Pronk vergaart restjes begroting

DEN HAAG - Bewonderaars van minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking zullen dezer dagen een zucht van verlichting slaken. Het heeft maar een haar gescheeld of de bewindsman had zijn ontslag moeten indienen. Zover is het niet gekomen. Maar het uiteindelijke resultaat verdient alles behalve de schoonheidsprijs.

Integendeel, het versterkt het beeld dat de begroting Ontwikkelingssamenwerking is verworden tot een samenraapsel van restposten op de rijksbegroting. Restposten die voor het overgrote deel samenhangen met de stormachtige veranderingen in de wereld van de laatste jaren.

Pronk heeft echter zijn eer weten te redden door uiteindelijk 'maar' 120 miljoen te hoeven bijdragen aan de huidige bezuinigingsoperatie. Hansje Brinker, zoals Pronk eind vorig jaar zijn eigen positie binnen het kabinet omschreef, kan opgelucht adem halen: hij heeft voor even enkele vingers uit de dijk mogen trekken. Vooralsnog is hij als "burgemeester in oorlogstijd die meegeeft om erger te voorkomen" (ook een uitspraak van hemzelf) behouden voor dit kabinet.

De bewindsman heeft in de afgelopen weken dan ook geen middel onbenut gelaten om het belang van zijn zaak aan collega-politici duidelijk te maken. Zo nam Pronk vlak voor de bezuinigingsronde een horde journalisten mee richting ZuidSoedan, terwijl hij normaal gesproken liever onbespied zijn werk in ontwikkelingslanden doet.

Maar toch zal de volgende keer minister Kok van financien waarschijnlijk ook weer bij Pronk aankloppen. Weinigen in politiek Den Haag kunnen nog iets wijs uit de begroting Ontwikkelingssamenwerking. En nog minder politici lijken, misschien wel juist daarom, moeite te hebben om nog een financieel restpostje uit de veranderde wereld bij Ontwikkelingssamenwerking te stallen.

Wie had enige jaren geleden kunnen inschatten dat Ontwikkelingssamenwerking zou gaan betalen voor acties van Nederlandse mariniers in het buitenland? Welke cynicus had durven stellen dat uit de hulpgelden voor de derde wereld industrieprojecten in Oost-Europa zouden worden betaald? Welke zwartkijker had durven dromen dat Pronk zou bijspringen bij aardbevingen in Zuid-Italie?

Toch gebeurt dit al of gaat geschieden na de toezeggingen van de bewindsman van afgelopen week. De nieuwe uitgaven worden keurig gerangschikt naast de posten 'onderwijs aan asielzoekers te Nederland' (100 miljoen), opvang asielzoekers (420 miljoen), en nog wat andere posten, waarvan met enige creativiteit kan worden gezegd dat ze 'logischerwijs onder Ontwikkelingssamenwerking vallen'. Maar zo op het eerste oog hebben al die zaken bitter weinig te maken met de allerarmsten in Afrika.

Het begint werkelijk een bizar politiek debat te worden rondom de hulpgelden voor de derde wereld. Voor het gemak daarom maar even een korte duik in de voorgeschiedenis.

De zogeheten vervuiling van de begroting dateert van ongeveer tien jaar geleden,toen voorgangers van Pronk het goed vonden dat een groot deel van de kosten voor opvang van asielzoekers in Nederland door Ontwikkelingssamenwerking werd betaald. Dit was en is een doorn in het oog van de huidige bewindsman, die in zijn beginperiode heeft getracht deze post van zijn begroting te krijgen. Een mislukte poging, maar er werd wel afgesproken dat de kosten de 420 miljoen niet zouden mogen overstijgen. Dat gebeurt nu dus ook niet. Maar na een dreigement vorig jaar van PvdAcollega Ritzen om het kabinet op te blazen, betaalt Pronk daarnaast wel de komende jaren enige honderden miljoenen voor onderwijs aan asielzoekers.

De begrotingsvervuiling verhevigde de afgelopen jaren doordat met ingewikkelde rekensommetjes ook een deel van de hulp aan Oost-Europa, van de vluchtelingenopvang rond het voormalige Joegoslavie, van de kosten voor een transportvliegtuig van Defensie en voor VNvredesoperaties door Ontwikkelingssamenwerking betaald worden. Om nog maar te zwijgen over incidentele kortingen als bijvoorbeeld de 24 miljoen voor de CAO in de zorgsector van vorig jaar.

Al deze zaken maakten dat de Kamer eind vorig jaar besloot de norm van 1,5 procent van het Netto Nationaal Inkomen als maatstaf voor hulp aan de derde wereld los te laten. Zolang de zuivere ontwikkelingshulp onaangetast zou blijven - kreeg het kabinet als boodschap mee - mocht worden gestoeid met de begroting Ontwikkelingssamenwerking. Waarmee het bizarre karakter - vervuild dan wel onvervuild - van het debat onverminderd overeind blijft.

Wat heeft Pronk immers deze week toegezegd? Voor dit jaar en (mogelijk) volgend jaar draagt hij in ieder geval meer dan 120 miljoen gulden bij aan de VN-vredesoperaties van de Nederlandse krijgsmacht. Daarnaast geeft hij 22,5 miljoen steun aan Oosteuropese landen die al (bijna) tot de derde wereld behoren. En neemt hij vanaf nu de verantwoordelijkheid voor alle noodhulp die Nederland aan het buitenland verstrekt. Deze drie concessies schurken tegen de zuivere hulp aan de derde wereld aan, aldus Pronks woordvoerder. Immers, zonder vrede geen economische ontwikkeling in arme landen. En het merendeel van de rampen vindt plaats in de derde wereld.

Het klinkt heel sereen. Toch is er wel wat op af te dingen. De forse bijdrage aan de VN-vredesoperaties zal gewoon worden overgemaakt aan Defensie. Het is dan aan dit departement om erop toe te zien dat het geld van Ontwikkelingssamenwerking inderdaad alleen in de derde wereld zal worden gebruikt. Of dat dan ook werkelijk gebeurt? Ook de overheveling van het rampengeld uit het zogeheten Wellinkpotje doet gekunsteld aan. Dit kan eenvoudig veel hoger uitvallen dan de nu voorziene 37,5 miljoen, rampen laten zich immers moeilijk voorspellen.

Daarnaast worden op dit moment de meest vreemde zaken uit dit potje betaald. Het noodlijdende ministerie van buitenlandse zaken wil er bijvoorbeeld nog weleens in tasten om renovatie van ambassadegebouwen te betalen. En het blijft natuurlijk vreemd dat Pronk voortaan bij moet springen bij natuurrampen in Italie of Belgie.

Is dit alles nu vervuiling of een verbreding van de zuivere hulp? Iedereen verschilt hierover met iedereen van mening. Om maar bij Pronk te beginnen: hij vindt opvang van asielzoekers in Nederland absolute vervuiling van zijn begroting. Flauwekul, zeggen Kamerleden, weet je wat pas vervuiling is? Meebetalen aan de militaire operaties van de krijgsmacht in voormalige Joegoslavie. Zij geloven er weer geen barst van dat Defensie onderscheid zal gaan maken. Anderen stellen weer dat al dat gedoe rond Oost-Europa vertekening van de werkelijkheid is.

Wat hierbij dan opvalt is het ontbreken van de mensen waarover het bij ontwikkelingssamenwerking eigenlijk hoort te gaan, de allerarmsten. Dat mag bizar worden genoemd, en moet toch ook een erkende belangenbehartiger van derde-wereldbelangen als Pronk steken.

Hoog tijd voor Kamer en kabinet om serieus werk te maken van een hernieuwde inhoudelijke invulling van het gehele buitenlandbeleid. Al die restposten uit de veranderde wereld dienen - tien jaar na de sterke stijging van het aantal asielzoekers en vier jaar na de val van de Berlijnse muur - eindelijk eens een vaste stek op de rijksbegroting te krijgen.

Al zal een verlangen van Pronk op deze wijze vanzelf zijn beslag krijgen. Hij pleit al jaren voor een breed ministerie voor internationale economische betrekkingen. Bij een verdere vervuiling van zijn begroting hoeft hij op een dergelijk departement slechts te wachten. Als burgemeester in oorlogstijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden