Psychiaters draaien overuren in Peshawar

Pakistaanse grensstad overspoeld door Afghaanse patiënten met oorlogstrauma's

Rooqia Bibi reisde een dag lang van haar woonplaats Kaboel in Afghanistan naar de noordwestelijke stad Peshawar in Pakistan om hulp te krijgen van een psychiater. Het is Rooqia's eerste bezoek.

Drie jaar geleden viel een raket op haar huis die drie nichtjes doodde. "Ik ging naar buiten en zag de dochter van mijn zwager liggen. Haar darmen lagen buiten haar lichaam", vertelt ze aan psychiater Mian Iftikhar Hussain. "Ik ging naar de andere kant van het huis. Daar lag een ander nichtje. Haar botten lagen verspreid over de vloer. Dagen later vonden we nog meer botten."

Ze beschrijft dat ze soms verdrietig wordt. "Ik wil dan schreeuwen, maar doe uiteindelijk niets, en ga maar slapen." Hussain stelt vast dat Rooqia lijdt aan een zware depressie en een posttraumatisch stress-syndroom en schrijft medicijnen voor. Over twee maanden komt ze weer.

Patiënten met oorlogstrauma's zoals Rooqia stromen de psychiatrische ziekenhuizen van Peshawar binnen, een stad nabij de grens met Afghanistan. Zo'n 30 tot 40 procent van de patiënten is Afghaans, de rest komt uit Pakistan. "We hebben nu zo'n 50 tot 60 patiënten per dag, door de oorlog en bomaanslagen. Families rouwen om hun verloren familieleden en hebben financiële problemen", zegt Hussain.

Maar psychische problemen zijn moeilijk op te lossen als patiënten moeten terugkeren naar het oorlogsgebied waar hun problemen zijn ontstaan. Faiz Mohammad, een ingenieur uit Mazar-e-Sharif in Afghanistan, reisde bijna 900 kilometer naar Ibadat, een ander psychiatrisch ziekenhuis in Peshawar. "Sinds de Russische invasie in de jaren tachtig zijn er overal bombardementen en oorlog. Alle Afghanen staan onder zware stress."

Ook in Pakistan zelf zijn psychische klachten toegenomen door gevechten tussen het Pakistaanse leger en militanten. Onbemande CIA-vliegtuigjes die jagen op Al-Kaida-terroristen in het Pakistaanse grensgebied met Afghanistan dragen bij aan de angst en onzekerheid onder bewoners. Een onbekend aantal burgers is omgekomen - miljoenen mensen sloegen op de vlucht.

"Ik heb geen bomaanslag gezien, maar ik ben er bang voor. Mijn angst is zo groot dat als ik naar buiten ga, ik niet weet waar ik ben", zegt Aslam Khan, een boer uit Zuid-Waziristan. Hij is opgenomen in Ibadat. "Hij snijdt zichzelf en anderen met een mes. Hij schiet soms ook op mensen", vertelt zijn broer Hajab. "Zijn ziekte begon met de aanvallen door onbemande vliegtuigen."

Psychiater Hussain blijft tegenwoordig overnachten in zijn ziekenhuis. Drie jaar geleden werd hij ontvoerd door militanten uit het tribale grensgebied toen hij na zijn werk naar huis reed. Hussain vertelt niet hoe hij de ontvoering wist te overleven - mogelijk is er losgeld betaald - maar hij is blij dat hij kan blijven zorgen voor zijn patiënten.

In het ziekenhuis slaat de klok inmiddels middernacht. De laatste patiënt gaat naar huis.

60 procent van Afghanen in psychische nood
Jaren van geweld hebben het stigma rond psychische problemen in Pakistan doorbroken, zegt Khalid Mufti, hoofd van psychiatrisch ziekenhuis Ibadat. Zelfmedicatie komt veel voor: "Het medicijngebruik in de Pakistaanse tribale gebieden is enorm gestegen. Mensen slikken abnormale hoeveelheden kalmerende middelen."

In Afghanistan heeft volgens het ministerie van volksgezondheid zeker 60 procent van de bevolking psychische problemen. Er is maar één psychiatrisch ziekenhuis in Afghanistan. In de conflictgebieden in Noordwest-Pakistan is geen onderzoek gedaan, maar experts in Peshawar vermoeden hier een even hoog percentage. "Mensen in deze gebieden zijn licht ontvlambaar. Je hoeft ze maar een beetje te irriteren en ze ontploffen", zegt Mufti.

Slechts een klein deel van de getraumatiseerden vindt zijn weg naar psychische hulp. De reis is voor velen te duur, ook al hoeven de armste patiënten in de klinieken van Mufti en Hussain niets te betalen. Beide psychiaters organiseren daarom ook hulp in de conflictgebieden zelf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden