Pronk: 'Er zijn voor mij grenzen'

DEN HAAG - In de ogen van minister Pronk van ontwikkelingssamenwerking is het nog geen feit dat het principe is losgelaten dat Nederland 1,5 procent van zijn nationaal inkomen besteedt aan de derde wereld. Hij beschouwt het meedraaien van zijn begroting in reguliere bezuinigingsronden als het grote kwaad: dan kan je als regering wel afspreken dat je 1,5 procent aan de derde wereld geeft. Maar in de praktijk wordt dat vanzelf minder.

Verdwijnt dat principe, dan verdwijnt daarmee ook de vervuiling. 'We zijn er allemaal schuldig aan dat de plundering van het budget zo is opgelopen de laatste jaren, nu is het ook aan iedereen om deze trendbreuk met het verleden een halt toe te roepen', is de invalshoek van Pronk. Daarbij moet de Kamer geen mooi weer spelen: zij heeft haar stem toch niet verheven toen het kabinet Ontwikkelingssamenwerking liet meedelen in bezuinigingsronden? Zij heeft toch oogluikend toegestaan dat de afgelopen jaren het totaal aan pure hulp verder daalde van bijna 1 procent tot slechts 0,84 procent van het bruto nationaal produkt?

Wat zuurtjes voegde de bewindsman hieraan toe: "Over mij doet de grap momenteel de ronde dat ik twee keer 0,7 procent van het BNP aan pure ontwikkelingshulp zal uitgeven. Toen ik in de jaren zeventig aantrad heb ik het weten op te hogen tot meer dan een procent. Nu, in de jaren negentig, daalt het weer. Maar dat zal me niet gebeuren."

Pronk zegde de Kamer toe in het nu losbarstende debat over het hoe, wat en waar naartoe van de Nederlandse ontwikkelingshulp zijn bijdrage te zullen leveren, zonodig luid en duidelijk. Gisteren nam hij in de Kamer een voorschotje: "Ik heb politieke nederlagen geleden die ervoor hebben gezorgd dat nu, voor het tweede achtereenvolgende jaar, er vanuit Nederland minder in plaats van meer hulp naar de derde wereld gaat. Ik heb deze besluiten geaccepteerd. Maar er zijn grenzen. Als het niet langer zo is dat ik, als burgemeester in oorlogstijd, wat meegeef om erger te voorkomen. Als erger niet langer is te voorkomen. Ik vind een nieuwe vaste norm acceptabel. Maar dan niet 0,7 procent van het bruto nationaal produkt." Dat is te weinig, aldus de bewindsman.

Het zal nog een geduchte strijd voor hem worden. De Kamer trekt het boetekleed niet snel aan. Ook in het kabinet is Pronk vaak een eenzaam man. Niemand weet op dit moment waar dit inhoudelijke debat gaat eindigen, waartoe de Kamer maandag de aanzet heeft gegeven door de anderhalve procent als norm te laten vallen. Minister Kok van financien en Pronk zelf zetten voorlopig in op 0,9 procent van het BNP voor pure hulp aan de armste landen. Een deel van het CDA en de VVD vindt voorlopig 0,7 procent van het BNP voor zuivere hulp wel voldoende. De PvdA-fractie in de Kamer zet in op 1 procent. De hoofdstroming van het CDA houdt nog even zijn kruit droog, maar zal wel ergens in het midden uitkomen. Op alle standpunten is wel wat af te dingen. Te beginnen bij de PvdA. Woedend werd Pronk toen hij gisteren in de Kamer van vriendjespolitiek werd beticht omdat het met name partijgenoten binnen het kabinet waren, die zijn kas hadden geplunderd. Dat klinkt inderdaad als een zwaar aangezet verwijt, maar hoe zit het met die partijgenoten die bij collega Pronk aanklopten?

Ook de inzet van de PvdA-fractie komt weinig serieus over. Een terugkeer naar 1 procent van het BNP houdt in dat er meer dan 1 miljard richting begroting Ontwikkelingssamenwerking moet vloeien. VVD-Kamerlid Terpstra verweet haar PvdA-collega Verspaget gisteren in de kamer venijnig de kiezer "koeien met gouden horens te beloven over anderhalf jaar. Niet nu, want nu moet de vervuiling nog even doorgaan."

De VVD zelf is eerlijker: gewoon bezuinigen op Ontwikkelingssamenwerking. Maar dat kan niet de bedoeling zijn. In ieder geval niet van het CDA, dat maandag zei alleen maar af te willen van die huichelarij rondom de anderhalve procent. CDA-Kamerlid Leijenhorst stelde gisteren zelfs dat het heel goed kan zijn dat er uiteindelijk vanaf 1994 juist meer hulp komt.

Maar zover is het nog lang niet. Premier Lubbers sprak zelf op maandag de vrees uit dat het loslaten van zo'n norm een precedent schept, ook al gebeurt dat niet direct. Dikke kans dat Pronk als de moderne Hansje Brinker nog wel wat meer gaten in de dijk moeten dichten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden