Protest 'internauten' verbroedert Polen

Massale en spontane demonstraties tegen Acta zijn niet politiek gemotiveerd

Zoiets heeft Polen sinds de val van het communisme niet meer meegemaakt: duizenden mensen die spontaan de winterkou trotseren zonder politieke organisatie. Ze protesteren tegen wat zij zien als het inperken van de vrijheid op internet. Vrijdag ging de regering door de knieën. Premier Donald Tusk schortte de ratificatie van het akkoord ter bescherming van auteursrechten op.

Tusk heeft echter nauwelijks manoeuvreerruimte. De Poolse regering heeft Acta vorige maand getekend - nota bene als voorzitter van de EU - nadat de Europese Raad in december akkoord ging onder zware Amerikaanse druk.

Het akkoord moet onder meer illegaal downloaden onmogelijk maken. Volgens de demonstranten dreigt Acta een einde te maken aan de vrijheid en anonimiteit op internet. Vandaar dat het symbool van de demonstraties een masker is.

De woede richt zich vooral op artikel 27 van Acta, waarmee eigenaars van auteursrechten internetproviders kunnen dwingen informatie te verschaffen over gebruikers die ze verdenken van piraterij. Volgens organisaties die de protesten steunen, zijn de bepalingen in Acta te vaag, waardoor de partij met de duurste juristen haar versie kan doordrukken.

Politici zijn volledig overrompeld door de protesten. In twee weken tijd ontstond een massabeweging die zich niets aantrekt van de vertrouwde scheidslijnen. Premier Tusk nodigde de demonstranten uit voor 'maatschappelijk overleg', in een poging de schade in de opiniepeilingen beperkt te houden. Het bleef bij een leeglopend zaaltje, waarin niemand kwam spreken namens de 'internauten' - zoals internetgebruikers in Polen worden genoemd.

De oppositie verging het niet veel beter. De anti-Acta-activisten leken het beste te passen bij Janusz Palikot, die met zijn libertijns anti-klerikale fractie sinds kort in het parlement zit. Maar toen Palikot zich bij de demonstranten voegde, werd hij weggehoond.

Reactionaire katholieken en libertijnen protesteren zij aan zij. Een krant citeert een 'verdediger van het kruis', die twee jaar geleden demonstreerde om te voorkomen dat een illegaal geplaatst kruis ter nagedachtenis aan de verongelukte president Lech Kaczynski zou worden weggehaald: "Twee jaar geleden stonden we tegenover elkaar. Nu demonstreren we samen. Is dat niet geweldig?"

De media liggen ook onder vuur. 'Negeer de media, verzamel zelf je informatie', zoals een spandoek het samenvatte. Acta lijkt symbool te staan voor alles wat gezag vertegenwoordigt.

Waarschijnlijk ligt daar de verklaring waarom het juist in Polen tot een uitbarsting is gekomen. Het anarchistische karakter van het internet blijkt goed aan te sluiten bij dat van veel Polen. Nergens in Europa is het maatschappelijk vertrouwen zo beperkt als in Polen, vooral het vertrouwen in officiële instanties. Dat is een erfenis van eeuwen waarin de overheid een bezetter was die moest worden bestreden.

Daarbij komt een generatiekloof die dieper is dan in West-Europa, door het abrupte einde van het communisme twintig jaar geleden. "Het is de balpennengeneratie die beslist over dingen die ze niet begrijpt", aldus een internaut die pleit voor de oprichting van een Poolse piratenpartij.

De Poolse protesten hebben ondertussen navolging gekregen. In Tsjechië besloot de regering maandag de ratificatie van Acta op te schorten, nadat ook hier demonstranten de straat op waren ge- gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden