'Protest tegen anti-islamfilm draait om politiek, niet om de profeet'

Een geblinddoekte man vrijdag tijdens een betoging tegen Innocence of Muslims in de Indiase stad Srinagar. Beeld ap

De omstreden anti-islamfilm Innocence of Muslims is bijzonder amateuristisch en - tot voor een week geleden - totaal onbekend. Waarom lopen moslims in verschillende landen er toch tegen te hoop?

Het overlijden van Christopher Stevens was geen ongelukje. De Amerikaanse ambassadeur in Libië liet dinsdag niet het leven omdat een protest bij zijn ambassade uit de hand liep - het opstootje wás in de kern waarschijnlijk geen protest. Althans: dat is wat Noman Benotman en veel collega-terreurexperts vermoeden.

Aan CNN vertelde Benotman gisteren dat de aanval waarschijnlijk 'het werk was van ongeveer twintig militanten'. Volgens de ex-jihadi, die zich zegt te baseren op bronnen dichtbij de 'betogers', is er aardig wat voorbereidingaan vooraf gegaan. Zo werd er gebruik gemaakt van een RPG7, een granaatwerper die de doorsnee betoger niet in zijn rugzak heeft zitten.

Ook de timing is opvallend, meent Benotman. De aanval op Stevens' ambassade volgt op de oproep van al-Kaida-leider Ayman al-Zawahiri om de recente dood van een belangrijke Libische jihadi te vergelden. Het protest lijkt een 'dekmantel' voor de aanslag.

Diplomatieke verhoudingen op scherp zetten
Die mogelijke politieke motivatie verklaart waarom groepjes Libiërs en Egyptenaren zich plotseling opwonden over een film waar vrijwel niemand van gehoord had. Dankzij de film zouden extremistische groeperingen nu doen waartoe ze op aarde zijn: de diplomatieke verhoudingen met het westen op scherp zetten.

Over de protesten in buurlanden wordt overigens minder gespeculeerd. Mogelijk is de onrust buiten Libië precies wat het lijkt: verontwaardiging over een anti-islamitische film. Toch is het niet ondenkbaar dat extremistische groepen ook daar de protesten hebben georkestreerd, schrijft oorlogsjournalist John Lee Anderson op zijn blog voor de New Yorker.

'Was de aanval op de Amerikaanse ambassade in Caïro spontaan of vooraf gepland? Misschien iets van beide, al is er nu nog veel onduidelijk.' Het zou bepaald niet de eerste keer zijn dat extremistische groepen een potentiële rel opkloppen tot gewelddadig protest.

Controverse wordt gebruikt
In 2006 gebeurde hetzelfde bij de Mohammedcartoons. Die reeks satirische prenten van een Deense krant leidden zoals bekend tot protesten, vernielde ambassades en boycots. Achteraf werd zelfs gesproken van de ergste Deense diplomatieke crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Toch maakten de cartoons aanvankelijk weinig los in de Arabische wereld, ontdekte de politicologe Jytte Klausen.

Een groep Europese imams zou tijdens een tocht door het Midden-Oosten verteld hebben dat de cartoons Mohammed afbeeldden als een man met een varkensneus. Vervolgens zouden islamitische extremisten de controverse hebben gebruikt hebben om het politieke establishment te verzwakken. De protesten tegen de cartoons hadden dus eerder een politieke dan een religieuze oorsprong.

'Deze nieuwe aanvallen op diplomatieke posten bewijzen dat de (Arabische, red.) relaties met de Verenigde Staten nog steeds kwetsbaar zijn', meent Anderson. 'Het voortdurende geweld tussen verschillende groepen kan gaan leiden tot nog veel meer onwelkome verrassingen.'

 
Het voortdurende geweld tussen verschillende groepen kan gaan leiden tot nog veel meer onwelkome verrassingen
Oorlogsjournalist John Lee Anderson van The New Yorker
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden