Provinciaal energiefonds als groene turbo

Duurzame energieplannen in Overijssel, maar een bange bank? Het Energiefonds Overijssel biedt uitkomst. Andere provincies zijn geïnteresseerd in de werkwijze.

Het Energiefonds Overijssel had er natuurlijk allang moeten zijn, erkent gedeputeerde Theo Rietkerk (CDA) van economie, energie en innovatie. De Overijsselse politicus kondigde de komst van het fonds met 250 miljoen euro in juli 2011 al aan. Maar de Europese aanbesteding van het fondsbeheer, die de ASN Bank als winnaar opleverde, duurde langer dan verwacht. Nu het Energiefonds open is voor ondernemers en (maatschappelijke) instellingen in Overijssel, is haast geboden.

Rietkerk heeft een hekel aan wachten. Daarom heeft hij her en der in Salland en Twente alvast wat projecten klaargestoomd voor het Energiefonds. Bijvoorbeeld tuinbouwgebied de Koekoekspolder bij IJsselmuiden waar kassen vol witlof en aardbeien via aardwarmte zijn verwarmd. De provincie stopte er al geld in, maar voor de vervolgplannen is er het fonds. Hetzelfde geldt voor bio-ethanolonderzoek in Twente of het warmtenet in Hengelo dat restwarmte van AkzoNobel hergebruikt.

"De woningcorporaties moeten hun business cases in juni inleveren", zegt Rietkerk dus. "We hebben in juni 2012 een convenant energiebesparing ondertekend met de 25 woningbouwcorporaties die in Overijssel actief zijn. Nu houden we er druk op." Haast is nodig om de energiedoelstellingen te halen: in 2020 moet 20 procent van de Overijsselse energiebehoefte duurzaam zijn opgewekt, het liefst via zon, water, biomassa of aardwarmte. CO2-reductie is niet leidend.

Overijssel is niet de enige provincie die een fonds opricht om duurzame-energieprojecten mogelijk te maken die banken niet (volledig) willen financieren. Wat Overijssel uniek maakt, is de enorme omvang van het fonds en het externe beheer ervan via een provinciale bv, ver buiten de politieke waan van de dag. ASN moet maar zorgen voor gezonde rendementen. In 2028 vloeien de 250 miljoen euro weer in de Overijsselse schatkist terug.

"We willen een beweging op gang brengen", zegt Rietkerk. "We willen verder gaan dan Den Haag. Er is urgentie: de fossiele brandstoffen raken op. Er zijn kansen voor innovatie. Je ziet overal lokale initiatieven ontstaan, zoals Reggestroom en BiomasSalland. Wil je 20 procent nieuwe energie halen in 2020, dan moet je die lokale initiatieven steunen. Je ziet ook een gedragsverandering ontstaan in de samenleving."

Van de 250 miljoen euro die Overijssel in Energiefonds Overijssel bv stopt, is 100 miljoen bestemd voor de woningcorporaties. Ze kunnen daarmee oudere huurhuizen isoleren of ze bijvoorbeeld voorzien van zonnepanelen. Daarmee zijn huurders gebaat: zij krijgen lagere stookkosten. Corporaties kunnen lenen vanaf 150.000 euro. Maar het energiefonds financiert geen complete projecten. De corporaties moeten ook zelf een bijdrage leveren.

Verder is 125 miljoen euro beschikbaar voor ondernemers in de breedste zin van het woord. Boeren, kleine bedrijven, grotere ondernemingen en (maatschappelijke) instellingen kunnen aankloppen als ze aan de voorwaarden denken te voldoen. Er is daarnaast 25 miljoen euro voor innovatieprojecten. Het Energiefonds Overijssel kan participeren, garant staan of leningen verstrekken. De voorwaarde is steeds dat banken projecten niet (volledig) financieren. Subsidies worden niet verstrekt.

Inmiddels hebben veertig belangstellenden een business case ingezonden. Een adviescommissie zal zich erover buigen. Aanvragen worden streng beoordeeld. Fondsbeheerder ASN Bank werkt daarvoor samen met Royal Haskoning/DHV en Start Green Venture Capital. Aanvragers moeten een deugdelijke business case inleveren en een solide bedrijfsvoering aantonen. De terugverdientijd van de gevraagde investering in Overijssel moet tussen de 3 en 15 jaar liggen.

Het Energiefonds Overijssel investeert maximaal de helft van het gevraagde kapitaal en kiest vooral projecten uit waarop goede rendementen zijn te verwachten. Uiteindelijk moet het fonds een nettorendement gaan opleveren van 2 procent, zodat het fondsvermogen van 250 miljoen euro in tact blijft. ASN Bank moet er zelf voor zorgen dat de gekozen projecten voldoende opleveren om aan het fondsbeheer te verdienen.

Energiefonds Overijssel is een soort financieel rondpompfonds dat werkt als een turbo. Met geld als brandstof versnelt de provincie de invoering van duurzame energie, terwijl het geld niet weggegeven wordt, maar uiteindelijk weer terugkeert. Veel provincies starten momenteel, ook voor economische projecten, dergelijke zogeheten revolving funds. Door de omvang van het Energiefonds Overijssel is exploitatie door een fondsdeskundige als de ASN Bank haalbaar geworden.

Tot plezier van Rietkerk blijven de 250 miljoen euro van het Energiefonds Overijssel buiten de greep van het kabinet-Rutte II (VVD, PvdA) die de vermogens van rijke gemeentes, provincies en corporaties wil afromen om het nationale begrotingstekort te dempen. Zo blijft dit vermogen buiten de invloed van de politieke dagkoers in Den Haag. Overijssel toert momenteel met zijn werkwijze, een extern beheerde bv, langs andere provinciehuizen. "Wij dagen hen uit grotere fondsen te creëren", zegt Rietkerk.

Het Energiefonds Overijssel kon in 2010 op unanieme steun rekenen in Provinciale Staten. Waar het kabinet Rutte I (VVD, CDA) destijds 14 procent duurzaam opgewekte energie in 2020 nastreefde en Rutte II (VVD, PvdA) 16 procent, houden de Statenfracties vast aan 20 procent. Er zit voor elk wat wils in, van politiek links tot rechts. Werkgelegenheid en extra ondernemersomzet voor noodlijdende bouw- en installatiebedrijven zijn geen hoofddoelen, maar volgens Rietkerk wel een mooie 'bijvangst'.

Overijssel: groen en laagdrempelig
In 2028 maakt de provincie de balans op. Er moet dan minstens 4500 terajoule energie zijn bespaard of aan nieuwe energie duurzaam zijn opgewekt. Verder zijn er dan 6500 huurhuizen geïsoleerd, minstens 150 vaste arbeidsplaatsen ontstaan en minstens tien spraakmakende innovaties bereikt. Overijssel ziet nu al voordelen voor het kabinet Rutte II. Rietkerk: "Onze 250 miljoen euro leidt tot een omzet van 1 miljard euro. Daarvan komt 200 miljoen als btw naar het Rijk."

Overijssel wil duurzaamheid op een laagdrempelige manier introduceren bij ondernemers en burgers. Zo hield de provincie verkiezingen van het Duurzaamste Dorp. Hoonhorst (Dalfsen) won in 2010 en ontving 1,5 miljoen euro. Daarvan is onder meer een elektrische deelauto gekocht die dorpelingen nu van vervoer voorziet. Zo leidt duurzaamheid ook nog tot onderling contact en noaberschap.

Verder verkoos de provincie onlangs 'de groenste voetbalclub'. Die is in Den Ham. Groenere energievoorzieningen - zoals lichtmasten en verwarming - kunnen de clublasten fors drukken, is het idee. Dat scheelt weer op de contributie. Ook in Oldemarkt en Zwolle-Berkum zijn groene voetbalclubs. Overijssel wil de KNVB overtuigen om voetbalclubs aan te zetten tot groener energiebeleid.

Overal nieuwe energiefondsen
Veel provincies willen een eigen energiefonds oprichten. Ook de gemeente Amsterdam is er mee bezig. Oud-aandeelhouders van energiebedrijven Nuon en Essent willen hun verkoopopbrengsten deels parkeren in fondsen om zo die duurzame-energieprojecten financieel mogelijk te maken waarvoor de banken niet volledig garant willen of kunnen staan. De DrentseEnergieOrganisatie is het eerste fonds dat openging. Het heeft een startkapitaal van 10 miljoen euro dat jaarlijks met 3 miljoen wordt aangevuld. In Friesland bevindt de provincie zich in een oriënterende fase.

Elke provincie kiest zijn eigen doelen, doelgroepen en werkwijze met een energiefonds. Het Drentse fonds is bedoeld om een overgang naar duurzame energieopwekking en energiebesparing te realiseren. In Overijssel zijn daarnaast het creëren van extra arbeidsplaatsen en het stimuleren van de eigen kennissector nevendoelen. Leidend is het idee dat in 2020 20 procent van de gebruikte energie duurzaam moet zijn opgewekt.

In Noord-Holland (fonds: 85 miljoen euro) moet het nieuwe energiefonds juist de provinciale economie en kennissector stimuleren. Limburg (20 miljoen euro) en Noord-Brabant (60 miljoen) richten zich, net als Drenthe, vooral op energie-opwekking en -besparing. Ook Flevoland en Groningen overwegen een energiefonds.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden