Protestantse herberg biedt veel ruimte

Predikant Edward van der Kaaij is niet van God los, betoogt zijn collega Jan Offringa, maar een gelovig mens voor wie de Christusfiguur volop van betekenis is.

Het is lastig iemands gedachtegoed op te maken uit een interview. Vaak ontbreken de context of nuance en gaan uitspraken een eigen leven leiden. Met die slag om de arm plaats ik een paar kanttekeningen bij de discussie rond collega Edward van der Kaaij. Volgens hem was Jezus geen historische persoon maar een literaire creatie. De verhalen over hem zouden gebaseerd zijn op voorstellingen die rondzongen binnen de mysteriegodsdiensten van die tijd. Het is niet vreemd dat die visie binnen de kerk tot onrust leidt. Want daarmee komt niet alleen de boodschap van Jezus in de lucht te hangen, maar ook zijn kruisiging en opstanding.

Een onhistorische Jezus is niet nieuw. Dat kun je lezen in het boek 'Opnieuw: wie is Jezus?' van nieuwtestamenticus Cees den Heyer. Daarin maakt hij de balans op van 150 jaar onderzoek, en concludeert hij: 'In de wetenschappelijke literatuur wordt op het ogenblik niet meer gediscussieerd over de vraag of Jezus van Nazaret werkelijk heeft geleefd. Dat was in de negentiende eeuw wel anders. Ook aan het begin van de twintigste eeuw gingen historisch-kritisch geschoolde theologen nog zo ver het bestaan van Jezus te ontkennen.' Vandaag de dag vindt Van der Kaaij onder kenners van de Bijbel dus weinig bijstand voor zijn visie. Het overgrote deel is ervan overtuigd dat Jezus werkelijk geleefd heeft.

Het begon bij Van der Kaaij met een leestip van Klaas Hendrikse, bekend van zijn geloof 'in een God die niet bestaat'. Toch is Hendrikse zelf in zijn tweede, minder bekende boek over Jezus een stuk terughoudender. Jezus zou 'een onachterhaalbare mix van 'geschiedenis' en mythologie' zijn. Zo doet hij niet af aan Jezus als historische figuur, maar geeft hij tegelijk aan dat zijn levensverhaal verpakt zit in een mythologisch jasje vol wonderlijke voorstellingen en gebeurtenissen. Dat is alom bekend in de theologie. Ook klopt het dat je vergelijkbare voorstellingen tegenkomt in de gnostische stromingen en mysteriegodsdiensten van die tijd. Maar dat laat zich niet omkeren: het feit dat het Nieuwe Testament mythologische voorstellingen kent, betekent niet dat Jezus enkel een mythologische figuur was.

In de periode dat ik voorzitter was van Op Goed Gerucht (2005-2010) heeft deze beweging van moderne protestantse theologen het als een van de weinigen publiekelijk opgenomen voor Klaas Hendrikse. Niet omdat we zijn gedachtegoed deelden, wel omdat ook zijn stem in de kerk gehoord mag worden. De Protestantse Kerk is een herberg met vele kamers. Daarin past het niet elkaar de maat te nemen. De praktijk is dat binnen deze kerk gelovigen van zeer orthodox tot uiterst vrijzinnig elkaar gedogen. Daarbij is het aan niemand zich de rol toe te eigenen van hoeder van de ware leer.

Zwaktebod

Dreigen met tucht, zoals de Gereformeerde Bond doet, is een zwaktebod. En uitvoering van zo'n maatregel levert de kerk meer schade dan winst op. Voor mij is de kerk een machtsvrije ruimte waarin we ook over de leer een open dialoog voeren.

Ongetwijfeld gaat de kerk van Nijkerk in gesprek met haar predikant. Misschien leidt dit er toe dat hij zich nog eens heroriënteert in de nieuwtestamentische theologie, om te toetsen of zijn visie op Jezus wel houdbaar is. In het uiterste geval kan de conclusie zijn dat Van der Kaaij daar niet op zijn plek is. Dan is er hopelijk onder het ruime dak van de Protestantse Kerk een andere gemeente waar hij beter kan functioneren. Want wat wel duidelijk was in het bewuste interview: deze predikant is niet van God los, maar een gelovig mens voor wie niet de historische Jezus maar wel de Christusfiguur volop van betekenis is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden