Psychiaters houden de schaarste in stand Aantal opleidingen wordt niet goedgekeurd

ENSCHEDE - In Het Twents Psychiatrisch ziekenhuis zitten een volledig gekwalificeerd psychiater-opleider en acht arts-assistenten die opgeleid willen worden tot psychiater al geruime tijd te wachten op toestemming van de Nederlandse Vereniging voor psychiatrie voor de opleiding.

ALDERT SCHIPPER

Soortgelijke situaties doen zich voor in Franeker, Eindhoven en bij de Brabantse psychiatrische instelling Coudewater. Algemeen directeur H. J. Janssen van het Twents Psychiatrisch ziekenhuis heeft in zijn nieuwjaarstoespraak aan de alarmbel getrokken. Volgens hem is het gevolg van deze situatie dat de kosten van de gezondheidszorg nodeloos worden opgejaagd.

Twente en andere 'uithoeken' van het land kampen al jaren met een tekort aan voldoende gekwalificeerde psychiaters. “Het kost ons de grootste moeite om psychiaters de IJssel over te krijgen,” zegt Janssen. “Behalve om te voorzien in een tekort, stellen wij ook de komst van jonge dokters erg op prijs, omdat die fris tegen onze organisatie aankijken.”

De A-opleiding psychiatrie duurt 4,5 jaar. De eerste drie jaar basisopleiding aan de universiteit of in een algemeen psychiatrisch ziekenhuis en een vervolgperiode bij een riagg of in keuzestages. Wanneer een instelling de eigen kwaliteit voldoende acht om psychiaters op te leiden, moet zij een opleider in dienst nemen en de Nederlandse Vereniging voor psychiatrie vragen om vergunning. Deze laat de instelling door een visitatiecommissie van de Specialisten-registratiecommissie in Utrecht doorlichten, waarna een regionaal opleidingsconsortium groen licht kan geven.

Het Twents Psychiatrisch ziekenhuis in Enschede stelde in december 1993 een psychiater-opleider aan. Het Opleidingsconsortium Noord, dat de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en een deel van Overijssel onder zijn hoede heeft, zegde aanvankelijk mondeling toe de visitatiecommissie te sturen, maar liet in 1994 weten dat de commissie bij nader inzien toch niet zou komen. Zolang de commissie geen kwaliteitsuitspraak heeft gedaan, blijft de opleidingsvergunning van de Vereniging voor de psychiatrie uit.

Gevolg is dat de artsen in opleiding, die inmiddels in Twente waren aangekomen, nu geen studiepunten kunnen behalen die nodig zijn om als psychiater te worden aangesteld. “Deze mensen zijn - dikwijls met hun gezin - naar Twente gekomen in de verwachting dat zij zouden worden opgeleid en nu dat niet gebeurt, heeft dat geleid tot grote commotie in ons ziekenhuis,” zegt Janssen. “Dat ze bij ons werken is natuurlijk niet weg, maar het telt niet voor hun opleiding.”

“Het lijkt erop dat de Zwarte Piet wordt rondgespeeld,” zegt voorzitter dr. J. Pols van het Opleidingsconsortium Noord. Zijn consortium stuit op een drie jaar geleden vastgesteld numerus fixus voor arts-assistenten die willen worden opgeleid tot psychiater. Dat aantal is vastgesteld op 90, terwijl er nu circa 104 in opleiding zijn. “Volgens de Vereniging voor de psychiatrie kan er nu geen opleiding bijkomen. Dat is zuur voor Twente en enkele andere instellingen die wilden gaan opleiden. Maar Twente is te voorbarig arts-assistenten aan gaan trekken. Zij hadden moeten wachten totdat zij echt de vergunning hadden.”

In 1985 verwachtte de commissie-Schnabel nog dat er een overschot aan psychiaters zou komen. Maar dat tekort is tot dusver uitgebleven. Pols wijst er op hoe moeilijk het blijkbaar is om de behoefte over vijf jaar te voorzien. “De riagg's hadden bijvoorbeeld aanvankelijk weinig behoefte aan psychiaters, maar in de jaren '80 keerde het tij en begonnen zij ineens psychiaters aan te trekken. Dat veroorzaakte een grote inhaalvraag.”

Sinds de fusie van de Nederlandse Vereniging voor psychiatrie en de Nederlandse Vereniging van psychiaters, enkele jaren geleden, overheerst daar de wens om de schaarste aan psychiaters in stand te houden. Dat is de indruk van Janssen. “De gefusioneerde organisatie wil het aantal psychiaters dat jaarlijks 'op de markt komt' liefst tot 90 beperken.”

“Het is niet uitgesloten dat de wens om de honoraria te beschermen daarin meespeelt,” meent Pols. “Aan de andere kant kan een overschot aan psychiaters licht leiden tot overbehandeling van patiënten, want een psychiater zonder werk zal toch geneigd zijn mensen die bij hem komen te gaan behandelen. Dat zou de kosten van de gezondheidszorg ook weer opdrijven.”

Volgens de Twentse algemeen directeur Janssen is het aantal van 90 of 104 te klein, gezien het feit dat er steeds meer vrouwen instromen, van wie algemeen wordt verwacht dat zij eerder het vak zullen verlaten of part time als psychiater zullen gaan werken. Ook voorziet Janssen dat andere instellingen in de geestelijke gezondheidszorg, zoals zwakzinnigeninrichtingen, voor verbetering van de kwaliteit een beroep gaan doen op psychiaters.

Janssen denkt dat het de vereniging mogelijk te doen is om de honoraria veilig te stellen. “Maar wij betalen nu al boven de CAO. Het betekent dat de salariskosten voor ons ziekenhuis blijvend onnodig hoog zijn. Als dat zo blijft, heeft dat onvermijdelijk gevolgen voor de kosten van de geestelijke gezondheidszorg.”

Het Psychiatrisch ziekenhuis Franeker heeft de bibliotheek uitgebreid, de methodiek aangepast, een internist en een neuroloog aangetrokken en het contact met een naburig algemeen ziekenhuis verstevigd. “We hebben heel wat investeringen moeten doen om als opleidingsziekenhuis door de beugel te kunnen,” zegt directeur behandelzaken C. J. Witte.

“De commissie die in mei 1993 voor een zeer grondig onderzoek langskwam, erkende dat we bijna aan de norm voldeden, maar enkele kleine onderdelen schoten nog tekort. Ik had daar geen moeite mee. We hebben daarin nu voorzien en onlangs een nieuwe aanvraag voor een vergunning ingediend.”

“Inmiddels merken wij dat de opleidingskwaliteit steeds zorgvuldiger wordt gewogen. Vroeger kon je eerst één jaar op een voorlopige vergunning gaan draaien. Nu moet eerst alles piekfijn in orde zijn. Daar is niets mis mee.”

Minder te spreken is Witte evenwel over het voorstel van de opleidingsconsortia om de uitstroom vast te stellen op 104 psychiaters per jaar. “Het is nog niet definitief, maar een getalscriterium is gezien het tekort aan psychiaters uiterst dubieus.”

Voor het Psychiatrisch ziekenhuis Franeker komt er nu onverwacht nog een derde eis bij: de opleidende psychiater dient verantwoordelijk te zijn voor de kwaliteit van alle behandelafdelingen waar arts-assistenten werken. In een psychiatrisch ziekenhuis is dat echter de directeur behandelzaken en niet de opleidende psychiater. Die kan immers maar op één plek tegelijk verantwoordelijk zijn.

Mocht als gevolg van deze drie drempels de vergunning voor Franeker uitblijven, dan dreigen voor het ziekenhuis moeilijkheden. Voor het ziekenhuis (575 bedden) zijn de investeringen om te kunnen voldoen aan de eisen voor de opleiding van psychiaters vrij omvangrijk. “Die zijn alleen verantwoord als je ze kan terugverdienen en dat kan alleen waneer je ook daadwerkelijk gaat opleiden. Wij kunnen het in stand houden van de opleidingsvoorwaarden slechts twee jaar opbrengen. Dan moet de opleiding echt beginnen. Anders was alles voor niets.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden