Puber komt moeiteloos aan een sigaret

Beeld ANP XTRA

Van de 12-jarigen rookt 2 procent weleens; van de 16-jarigen al 20 procent. Sigaretten krijgen ze van ouders of vrienden, of uit de winkel.

Hoe kun je nou zeggen dat iemand van 12 jaar zelf besluit te gaan roken? Dat verwijt van de anti-rooklobby aan het adres van het Openbaar Ministerie bleef hangen nadat bleek dat er geen strafzaak tegen de tabaksindustrie komt. Justitie houdt vol dat roken deels een eigen keuze is, en dat er al een verkoopverbod voor jongeren onder de achttien is. Maar hoe kan het dat jonge tieners er dan toch nog steeds op los paffen? Antwoord in vier delen.

1. Hoeveel jonge kinderen roken?

Twee procent van de 12-jarigen antwoordde 'ja' toen het Trimbosinstituut ze anderhalf jaar terug vroeg of ze de afgelopen maand gerookt hadden. Bij 16-jarigen is dat opgelopen tot 20 procent. Dagelijks roken doet al bijna 1 procent van de 13-jarigen.

2. Hoe komen ze aan die sigaret?

Een 16-jarige kan vrij gemakkelijk sigaretten kopen. Dat is verboden, tenzij iemand volgens de winkelier 'onmiskenbaar' 18 jaar of ouder is. Ondanks dat verkoopverbod halen jongeren in deze leeftijdscategorie een op de drie sigaretten gewoon uit de winkel.

Die formulering 'onmiskenbaar' in de tabakswet laat natuurlijk ruimte over. "Tja, ze zag er toch echt uit als 20, ook al bleek ze 16." Maar de mensen achter de kassa laten wel meer steken vallen. Tieners van 12 en 13 halen nog steeds tien procent van hun sigaretten uit de winkel. En die zijn toch niet onmiskenbaar meerderjarig.

De meeste sigaretten - vier op de tien - krijgen minderjarigen van vrienden. Broers en zussen zijn minder scheutig. Wrang is de constatering dat een op de tien sigaretten die kinderen tussen de 12 en 16 in handen krijgen, afkomstig is van de eigen ouders. 'Gegeven', zo zeggen de tieners tegen het Trimbos, maar wellicht zijn de ouders niet altijd op de hoogte. De jongste groep, 12 en 13 jaar, 'krijgt' op deze manier 1 op de 12 van de gerookte sigaretten van vader of moeder.

3. Heeft het verkoopverbod dan helemaal niet geholpen?

Vier jaar terug ging de leeftijdsgrens omhoog van 16 naar 18 jaar. Dat heeft bijgedragen aan een positieve ontwikkeling: het aandeel dagelijkse rokers onder tieners is gehalveerd. Toch beginnen elke dag nog 75 tieners met dagelijks roken. Het overgrote deel van hen is verslaafd op de leeftijd van 18 jaar.

4. Wie controleert dit eigenlijk?

In de huidige wetgeving is alleen de verkoop verboden: minderjarigen mogen gewoon roken. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) deelt jaarlijks zo'n 176 boetes uit aan winkeliers, restaurants of cafés die sigaretten verkopen aan minderjarigen. Elf ondernemers werden in 2016 door deze overheidsorganisatie aangepakt met het principe 'three strikes out': wie drie keer in de fout gaat, mag geen tabak meer verkopen.

Dat zijn kleine aantallen vergeleken met de Trimboscijfers waaruit blijkt dat er veel meer sigaretten worden verkocht aan 18-minners. De NVWA concludeert wel dat minderjarigen vroeger vaker probeerden bij de supermarkt, benzinepomp of sigarenboer sigaretten te kopen.

Anti-rookadvocaat Bénédicte Ficq probeert bij het gerechtshof in Den Haag alsnog om vervolging  van de tabaksindustrie af te dwingen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden