'ProRail verdient nog een kans'

Het kabinet wil de zelfstandigheid van spoorbeheerder ProRail afnemen. Het besluit leidt tot groot onbegrip bij deskundigen. Vijf vragen en antwoorden over de kwestie.

1. Wat is er precies aan de hand?

Zondagavond werd bekend dat het kabinet ProRail onderbrengt bij het ministerie van infrastructuur en milieu. De spoorbeheerder wordt een zelfstandig bestuursorgaan (zbo), net zoals Staatsbosbeheer, het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Rijksdienst voor het wegverkeer (RDW). Daarmee hoopt het ministerie meer grip op het bedrijf te krijgen.

Hoewel bronnen rond het kabinet het nieuws bevestigen, blijft voor ProRail onduidelijk of het om een daadwerkelijk besluit of enkel om plannen gaat. ProRail, vakbonden en organisaties in de spoorsector reageren geschokt en zeggen 'onaangenaam verrast' te zijn.

2. Uit bijna elke hoek is fel gereageerd op dit plan. Waarom?

'Zeer onzorgvuldig en onbehoorlijk', noemt de ondernemingsraad van ProRail de plannen. De grootste verbazing komt volgens de OR doordat ProRail en het ministerie middenin een onderzoek zitten naar de gevolgen van zo'n herstructurering.

"Het onderzoek wordt niet afgewacht en de belangen van reizigers en verladers (goederentreinen, red.) genegeerd", aldus voorzitter Godelieve Kok. "Dit besluit is na een zeer onzorgvuldig proces tot stand gekomen", zegt ook voorzitter Arriën Kruyt van reizigersorganisatie Rover. Dat het ministerie op de conclusies van het onderzoek vooruitloopt noemt Kruyt 'vreemd en voorbarig'.

"ProRail omvormen kost enorm veel tijd, energie en geld", zegt bijzonder hoogleraar mobiliteit Henk Meurs van de Radboud Universiteit in Nijmegen. "Mij is niet duidelijk welke afwegingen er zijn gemaakt en op basis van welke feiten dit besluit is genomen. Voor zo'n grote beslissing is een zware bewijslast nodig." De feiten voor de onderbouwing lijken nu nog te ontbreken. "Bij twijfel zeg ik: niet doen," aldus Meurs.

Al eerder zinspeelde het kabinet op het inperken van de macht van ProRail. Nog maar enkele weken geleden stuurden reizigersorganisaties, consumentenorganisaties, havenbedrijven en bonden een brandbrief waarin zij hun zorgen hierover uitten aan staatssecretaris Sharon Dijksma. "Waarom nu? De gehele sector ziet dat ProRail onder de nieuwe leiding verbetering brengt", schrijven ze.

Sinds anderhalf jaar presteert ProRail onder leiding van de nieuwe directeur Pier Eringa beter dan voorheen.

3. Waarom zet het kabinet dan toch door?

"Ja, dat vraag je je af", zegt hoogleraar Bestuurskunde Joop Koppenjan van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. "De slechte relatie tussen ProRail en de overheid is een erfenis van de vorige staatssecretaris, Wilma Mansveld. Zij kwam in een kwaad daglicht te staan door de problemen rond de Fyra en doordat ProRail haar niet goed informeerde. Haar opvolgster Dijksma wil de kiezer laten zien dat zij ferme besluiten neemt en haar uiterste best doet om de vervelende problemen op het spoor op te lossen. De haast blijft verbazingwekkend. Ze regeert hiermee over haar graf heen."

"Dijksma wil voor eens en altijd grip op de zaak." zegt Kruyt van Rover.

4. Is er iets voor te zeggen? Kan het ministerie het beter?

Hoewel het ministerie beter toezicht kan houden, blijft de vraag volgens hoogleraar Koppenjan of ambtenaren zich met het spoor moeten bemoeien. "De railsector is een complexe organisatie. Ik denk niet dat het ministerie die kennis in huis heeft. Een reorganisatie gaat jaren duren. In die tijd komt ProRail niet toe aan de verbetering van het spoor. Met het nieuwe management zou dat juist wél gebeuren. Laat die leiding doorgaan, zou ik zeggen. Gooi de boel nu niet om."

"Dit voegt niets toe", zegt ook reizigersorganisatie Rover. "De overheid moest al de begroting en jaarrekening goedkeuren. De klachten van reizigers gingen om sein-, wissel- en stroomstoringen. Dat kwam door de slappe vorige directie. Dat is nu verbeterd. Geef ze een kans."

5. Wat gaat de reiziger merken van de veranderingen?

Hoogleraar Meurs verwacht dat de veranderingen een grote impact kunnen hebben. "Na zo'n herstructurering moet alles opnieuw bedacht worden. De afspraken moeten opnieuw gemaakt worden, net als de rolverdeling, de samenstelling van de directies, de samenwerking en de kwaliteitscontrole. Ik vraag me af of dit het spoor ten goede komt."

Ook reizigersorganisatie Rover heeft zijn twijfels over de operatie. "Mijn grote angst is dat het leidt tot prijsverhoging, omdat de kosten door deze ingreep kunnen stijgen", zegt Arriën Kruyt, die als voorzitter van Rover op de bres moet staan voor de belangen van de treinreizigers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden