Promoveren op proefschrift geschreven met de Franse slag

Het VVD-kamerlid O. Cherribi had de tijd om te werken aan een proefschrift, terwijl ik dacht dat kamerleden gemiddeld tachtig uur per week werken. De bevindingen over dit proefschrift zijn ernaar: 'verwachting beschaamd', 'er werd onverbloemd geconcludeerd dat het eindproduct onder de maat is', 'onevenwichtig en zwabberend', 'het rituele vragenuur leverde een vreemde en soms gênante confrontatie tussen de hoogleraren en de promovendus', 'al met al lijkt dit proefschrift veeleer een aanhangsel van het VVD-verkiezingsprogramma dan een onafhankelijk wetenschappelijk document'.

Sommige uitspraken en vragen vanuit de academie laten niets meer te raden over de kwaliteit van het geschrift: 'Het probleem is niet dat het onderzoek in het Frans is geschreven. Wel dat het met de Franse slag is verricht' (prof. Rinus Pennix), 'op hoeveel gevallen berust uw typologie van imams? Waren er voldoende voorbeelden om uw typologie uit te werken?' (prof. Johan Heilbron). Het meest onthutsend vond ik de kritiek op de methodologische kant van het geschrift. Nergens blijkt hoeveel imams precies zijn bezocht en hoeveel preken er zijn bestudeerd. Geen volledige weergave van de bestudeerde teksten voor de controleerbaarheid van de conclusies en geen methodische verantwoording. Niet eens een precieze definitie van wat de auteur verstaat onder een conservatieve en een liberale visie, begrippen die een centrale rol in zijn werkstuk spelen. Een gedegen methodologische verantwoording is nu precies wat een stuk 'wetenschappelijk' maakt.

De vragen over het proefschrift dienen niet geheel aan het adres van Cherribi te worden gericht, maar ook aan diegenen die het goedgekeurd hebben. Ikzelf zocht het antwoord in een anekdote uit mijn eigen geschiedenis.

Toen ik net in Nederland was en nog geen Nederlands sprak, wilde ik een rijbewijs halen. Ik vond een instructeur die Frans sprak. Voor het examen werd ook gezocht naar iemand die in staat was het examen in het Frans af te nemen. Na flink zoeken werd een examinator gevonden die het wilde doen. Gaandeweg viel mij echter op dat zijn Frans minder was dan hijzelf dacht. Op een gegeven moment mompelde hij iets onverstaanbaars. Plots duwde hij mijn handen van het stuur weg, gebaarde hij dat ik mijn voet weg moest halen van het gaspedaal en ging zelf door met sturen in de richting die hij kennelijk met woorden probeerde aan te geven. Mijn instructeur had gezegd dat de geringste ingreep van de examinator betekende dat je gezakt was. Wie schetst mijn verbazing toen ik toch geslaagd was. Hoe kon dat nou? Mijn vermoeden is dat hij het mij anders in het Frans had moeten uitleggen.

Cherribi heeft geen geluk nu hij de Franse slag niet bij zijn rijbewijs maar bij zijn proefschrift toepaste. Omdat het niet de verantwoordelijkheid is van de kandidaat zelf, moet er een toetsingscommissie zijn die bij fundamentele kritiek, zoals in dit geval, het aanvankelijk goedgekeurde proefschrift alsnog kan afkeuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden