Projectontwikkelaar beheerst grondmarkt

De grondmarkt is het domein van speculanten geworden. Prijzen rijzen de pan uit, waardoor nieuwbouwprojecten in het gedrang komen.

Gemeenten worden bij het ontwikkelen van nieuwbouwprojecten steeds afhankelijker van projectontwikkelaars. Die hebben vaak al in een vroeg stadium de grond in handen van potentiële nieuwbouwlocaties, waardoor de prijs van bouwgrond stijgt. Gemeenten worden zo voor steeds hogere kosten gesteld, zodat er vaak minder geld beschikbaar is voor voorzieningen en groen in de wijk, of de ruimte voor sociale woningbouw. Dat stelt het Ruimtelijk Planbureau (RPB) in het gisteren gepresenteerde rapport ’De grondmarkt voor woningbouwlocaties. Belangen en strategieën van grondeigenaren’.

Het RPB concludeert dat de afgelopen decennia de aandacht van projectontwikkelaars en beleggers is verschoven van het kopen van bouwrijpe grond naar het kopen van ruwe bouwgrond. Dit komt doordat in Nederland het mogen bouwen van woningen is gekoppeld aan het bezit van bouwgrond. Projectontwikkelaars kunnen zo bouwrechten afdwingen bij gemeenten. De grondmarkt wordt zo in feite een markt in bouwrechten, waardoor de prijs van grond fors toeneemt.

Het RPB trekt de vergelijking met de jaren negentig, toen projectontwikkelaars ook op grote schaal grond inkochten op de door het rijk aangewezen Vinex-locaties. „De gedachte was dat dat een tijdelijk fenomeen was, maar deze studie laat nu zien dat dat niet zo is”, zegt Wim Derksen, directeur van het RPB. De projectontwikkelaars gingen door met het opkopen van ruwe bouwgrond, waardoor gemeenten nu niet meer om hen heen kunnen.

Gemeenten zouden heel anders te werk moeten gaan, vindt het RPB. Niet meer de grond kopen, maar juist het gedrag van speculerende projectontwikkelaars beïnvloeden. Derksen: „Gemeenten denken vaak meer grip te hebben op de ontwikkeling van een gebied wanneer zij de grond zelf in handen hebben. Als de gemeente de grond in handen heeft, moeten er afspraken gemaakt worden met de eigenaar van de grond, en de gemeente krijgt een eigen belang in de ontwikkeling. Zij wordt dan een marktpartij. De conclusie van het rapport is juist dat de gemeente moet optreden als marktmeester: stel de randvoorwaarden voor de ontwikkeling van een gebied en laat projectontwikkelaars concurreren voor de realisatie.”

Het grote voordeel van een rol als marktmeester is dat de gemeente geen risico loopt met haar grondbeleid. Daar staat tegenover dat zij ook geen winsten behaalt op nieuwbouwlocaties. Maar dat, concludeert het RPB, is door de hoge grondprijzen steeds moeilijker geworden. „Ik hoop dat dit rapport gemeenten wakker schudt”, aldus Derksen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden