Protesteren met een weerwolf

Serviërs zijn vriendjespolitiek zat Economie belangrijk thema in verkiezingsstrijd

Snezana heeft een snoezig konijntje op haar stembiljet getekend, dat vervolgens met veel theater ongeldig wordt gemaakt. Ze neemt deel aan de cursus 'tekenen voor blanco-stemmers', een manifestatie in Belgrado waarbij ontevreden kiezers kunnen proefdraaien in het ongeldig maken van hun stembiljet bij de verkiezingen volgende maand.

"Ik wil de politici laten weten dat het allemaal konijntjes zijn", zegt de vrouw van middelbare leeftijd. "Er verandert met hen nooit iets." De konijntjes, bloemen en weerwolven waar Snezana en haar geestverwanten op oefenen, zullen geen aardverschuiving teweeg brengen als Servië op 6 mei gemeenteraden, een parlement en een president kiest. Maar ze tonen de desillusie van intellectuelen met de politieke cultuur die vandaag de dag bepaald wordt door de liberale partij DS van de huidige president Tadic en de nationaal-conservatieve SNS.

Vooral de 'partocratie', waarin partijen hun eigen mensen de beste banen geven, zit velen dwars. Schandalen van corruptie en vriendjespolitiek versterken het beeld dat de politieke klasse alleen aan zichzelf denkt, en dat in een tijd dat de economie in het slop zit.

Servië is in twintig jaar meerpartijenstelsel gewend geraakt aan een heftig gevecht over de koers van het land. Conservatieven en liberalen vlogen elkaar naar de strot over vraagstukken als de EU en de nationalistische droom van Groot-Servië. EU-toetreding, waar alle grote partijen voorstander van zijn, speelt deze keer geen noemenswaardige rol. Het is de economie die de doorslag geeft.

De officiële werkloosheid ligt op zo'n 25 procent en bijna 10 procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens, flink meer dan in 2008. Dat is voor een groot deel toe te schrijven aan de mondiale economische crisis, maar daar hebben kiezers geen boodschap aan. Groei is hun hoogste prioriteit.

Politici willen daarom vooral worden gezien met arbeiders in overall of met een bouwvakkershelm op. Ze beschuldigen elkaar van geldverspilling, en doen onrealistische beloftes over banen en hogere uitkeringen. Een recente peiling wees uit dat twee derde van de bevolking geen geloof hecht aan de partijen en hun programma's.

Tekenend was de discussie over een babybonus om het lage geboortecijfer een impuls te geven. Partijen hielden een opbiedcircus over de hoogte van dit bedrag, zonder aan te geven hoe het gefinancierd moet worden. Intussen loopt het begrotingstekort voor 2012 al tegen de 4,5 procent, het maximum dat de Servische wet toestaat.

Gouden tijden dus voor protestbewegingen. Diverse initiatieven roepen kiezers op blanco te stemmen. Anderen richten een partij op, zoals de marginale beweging NOPO - vrij vertaald: 'Geen Van Bovenstaande'. Hun campagne bestaat eruit de kiezer aan de gebroken beloften van andere partijen te herinneren en veroorzaakte een kleine rage.

"Voor de grote partijen zijn deze verkiezingen niet meer dan een sollicitatie naar een goede baan", sneert NOPO-voorzitter Nikola Tulimirovic. Hij is er trots op dat niemand met hen wil regeren als ze het parlement halen. "Wij zijn te pijnlijk voor de gevestigde orde."

Ondanks al het enthousiasme is de kans klein dat de proteststemmen gevolgen hebben voor de uitslag. De grootste proteststem is apathie. Veel mensen zijn niet van plan te gaan stemmen en dat bevoordeelt de grote partijen.

Dat biedt ook een stabiliteit die Servië niet eerder kende. Nu er brede consensus is over een pro- EU koers, lijken grote koerswijzigingen uitgesloten. "Dit worden de eerste verkiezingen waarbij de uitkomst geen drastische gevolgen zal hebben voor de toekomst van het land", zegt een jonge kiezer. "Dat is alvast winst."

Grillige democratie
Sinds Servië in 1990 zijn eerste meerpartijenverkiezing hield, zijn protestbewegingen een vast verschijnsel. De eerste tien jaar van democratie werden overschaduwd door het autoritaire regime van Slobodan Milosevic, dat weinig ruimte liet voor een officiële oppositie. Protestgroepen gingen vooral de straat op, soms in harde aanvaringen met de politie, soms in ludieke acties, zoals de demonstranten die midden jaren negen-tig geregeld hun huisdier meenamen naar een plein in het centrum van Belgrado.

De val van Milosevic in 2000 zorgde voor veel vrijere verkiezingen, en iedere zichzelf respecterende studentenbeweging begon een partij. Het aantal liep op tot meer dan zeshonderd. Aanscherping van de partijwet in 2009 betekende voor veel van deze partijen het einde. Nu zijn er een kleine honderd, maar die doen niet allemaal mee aan de verkiezingen van 6 mei. Stemmers hebben de keuze uit achttien lijsten. Toch blijft de jonge democratie grillig. Partijen kunnen snel opkomen en weer verdwijnen of ze splitsen op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden