Pronk met vol mandaat naar verscheurd Soedan

Vorige week kreeg hij helderheid over de rol die hij gaat spelen in het verscheurde Soedan. Vrijdag werd hij benoemd tot speciaal vertegenwoordiger van Kofi Annan en dit weekeinde zit hij met de secretaris-generaal bij de vergadering van de Afrikaanse Unie in Afrika. De deeltijdhoogleraar (bij het Intitute for Social Studies in Den Haag) en voormalig minister Jan Pronk heeft weer een rol gekregen die hij ambieert.

Han Koch

,,December vorig jaar werd ik door Kofi Annan gebeld of ik op de shortlist wilde staan voor de functie van speciale vertegenwoordiger voor Soedan. Toen kon een benoeming niet volgen door extra complicaties bij de onderhandelingen over het vredesakkoord'', legt voormalig minister Jan Pronk uit.

,,Vorige week werd ik gebeld of ik nog beschikbaar was en toen heb ik gezegd dat ik eerst over het mandaat wilde spreken. Ik heb te vaak gezien dat er geen voldoende mandaat was om de problemen op te lossen.'' Pronk kreeg de geruststelling dat dit keer alle VN-organisaties met hun operaties in de Soedan in 'één geheel worden gebracht'. De vredesmissie die Pronk gaat leiden is niet beperkt tot de uitvoering van een nog te tekenen vredesakkoord tussen de regering in Khartoem en de opstandelingen van de SPLA in het zuiden. Volgens Pronk dient Soedan in zijn geheel te worden bezien, dus ook de nieuwe problemen in het westen van het land, in Darfur. Die opinie van de internationaal ambtenaar -zoals hij zichzelf noemt- wordt gedragen door zijn baas Kofi Annan.

Dat de internationale gemeenschap nu oog heeft voor Soedan en de provincie Darfur is mooi, maar de 'acties komen te laat en zijn nog te gering in omvang'. Maar de situatie is volgens Pronk al duidelijk beter dan toen hij begin jaren negentig bij de toenmalige VN-secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali aandrong op een oplossing voor Soedan. Boutros Ghali kreeg destijds de internationale gemeenschap niet mee; met name de Amerikanen lieten het afweten. ,,Waarom doe je het zelf niet, zei Boutros Ghali toen'', zegt Pronk. Die kans krijgt hij nu, ruim een decennium later.

De voormalige minister voor ontwikkelingssamenwerking en ruimtelijke ordening heeft een langdurige relatie met Soedan. ,,In 1973 heb ik het land op de lijst gezet voor concentratielanden voor hulp en tot 1998 heb ik me bemoeid met het vredesproces. En ik ben blij verrast dat dat proces onder Van Ardenne weer is opgepakt. Het is jammer dat men na 1998 tot de conclusie is gekomen dan Nederland er niet mee door moest gaan.'' Pronk verwijst daarmee impliciet naar een besluit van zijn opvolger Eveline Herfkens. Dat besluit wil Pronk (evenals Herfkens PvdA) niet becommentariëren. Herfkens vond destijds dat niet alle landen zich op Soedan moesten storten. De internationale donoren liepen elkaar anders maar voor de voeten. Herfkens paste de filosofie toe dat 'twee koks in de vredeskeuken' er één te veel is. De Noren, net als Nederland lid van de Utsteingroep -een informele groep van ministers voor ontwikkelingssamenwerking- kregen het vredesproces in Soedan te coördineren. Die taakverdeling paste in het denken van de Utsteingroep dat hulp beter gecoördineerd moet worden en dat niet iedereen op elk dossier en in elke regio zijn eigen vlag diende te planten.

Pronk wil de Herfkens-doctrine niet bestrijden, maar stelt dat er in de jaren negentig wel degelijk een goed gecoördineerde donorgroep was, de Friends of IGAD -een afkorting die staat voor Intergovernmental authority on development. Die groep bestond, naast Nederland, uit Noorwegen, Engeland, Italië en Canada. In Pronks ogen vormde de groep het bewijs dat meerdere donoren zich met vrucht op één probleem kunnen storten.

Internationaal is de benoeming van Pronk goed gevallen. En uit de gevolgde procedure blijkt dat Annan Pronk direct op het oog had. Van Nederlandse invloed op de benoeming is geen sprake geweest. Van het eerste telefoontje in december was Den Haag dan ook niet op de hoogte. ,,Het is een 100 procent VN-zaak geweest'', zo stelt een woordvoerster van Van Ardenne (CDA). De minister noemt de benoeming van Pronk in een persbericht 'een schot in de roos en de juiste man op de juiste plaats'. Zijn benoeming, zo stelt Van Ardenne, 'is tevens een erkenning voor de Nederlandse inspanningen om het Nederlandse vredesproces te doen slagen'. Van Ardenne heeft ontegenzeggelijk veel energie gestoken in de problemen in Soedan. Om het vredesproces nu van het predikaat 'Nederlands' te voorzien, is of een tikfout of een overwaardering van de eigen inzet. Anders dan Boutros Ghali destijds heeft vooral de huidige VN-baas Kofi Annan zijn volledige gewicht in de strijd gegooid.

Annan zal zich de komende dagen met Pronk aan zijn zijde persoonlijk op de hoogte stellen van het drama dat zich in met name het westen van Soedan voltrekt. Volgens Andrew Natsios, topman van USAid (het agentschap voor ontwikkelingshulp van de VS), blijkt uit luchtfoto's dat van de 576 dorpen in de provincie Darfur er 300 compleet zijn verwoest en 76 gedeeltelijk. Volgens hulpexperts is in Soedan al lang sprake van een noodtoestand. Bij een dode per dag op 10000 mensen is sprake van een noodtoestand. In de Soedan is in veel van de vluchtelingenkampen al sprake van vier doden per dag.

De Amerikanen die claimen meer geld in Soedan te hebben gestopt dan alle andere donoren tezamen (116 miljoen dollar reeds uitgeven en 188 miljoen toegezegd), verwijten de Soedanese regering volstrekt te weinig te doen aan de ramp. De Arabische milities die in de provincie Darfur huishouden worden door ,,de regering bewapend, door de regering gebruikt en nu is het tijd dat ze door de regering worden gestopt'', zo stelde Natsios gisteren. Dat er een einde komt aan de 21 jaar durende oorlog tussen de regering in de Soedanese hoofdstad Khartoem en de SPLA in het zuiden is volgens Natsios niet voldoende. ,,Je kunt geen vrede hebben in het zuiden en vervolgens een nieuwe burgeroorlog in het westen'', zo stelt Natsios namens president Bush. De Amerikanen voorspellen dat de vrede in het zuiden een 300000 mensen grote vluchtelingenstroom uit het westen op gang zal brengen in zuidelijke richting. Alleen al om die reden is het mandaat dat Pronk krijgt niet louter gebonden aan de oplossing van het conflict tussen de regering in het noorden en de SPLA in het zuiden.

Pronk gaat snel kwartier maken in de hoofstad Khartoem. Volgens Kevin Kennedy, de vertrekkend hulpcoördinator van de VN in Soedan, is de situatie voor hulpverleners licht verbeterd. Visa voor personeel van hulporganisaties worden zoals beloofd veelal binnen 48 uur door de Soedanese overheid verstrekt en hulpgoederen komen sneller het land in. Alleen blijft de veiligheid een groot probleem. Afspraken over een staakt-het-vuren worden door vrijwel alle partijen geschonden. En de naar schatting miljoen Soedanezen die op zoek zijn naar veiliger oorden blijven op drift. Welke inspanning Nederland gaat leveren is nog onduidelijk. Dat de Nederlander Pronk de vredesmissie leidt, leidt niet automatisch tot een Nederlandse bijdrage aan een VN-vredesmacht. ,,We zullen een beroep doen op de hele internationale gemeenschap'', zegt Pronk aan de vooravond van zijn vertrek naar Soedan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden