvertelling van maken, maar een actueel verhaal neerzetten", zegt Hoolboom. "Aeneas komt uit Troje, gelegen in het huidige Turkije, Dido komt uit wat nu Libanon is. Ze zijn allebei stateloos, net als veel vluchtelingen in deze tijd."

Speciaal voor deze voorstelling is het theatergebouw van Holland Opera, de voormalige Veerensmederij achter het station in Amersfoort, ingericht als gevangenis, ofwel de 'Penitentiaire Instelling Carthago'. Beneden zit Dido met andere vrouwen in hechtenis. De mannen die je op de verdieping boven hen ziet, zijn de bewakers. "Zij spelen de rol van de heksen die in het oorspronkelijke verhaal wraak nemen op Dido. Zij is een voormalige koningin, met een enorme présence en gevoel voor rechtvaardigheid en dat triggert die kerels. Aeneas heeft iets van filmster George Clooney, die opkomt met een cameraman. Hij is een gevluchte, idealistische prins, maar wél overal welkom om zijn verhaal te doen over het onrecht in de wereld. Dat is een beetje gratuit, want hij is niet in gevaar en kan altijd weer weg.

"Zijn geliefde Dido kan dat niet, zij zit gevangen. Aeneas wil wel kiezen voor zijn eigen geluk en bij haar blijven, maar gaat toch weg en laat haar in de steek. In het oorspronkelijke verhaal pleegt zij zelfmoord. Hier wordt ze uitgezet, maar waar ze terechtkomt, blijft in het midden. Het kan elk land zijn waar vrouwen in een slechte positie verkeren."

Door het zeventiende-eeuwse libretto van Nahum Tate zijn fragmenten uit Turkse gedichten en volksliedjes gevlochten. Vandaar dat ook de titel ('Dido ile Aeneas') in het Turks is. "De muziek van Purcell is aangevuld met Turkse muziek, gecomponeerd door Fons Merkies. De bezetting bestaat uit een strijkorkest, elektrische gitaar, sas en een twaalfsnarige luit. Die combinatie van klanken geeft de opera een nieuwe dimensie. De rol van Aeneas krijgt door de toevoeging van de Turkse muziek meer diepte. Het stuk is voor een meisjesschool geschreven; er was nauwelijks tekst voor Aeneas."

Ook in eerdere opera's combineerde zij de bestaande muziek met Turkse muziek, zoals in 'Romeo en Farida' een bewerking van Romeo en Julia die speelde in een slagerij. Wat fascineert haar daarin? "Turkije is een land tussen twee continenten, een cross-over tussen Europa en de Arabische wereld. Het land kan in die zin een sleutelrol vervullen in het samenbrengen van culturen. Als ik bedenk hoe wij in het rijke westen bezig zijn een muur op te trekken en hoe laatdunkend er wordt gesproken over economische vluchtelingen. Dan lijkt het alsof mensen een blinde vlek hebben. Wij Nederlanders zijn toch indertijd ook massaal naar Canada en Australië geëmigreerd?"

Ook Dido vertrekt, noodgedwongen, en niemand weet hoe het haar zal vergaan. In haar slotaria zingt zij: "Denk aan mij, maar vergeet mijn lot".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden