Profiel / Kim Jong-il

De Noord-Koreaanse ambassade in Berlijn was er niet blij mee, met het tv-spotje van de verzekeringsmaatschappij Delta Lloyd, dat vrijwel dagelijks op de Nederlandse televisie werd vertoond. Het reclamefilmpje toont een massale parade ter ere van een dictator die opvallend veel gelijkenis vertoont met de grote man van het communistische Noord-Korea. Een van de deelnemers heeft zich verslapen. En het portret van de leider, gevormd door de levende massa, vertoont daardoor een misvormd gebit, dit tot zichtbaar ongenoegen van de heerser zelf die de parade afneemt.

Het gezantschap van Noord-Korea in Berlijn, dat ook de Nederlandse zaken behartigt, liet aan de actualiteitenrubriek Nova weten dat het filmpje 'een negatieve uitwerking zal hebben hebben op de onlangs aangeknoopte officiële betrekkingen'. Noord-Korea leek erg gevoelig voor de beelden, ook al waren ze opgenomen in Sjanghai met Chinese acteurs.

Het verzekeringsbedrijf pruttelde naderhand nog na dat het spotje geen verwijzing inhield naar een bestaand land, maar vriend en vijand wist dat het in feite slechts om één land kon gaan: de schurkenstaat Noord-Korea. En dat die dictator niemand minder was dan Kim Jong-il, de 'Geliefde Leider', zoals hij wordt genoemd.

De Noord-Koreaanse nummer één heeft de laatste maanden alle wereld-aandacht naar zich toegetrokken door te bekennen dat tientallen Japanse burgers in het verleden werden ontvoerd. Door openlijk Scud-raketten te vervoeren naar Jemen. En door, tegen alle afspraken uit 1994 met de Verenigde Staten in, het programma om verrijkt uranium te produceren opnieuw te starten.

Juist op een moment dat president George W. Bush voorbereidingen treft voor een oorlog tegen Irak, tart Kim Jung-il de Amerikanen. Dit in de wetenschap dat Washington zich geen harde reactie kan veroorloven. De regering Bush reageerde inderdaad zeer gematigd, wetend dat het zich geen oorlog op twee fronten kan veroorloven en dat een strijd op het Koreaanse schiereiland honderdduizenden mensenlevens kan kosten.

Wat bezielt deze man, waarom kiest Kim Jong-il er voor om juist nu het imago van Noord-Korea als een onbetrouwbare schurkenstaat te vergroten? Is hij een gek, of speelt hij een gek? Noord-Koreakenners overal ter wereld speculeren over deze vraag, maar in werkelijkheid kunnen zij deze niet beantwoorden. Kim Jong-il is nog steeds de grote onbekende. Aan de hand van de schaarse tripjes die hij buiten eigen grondgebied heeft gezet - naar Zuid-Korea, China en Rusland - wordt geprobeerd een beeld van hem te schetsen, wellicht een ander beeld dan dat van de onbaatzuchtige zuipende rokkenjager die zich vergaapt aan pornofilms, zoals de propaganda van Zuid-Korea dat altijd heeft willen doen geloven.

Na het bezoek van de Zuid-Koreaanse president Kim Dae-jung vorig jaar april aan Pyongyang, meldde diens adviseur Lim Dong-won dat Kim Jong-il een en al redelijkheid was in de gesprekken en dat hij over een goede kennis van de Zuid-Koreaanse politiek beschikte. Hij leek in niets op de stotteraar met een hersenafwijking zoals Zuid-Korea hem eerder afschilderde. Wel droeg hij inderdaad forse hakken onder zijn schoenen om iets groter te lijken dan hij in werkelijkheid is.

Op een andere trip van Kim Jong-il (60, of 61, de meningen over zijn leeftijd zijn verdeeld), een maandlange treinreis naar Moskou in augustus 2001, werd ook het een en ander bekend. Van de Rus Konstantin Pulikovski, vertegenwoordiger van president Poetin in het Verre Oosten, is afgelopen herfst het boek 'Oriënt Express' verschenen, waarin de reis van Kim Jong-il wordt beschreven. Pulikovski was een van de Russische begeleiders van Kim op de trein - de Noord-Koreaanse leider heeft vliegangst en ging daarom op deze wijze naar Moskou. Het boek leidde tot een diplomatiek protest aan het adres van Moskou en ook het Russische ministerie van buitenlandse zaken zat met de publicatie in de maag.

Kim Jong-il had moeite met alle kritiek op hem, zei hij tegen Pulikovski. ,,Maar ik denk, dat ik op het juiste spoor ben, omdat er over me wordt gepraat.'' Volgens Pulikovski houdt Kim Jong-il van het goede leven, is hij een regelrechte smulpaap; op de trein werden de meest exquise Russische, Chinese, Koreaanse, Japanse en Franse gerechten opgediend. Er was een aquarium met levende kreeften voor de 'geliefde leider' aan boord. En vanuit Parijs waren kisten met topwijnen uit de Bordeaux- en Bourgognestreek overgevlogen. De privé-trein van Putin stak er povertjes bij af, aldus Pulikovski.

Kim Jong-il wees sommige gerechten zonder meer van de hand, het zoetzuur beviel hem bijvoorbeeld niet, was te slap, te Bulgaars. Tijdens de maaltijden die soms vier uur duurden waren er optredens, Koreaanse en Russische liederen werden gezongen. Kim was bijzonder gecharmeerd van een groepje van vier zangers die werden geïntroduceerd als 'vrouwenverleiders', schrijft Pulikovski. Niets menselijks was hem vreemd.

De Noord-Koreaanse ministers die meegingen op de trip maakten diepe buigingen voor Kim Jong-il als zij hem benaderden en bleven gebogen staan totdat de 'geliefde leider' een teken gaf. Kim gedraagt zich als een absolute monarch, doet dat net zoals zijn vader de 'Grote Leider, de Vader des Vaderlands, de Zon van het Volk en President tot in de eeuwigheid' Kim Il Sung (1912-1994) en zoals de monarchen in het Korea van vóór 1948 zich ook al vijf eeuwen hebben opgesteld.

Het is maar weinig, wat van Kim Jong-il bekend is. Het meest berust op propaganda, roddels en achterklap van de tegenpartij of op bewuste verzinsels van de eigen stalinistische campagnevoerders. Noord-Korea ziet hem als de leider die op 16 februari 1942 werd geboren in een blokhut op de hoogste berg van Noord-Korea, waar zijn vader de guerrilla tegen Japan leidde. (In werkelijkheid werd hij in 1941 in Siberië geboren, waar zijn vader als balling leefde tot de oorlog in 1948 voorbij was). Zuid-Korea wrijft hem hoogstpersoonlijk misdaden aan zoals de bomaanslag in Burma in 1983 waarbij zeven Zuid-Koreaanse ministers omkwamen en de aanslag op een Zuid-Koreaans lijnvliegtuig vier jaar later. Maar Noord-Korea, althans de heersende partij, ziet in hem de uitmuntende golfspeler die de bal voortdurend bij de eerste slag in het putje slaat, als het wonderkind dat in recordtijd zes prachtige opera's schrijft, als de man die zelf de hoogste flat van Pyongyang heeft ontworpen. Kortom als het genie der natie.

En in Washington breken ze zich het hoofd hoe ze met deze man moeten omgaan, wat hem bezielt om plotseling de buitenwacht uit te dagen met het -misschien- vervaardigen van kernwapens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden