Psychiater: Gebed helpt tegen kwaad

Christelijke psychotherapeuten en psychiaters debatteren over de zin van gebed tegen ’kwade machten’. Moet je gebruik maken van ’bevrijdingsteams’? „Ik ken ook een moslimpsychiater die naar gebedsgenezers doorverwijst.”

Christelijke cliënten van psychotherapeuten en psychiaters blijken te vaak ervaring te hebben met ’bevrijdingspastoraat’ om het fenomeen te negeren, meent psychotherapeut Rens Filius uit Uithoorn. Bevrijdingspastoraat is het met behulp van gebed bevrijden van ’demonische machten’; het fenomeen wint in orthodox-protestantse en pinksterachtige groeperingen terrein. Uit een onderzoekje onder Filius’ cliënten bleek meer dan de helft ervaring te hebben met bevrijdingspastoraat, variërend van bidden tot een traject met een bevrijdingsteam. Maar welke plaats moeten therapeuten dit religieuze verschijnsel in hun praktijk geven?

„Deze discussie is al oud”, zegt Filius, „maar laait opnieuw op omdat het bevrijdingspastoraat ook in gevestigde kerken meer ruimte krijgt.” Het Evangelisch Werkverband van de Protestantse kerk in Nederland (PKN) bracht onlangs een boekje uit om het bevrijdingspastoraat, dat van oudsher vooral in charismatische kringen plaatsvindt, binnen de PKN op de agenda te zetten.

Psychiater Bart Sonnenschein houdt rekening met duivelse invloeden, zo blijkt uit zijn bijdrage in het laatste nummer van het tijdschrift van de Christelijke Vereniging voor Psychiaters, Psychologen en Psychotherapeuten, Psyche en Geloof.

Als de klachten van een patiënt niet zijn te herleiden tot een psychiatrisch ziektebeeld, zouden er ’boosaardige krachten’ in het spel kunnen zijn. In zo’n geval wijst de therapeut de patiënt, naast zijn behandeling, door naar een pastor die ervaring heeft met bevrijdingspastoraat. Ook beschrijft Sonnenschein hoe hij zelf eens een ’klein exorcisme’ uitvoerde. In kleine kring werd er gebeden en de bijbel gelezen. De negatieve krachten en stemmen werden in Jezus’ naam weggestuurd. ’Ik hoop aangetoond te hebben dat exorcisme zijn waarde kan hebben, mits op goede wijze toegepast. Dan werkt het mee aan het onder controle krijgen van psychiatrische klachten’, schrijft Sonnenschein. Hij zegt zich ervan bewust te zijn de grenzen op te zoeken van rolverwisseling in een psychiatrisch contact, maar meent ’dat het op deze manier tot de mogelijkheden kan behoren’. Sonnenschein wil niet nader ingaan op vragen over zijn stuk in Psyche en Geloof.

Je mag de rol van psychiater en geestelijke nooit verwisselen, vindt psychiater Harold van Megen in hetzelfde tijdschrift. Een psychiater moet binnen de medische discipline blijven. Hij mag een cliënt er wel op wijzen dat er andere ideeën over een aanpak bestaan, maar iemand daadwerkelijk doorverwijzen gaat te ver.

Psychiater en filosoof Gerrit Glas keert zich in Psyche en Geloof tegen het bevrijdingspastoraat en waarschuwt voor het quasitherapeutische karakter ervan. Ook ziet hij psychische risico’s voor de cliënten. Doordat hun problemen worden geweten aan demonische machten in hunzelf, krijgen ze subtiel de schuld in de schoenen geschoven. Dit werkt ontregelend en kan klachten verergeren.

Psychotherapeut Filius herkent deze bezwaren. Zelf is hij geen negatieve effecten tegengekomen bij zijn cliënten. Wel pleit hij voor meer onderzoek naar de effecten van bevrijdingspastoraat. „Er zijn mensen die het methodisch toepassen. Dan moet je het ook methodisch evalueren.” Ook pleit hij voor aandacht bij de intake voor de ervaring van cliënten met bevrijdingspastoraat, omdat ze er uit zichzelf niet over beginnen. Filius neemt met toestemming soms contact op met een bevrijdingspastor of -team. „Dat doe ik ook als iemand naar een fysiotherapeut gaat, om te voorkomen dat het niet interfereert met de therapie.” Dit is anders dan samenwerken, benadrukt hij. „Als psychotherapeut hou ik me bij mijn eigen vak.”

De woordvoerder van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, waar ook Sonnenschein lid van is, zegt dat de vereniging geen officieel standpunt heeft in de discussie tussen de christelijke psychiaters. Wel laat zij weten dat iedere psychiatrische behandeling in principe wetenschappelijk verantwoord dient te kunnen worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden