Protectionisme gluurt als een bedreigende moloch om de hoek

AMSTERDAM - De Europese eenwording lijkt grotendeels voorbij te gaan aan de sport. Het vrije verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal, in 1957 al vastgelegd in het EGverdrag van Rome, laat de sport binnen de twaalf landen van de Gemeenschap niet ongemoeid, maar het is bij lange na niet tot speerpunt van beleid verheven.

De sport zelf staat niet op de trom te roffelen om een voorkeursbehandeling af te dwingen. Ietwat gechargeerd kan worden vastgesteld dat voor de sport Europa niet bestaat en ook niet hoeft te worden opgericht. Er figureren uiteraard al decennia lang continentale toernooien en kampioenschappen op de kalender, maar het grensoverschrijdende karakter van die ontmoetingen heeft niets met het streven naar economische eenwording te maken. Sterker, de sport cultiveert krampachtig haar vaak eigenzinnige regels en probeert zich vast te klampen aan de strohalm van het in een geleide democratie vervatte verenigingsrecht.

Dat is jammer, concludeerde Jacques Delors, de voorzitter van de Europese Commissie, medio september vorig jaar in de Franse sportkrant L'Equipe. Aan de vooravond van het referendum in zijn land over de ratificatie van het verdrag van Maastricht, had de Fransman graag gezien dat de sport een voorbeeldfunctie vervulde. De Commissie investeerde in 1992 een kleine dertig miljoen in de sponsoring van enkele sportwedstrijden, ze vroeg de nationale Olympische comite's van de 'twaalf' onder het landenembleem het EG-logo op de tenues te plakken, maar het rendement van al die inspanningen was praktisch nihil. Enkele NOC's reageerden puur afwijzend. "Jammer," verzuchtte de wielerfanaticus Delors in L'Equipe, "want ik zou graag de sport willen gebruiken als instrument voor de Europese eenwording."

De zalvende woorden van Delors hebben veel weg van een mooi verkooppraatje. In de marsroute naar 1 januari jongstleden week de sport voortdurend van het rechte pad af. In 1985 werd een begin gemaakt met de samenstelling van een witboek. In dat geschrift werden 282 (algemene) maatregelen voorgesteld om de belemmeringen bij de tot standkoming van de nieuwe Europese wetten weg te nemen. Uiteindelijk telde het witboek 270 maatregelen, die het vrije verkeer op de vier genoemde punten moeten garanderen. In ieder land dienen ze trouwens te worden vertaald naar de eigen wetgeving. Met de gelijkschakeling van trainersopleidingen zegt de 'sport' nog de minste moeite te hebben. Op 1 januari 1991 werd de wederzijdse erkenning geregeld van HBO-opleidingen die langer dan drie jaar duren. Op 1 juni volgend jaar geschiedt dat ook met de korter durende hogere beroepsopleidingen. Het ministerie van WVC en de Nederlandse Sport Federatie (NSF) zijn momenteel druk doende om normen voor "de sportoppervlakte in de ruimste zin des woords" te ontwikkelen. In dat proces past ook het ontwerpen van een eenduidige methode om de grote verscheidenheid aan opleidingen met elkaar te vergelijken. Dat gaat dan als blauwdruk van de sportopleidingsstrukturen in de EG naar de Europese Commissie; in de hoop uiteraard dat ze het document als richtsnoer erkent.

Het wordt een krachttoer. Binnen een lidstaat is de landkaart van trainers- en kaderopleidingen al bont ingekleurd. Zo kent Nederland drie soorten opleidingen: van de bond uit, het CIOS en de Academie voor lichamelijke opvoeding. Slechts twee trainersdiploma's zijn gekoppeld aan een licentie van de bond: voetbal en tennis. In het laatste geval is de licentie niet clubgebonden, maar draagt ze het karakter van een individueel kwaliteitskenmerk. In de andere landen van de EG bestaan binnen de bonden geen specifieke kaderopleidingen. De betreffende functionarissen worden op universiteiten en academies geschoold. Belgie kent daarvoor het instituut Bloso, met vestigingen door het hele land heen. Groot-Britannie heeft het centraal geregeld, in Spanje en Portugal is er op dat gebied geen infrastructuur. Van de diverse trainersopleidingen wordt momenteel een rontgenfoto gemaakt. Het vergelijkend warenonderzoek vindt volgens een sterkte-zwakte-analyse plaats. De kwaliteit van de trainersopleiding wordt in de praktijk vaak bepaald door het niveau waarop een sport wordt beoefend.

De Europese Commissie laat het grotendeels aan de sport zelf over om de zenders gelijk te zetten. Dat werkt vertragend, omdat het protectionisme al gauw als een bedreigende moloch om de hoek komt gluren. De Nederlandse Europarlementarier Jessica Larive herinnert zich nog de schier eindelijke serie procedures in de medische sector, voordat iedere betrokkene zich in een waterig compromis kon vinden. "Ieder land vindt zijn opleiding de beste" , heeft ze eens gezegd. Door de internationale sportcontacten raken tal van trainersopleidingen steeds beter op elkaar afgestemd, maar het angstsyndroom dat de concurrent in de keuken de kunst komt afkijken, waart nog steeds rond.

De EG is in dit stadium louter verkennend bezig. De Commissie installeerde in november 1991 het zogeheten EG- en Sportforum, een breed overlegorgaan waarin de particuliere sportorganisaties (als NSF) en de overheden van de twaalf landen zijn vertegenwoordigd. Het forum is tot dusver twee keer bij elkaar gekomen. De eerste bijeenkomst werd verziekt door procedureel gehakketak, in de tweede sessie, eind vorig jaar, bood het Directoraat Generaal X van de EG (audiovisuele produkties, informatie, communicatie en cultuur) de sport een zelfstandiger positie binnen haar organisatie aan. Insiders zien dat als een stapje voorwaarts, de buitenstaander zegt het niets. Verder publiceerde het onderzoeksbureau Coopers en Lybrand Europe een eerste, voorlopig werkdocument waarin het de raakvlakken van de sport met de EG in kaart heeft gebracht. De EGregels voor het vrije verkeer van goederen en diensten en die ter bevordering van vrije concurrentie brengen de grootste aardverschuivingen teweeg. Want de zich almachtig voelende sportbonzen zijn op die terreinen niet de meest progressieve initiators.

Kan een in Frankrijk wonende Nederlander tot burgemeester van zijn dorp worden gekozen als hij maar populair genoeg is, aan de samenstelling van een voetbalelftal stelt de UEFA nog steeds strikte, beschermende regels: maximaal drie buitenlanders en twee 'ingeburgerde' emigranten in een clubelftal in de hoogste klasse en louter 'vreemdelingen' in het nationale team.Jacques Delors zit er op te wachten dat iemand als Berlusconi de UEFA voor het gerecht daagt. De eigenaar van AC Milan wil iedere Europese ingezetene in de Champions League kunnen opstellen en niet, zoals nu, gedoemd zijn drie van zijn dure buitenlanders op de tribune te posteren. Het Europese Hof zal, met het EG-wetboek in de hand, zonder enige twijfel de zijde van Berlusconi kiezen. De UEFA hoopt vurig dat de tijdgeest het eind 1996 aflopende gentleman agreement (waarin onderhands de limitering is geregeld) niet achterhaalt.

Een minstens zo hard discussiepunt binnen het vrije werknemersverkeer is de transferregeling. Ook in dat opzicht blijft de UEFA halsstarrig opereren en heeft een proefproces bij het Europese Hof een redelijke kans van slagen. Voor de pleiters van afschaffing van de slavenhandel, wel te verstaan. De regels ter bevordering van vrije concurrentie richten zich tegen de misbruik van een dominante marktpositie en kartelvorming. Het produceren en exploiteren van wedstrijden is in de ogen van de commissie een economische dan wel commerciele aktiviteit en kan derhalve op gespannen voet staan met de soms ridicuul aandoende claims die bonden hun 'onderdanen' en de exclusief geworven zendgemachtigden plegen op te leggen. Het principe van de vrije concurrentie wordt daarmee volstrekt genegeerd. Maar in dit geval is Delors gaarne bereid in de huid van de sportbestuurder te kruipen. Een botweg 'nee' vindt hij bij voorbaat niet op zijn plaats. "De televisierechten vertegenwoordigen nu eenmaal een wezenlijk deel van de financiering van topsportaktiviteiten," vertelde hij in L'Equipe. "Dat kunnen we moeilijk negeren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden