Professoren vechten, en iedereen verliest

De hoogoplopende discussie over biobrandstof is vooral een teken van gebrekkige samenwerking, aldus onderzoeker Jurgen Ganzevles.

Biobrandstof, wel of geen goed idee? De afgelopen tijd werd de politiek getrakteerd op tegenstrijdige berichten. Aanleiding was een rapport van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). De boodschap was glashelder: biomassa importeren om er energie van te maken is onzinnig. Het spul moet allemaal versleept worden. Dat kost energie en CO2-uitstoot. En het leidt tot ontbossing elders. Niet doen dus.

Gevolg was wat in Trouw een 'professorenstrijd' werd genoemd. Achterhaald, zo kwalificeerden bio-energiedeskundigen het rapport. 'Niveau kleuterklas.' De KNAW-onderzoekers werd verweten selectief te winkelen in de feiten. Ze zouden een pamflet hebben geschreven, in plaats van een gedegen rapport.

Bloedgroepen

Het lijkt op het rechttrekken van een wetenschappelijke uitglijder. Helaas is er meer aan de hand. Want achter het scherm van de wetenschap vechten twee bloedgroepen elkaar al meer dan tien jaar de tent uit. Bijna alles in Nederland wat met agro-chemie en biomassa te maken heeft loopt via Wageningen Universiteit (WUR). De WUR is hofleverancier van allerlei commissies, en zo goed ingevoerd, dat hij ook gevraagd wordt te adviseren aan de rand van zijn expertise: bio-energie. Zo ook voor het gewraakte KNAW rapport. Het eigenlijke onderzoek naar bio-energie vindt aan andere universiteiten plaats.

Dat lijkt een mooie taakverdeling, maar de twee groepen zijn steeds meer concurrenten van elkaar geworden. De onderzoeksbudgetten zijn al krap. En het streven naar een 'biobased economy' zet de verhoudingen op scherp.

Wageningen wil biomassa inzetten voor materiaalgebruik. Dat kan niet wanneer biomassa wordt opgesnoept voor energie. Energie-deskundigen vinden biomassa juist onontbeerlijk in de energievoorziening van de toekomst, want met zonne-energie en windmolens redden we het niet.

Voor beide groepen is aandacht essentieel. Noodgedwongen stoppen wetenschappers vrije tijd in interviews, debatten en televisieoptredens. Ja, ook om de burger te informeren, maar vooral in gevecht om de knikkers. Zichtbaarheid dient de onderzoeksfinanciering, die nodig is om te overleven. De burger, de draad al lang kwijt, is de grote verliezer.

Bij echte duurzaamheid gaan materiaal- en energiegebruik juist samen op. Biomaterialen vragen niet zoveel biomassa; er blijft veel over voor energie. En wat geschikt is voor energie is niet per se geschikt als materiaal, en andersom. Ook slim recyclen is mogelijk: gebruik het eerst als materiaal, en maak er pas energie van als dat wordt afgedankt.

Aftakeling

Beide bloedgroepen zijn van deze nuances perfect op de hoogte. Het schrijnende is dat het ze al jaren niet lukt er samen uit te komen. Daarmee wordt kostbare tijd en onderzoeksgeld verspild. De kwalificatie 'niveau kleuterklas' is dan ook vooral van toepassing op de gebrekkige onderzoekssamenwerking in Nederland. De tol die betaald wordt is een verdere aftakeling van het toch al wankele wetenschappelijke gezag richting de politiek.

Waar wetenschappers het laten liggen, moeten politici het voortouw nemen. Daarbij is het goed te weten dat de zweem van objectiviteit, waarop de bio-energiedeskundigen zich nu beroepen, evenzeer een farce is. Onderzoek blijft mensenwerk. Kijk daarom bij beleidsrapporten altijd naar de achtergronden van de auteurs. Maar geef wetenschappers ook wat lucht. Het primaat om te beslissen onder onzekerheid blijft bij de politiek. En wachten op 'beter' onderzoek leidt alleen maar tot uitstel. Daarmee is noch de economie, noch de duurzaamheidsagenda gediend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden