Programma 'Het licht van Vermeer' laat invloed Hollandse meesters op film zien

Te zien in Delft-Filmhuis Lumen (tot en met 10 april); daarna (gedeeltelijk) in zeven andere Filmtheaters.

HANS KROON

Een mooie illustratie daarvan is het programma 'Het licht van Vermeer', waarmee het tot 'Filmhuis Lumen' omgedoopte, voormalige 'Filmhuis Delft' dit weekeinde zijn nieuwe behuizing aan het Doelenplein officieel opent. Met 29 films uit alle filmtijden wordt aangegeven welke invloed Johannes Vermeer en andere Hollandse genre-schilders op de film hadden.

Dat uitgerekend dit filmhuis het filmische van Vermeer (1632-1675) onder de aandacht van het publiek brengt, is niet zo verwonderlijk. Vermeer woonde en werkte op een steenworp afstand van het nieuwe Delfste filmtheater. Bovendien werd de Delfste schilder de laatste jaren ook nog eens uitgeroepen tot een filmregisseur avant la lettre.

“Vermeer is”, zo uitte bijvoorbeeld de Britse cineast Greenaway zijn fascinatie voor de Hollandse schilder, “de alles overheersende visuele ceremoniemeester van de cinema geweest. Hij was een handig en profetisch manipulator van de twee essenties van de filmkunst: de fractie van een seconde van de actie en het blootleggen van drama door middel van het licht.”

Vermeer (en ook bijvoorbeeld Rembrandt en De Hoogh) worden anno 1996 dus pre-filmische kwaliteiten toegedicht, omdat ze momentopnamen maakten van voorvallen uit het dagelijkse leven en die dynamisch wisten te maken door de beweeglijk- en veranderlijkheid van het licht weer te geven.

Het op zich boeiende Delfste filmprogramma dat hierbij stilstaat, lijkt helaas een beetje als mosterd na de maaltijd te komen. Door de publiciteitshausse en commerciële gekte rond de grote Vermeer-tentoonstelling in Den Haag, raken velen op het moment bevangen door een Vermeer-vermoeidheid, zo niet -afkeer. En werd verleden jaar op de manifestatie '500 jaar cinema' in Den Haag op basis van Anne Hollanders indrukwekkende studie 'Moving pictures' al niet precies hetzelfde aan de orde gesteld als nu in 'Het licht van Vermeer'?

Het zat Yosha Margherita niet mee. Ze begon al in 1993 met de samenstelling van het programma waarmee Filmhuis Lumen geopend zou worden. Die opening viel, mede door de strenge winter, veel later dan gepland was, waardoor zij nu achter het net lijkt te vissen. Lijkt, want de manifestatie '500 jaar cinema' bestond alleen uit lezingen en museale installaties. In Delft zijn er nu voor het eerst complete films te zien waaraan de invloed van de Hollandse schilderkunst op de cinema valt af te lezen.

Hoewel het programma missers kent (zo is er geen film van Von Sternberg of Dietrich te zien), is het bekijken van enkele films toch zeer de moeite waard. Wie de catalogus - waarin per film de invloed van de schilderkunst beschreven is - voor het zien van de films doorneemt, ontdekt Vermeer, Rembrandt en De Hoogh op de onverwachtste plaatsen en in de merkwaardigste vormen.

Zo blijkt Vermeer zelfs in enkele zeer commerciële Hollywood-films met Bette Davis op te duiken. In 'The great lie' (1941) en 'The man who came to diner' (1941), waarvan het camera-werk verzorgd werd door Tony Gaudio, zitten veel scènes waarin schilderijen van Vermeer (ondermeer 'De soldaat en het lachende meisje' en 'De liefdesbrief') regelrecht nagebootst worden.

Verrassender en creatiever is bijvoorbeeld Greenaway's 'A zed and two noughts' uit 1985. Niet alleen verwijst alles in deze film (van het verhaal tot het licht) naar de Delftse schilder, ook weet Greenaway het voor Vermeer zo kenmerkende besef van vergankelijkheid en tijdelijkheid een specifiek filmische vorm te geven. Geregeld zien we in versneld tempo stoffelijke overschotten verrotten, uiteenvallen en tenslotte tot stof vergaan.

Andere films die in Delft in het licht van Vermeer bekeken kunnen worden, zijn ondermeer: 'La belle et la bête' van Cocteau, 'Il deserto rosso' van Antonioni, 'Dorp aan de rivier' van Fons Rademakers', 'Die freudlose Gasse' van Pabst, 'Passion' van Godard, 'Roman Holliday' van William Wyler en 'Un amour de Swann' van Volker Schlöndorff (waarop in een scène een reproduktie van Vermeers 'Gezicht op Delft' te zien is).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden