Proeven van het geloof in ’kerkennacht’

Zeventien kerken in Rotterdam openden zaterdagavond hun deuren voor de ’Nacht der kerken’. ,,Fantastisch toch, een kerk die open is?’’

Na de museumnacht en de nacht van de filosofie is er nu ook de kerkennacht. Zaterdagavond openden zeventien Rotterdamse kerken hun deuren voor het ’Coolsingel-publiek’, ’voor mensen die doorgaans niet zo snel een kerk bezoeken’.

In de Grote of Sint Laurenskerk, het enige echt oude kerkgebouw dat Rotterdam na het bombardement van 1940 nog in de vorm van een ruïne over had, is ’de strijd der orgels’ losgebarsten. Met donderend geraas bevechten twee organisten elkaar op twee orgels. Tegen een pilaar op de grond zit Arjan Nijman te luisteren. Hij ziet de kerkennacht als een ideale gelegenheid om te genieten van orgelmuziek. Hij speelt in de band Lost Serenity en zijn vrienden en collega’s snappen niets van zijn orgelpassie. Hij haalt er de schouders over op. ,,Een kerkorgel geeft een overdonderend geluid, maar ook heel intieme klanken. En dat in zo’n oud gebouw, waarvan het interieur soms sinds honderden jaren niet veranderd is. Dat geeft een gevoel van eeuwigheid.’’

In de doopsgezinde kerk doen tien zwart-wit geklede kinderen hun danspasjes. Ze zijn van de grotendeels Surinaamse volle-evangelie gemeente El Jakim, medegebruikers van de kerk. ,,Prijs de Heer, broeders en zusters’’, zegt voorganger Hongerbron. ,,Wij zijn niet dogmatisch, want wij hebben een levende hoop: Hij komt terug op grote wolken.’’ Een hand vol evangelische en een hand vol doopsgezinden zit te luisteren.

El Jakim is een zendingsgemeente. Zien ze de vrijzinnige doopsgezinden niet als zendingsveld? Piet Breeuwer, doopsgezind vrijwilliger, haalt zijn schouders op. ,,Als iemand hier zich door El Jakim aangesproken voelt, wie ben ik dan om daar tegen te zijn. Iedereen moet dat zelf uitzoeken. Als jij je lekker voelt bij iets evangelisch, prima.’’

Dan is de doopsgezinde ’dominee Margreet’ aan de beurt om een workshop meditatief dansen te geven. Tien doopsgezinden en de groep evangelische kinderen betreden de dansvloer om door de ruimte te bewegen en zich op het signaal van de dominee naar eigen voorkeur voor- of achterover te buigen.

Maar enkele buitenstaanders hebben de doopsgezinde kerk weten te vinden. Toch is deze avond een succes, zegt Breeuwer. ,,De twee geloofsrichtingen gebruiken dit gebouw nu vier jaar samen, en dit is de eerste keer dat we iets samen doen.’’

Deze eerste nacht der kerken brengt geen grote aantallen mensen op de been. Sommige kerken trekken alleen de eigen trouwe achterban, sommige andere verwelkomen enkele honderden geïnteresseerden. Hanny de Kruijf, van het plaatselijke Convent der Kerken, de organisatie van de nacht is blij met iedere ’Coolsingel-ganger’. Volgens het Convent hebben in het totaal 2500 mensen de kerkennacht bezocht.

,,We hebben niet zo heel veel kerken meer in Rotterdam, maar die er zijn willen zich dit jaar eens laten zien en horen,’’ stelt het Convent. Om orthodoxe deelnemers niet tegen het hoofd te stoten, duurt deze ’nacht’ maar tot twaalf uur. Erna zou de zondagsrust worden geschonden, zelfs met een nachtwake. De joodse gemeenschap wilde niet meedoen omdat het zaterdag sabbat is. Wellicht dat er volgend jaar meer kerken meedoen en ook moslims, hindoes en andere geloofsgemeenschappen hun gebouwen openstellen, zegt De Kruijf.

De oecumenisch ingestelde rooms-katholieke kerk Het Steiger staat in het teken van Taizé-vieringen, zoals die in het Franse plaatsje Taizé worden gehouden. Daar ontmoeten jongeren uit de hele wereld elkaar voor vieringen en lezingen, maar vooral om stil te zijn, legt een vrijwilliger uit. In Het Steiger is het stil, maar ook zo goed als leeg. In de binnentuin zit Corrie Giese-Blok. ,,Mijn vriendin is in haar laatste dagen naar Taizé gegaan. Ze heeft zich daar aan het onvermijdelijke kunnen overgeven. Haar lijflied werd: ’In de Heer vind ik heel mijn sterkte, in mijn God de vreugdezang’. Het klonk ook op haar begrafenis. Toen ik in Het Steiger binnenkwam klonk zojuist dit lied, in de voor Taizé kenmerkende eindeloos herhaling. Heel mooi.’’ Ook mooi vindt ze: ’Als alles duister is, ontsteek dan een lichtend vuur dat nooit meer dooft’. ,,Dat betrek ik dan op mijn eigen leven. We hebben toch allemaal met narigheid te maken, in de familie enzo?’’

Met dochter Ineke en haar vriend Raymond Meulendijk zijn zij op het moment de enige gasten. In een hoek zitten enkele vrijwilligers te kijken naar een promotiedvd van Taizé. „De liederen tijdens een Taizé-viering zijn als een soort mantra, je komt in een soort roes en ervaart dan momenten van innerlijke stilte,” zegt Ineke, die het recept kent uit haar kerk in Vlaardingen. ,,Ook zijn we soms tien minuten stil. De stilte ondergaan is echt een confrontatie met jezelf.” Een confrontatie waarbij het volgens Roel Veldhuijsen, pastoraal werker in Het Steiger, ’behoorlijk kan gaan spoken’ omdat je dicht bij jezelf komt. ,,Niet bij je ego, maar bij je ware zelf”.

Op de stoep bij Het Steiger staat Maria Overbeeke uit Rotterdam naar het gebouw te kijken. Ze is net de bijna lege kerk binnen geweest maar heeft van Taizé weinig meegekregen. „In deze kerk vond ik het wel vredig en stil.’’ Overbeeke zegt zelden naar de kerk te gaan. ,,In de kerk zijn ze vaak zo dogmatisch. Dit is het mooie aan deze avond: een kerk binnen kunnen lopen zonder van een kerk te zijn.”

Rotterdam baadt nog in het zonlicht, maar de nacht der kerken is al halverwege. In de oud-katholieke Paradijskerk zijn inmiddels tweehonderd mensen geweest en volgens Robin Voorn, parochiaan in de kerk, zijn de meeste daarvan geen kerkgangers. Oud-katholieken vieren bijna dezelfde liturgie als de rooms-katholieken, maar erkennen de paus niet. Ook zijn er vrouwelijke priesters. Voorn ziet de Nacht der Kerken als een laagdrempelige manier om kennis te maken met de kerk, waar ’God zijn goede bedoelingen kenbaar maakt’. ,,U bent van harte uitgenodigd om te komen kijken of de Paradijskerk haar naam eer aan doet’’, zegt een flyer, maar toiletgebruik in het paradijs kost wel 40 eurocent. ,,Omdat niet alle gasten goede bedoelingen hebben, houden we er zo toch een beetje zicht op’’, zegt Voorn. De gasten die nu in de sierlijke kerk zitten, met eind zeventiende-eeuws interieur, luisteren naar seculier pianospel en niet naar godswoord. ,,Wordt niet alle muziek door God geïnspireerd?” zegt Voorn. ,,Het gaat er vanavond om dat men niet denkt dat achter de meestal gesloten kerkdeuren mensen vreemde dingen doen.”

In de Kathedrale kerk van de H.H. Laurentius en Elisabeth zit een forum met bisschop Van Luyn en econoom Bakker over benoemingsprocedures en maatschappelijke betrokkenheid. De econoom heeft het over ’de liefde van God’ en over ’met elkaar katholieke gemeenschap zijn’. Het publiek bestaat uit nog geen tien oudere mensen. Boven in de toren staat de hindoestaanse Lea Ramesar uit Rotterdam foto’s te maken van het uitzicht over de nog altijd door de zon verlichte stad. Ramesar voelt altijd ’een trek’ naar kerken en kloosters en sluit niet uit dat zij in een van haar vorige levens ’iets met de kerk’ heeft gehad. ,,Misschien was ik wel een monnik of non. Hoe dan ook ga ik altijd kerken en kloosters binnen. Ik geniet van de sereniteit, de geur van wierrook, de rust en troost. Het is echt een toevluchtsoord, een soort van thuiskomen.” Het soort kerk maakt haar niet uit, zegt Ramesar, wier overgrootvader een hindoeïstische priester was. ,,Ik oriënteer me nu vooral op het christelijke geloof en vanavond dan vooral op de gebouwen en het interieur, morgen zit ik weer in de kerk voor gebed en bezinning.’’ Katholieke kerken vind ze mooi vanwege de versierselen en de kunst, ,,maar protestanten hebben mooiere want kale en sobere gebouwen”.

In Heilige Lambertuskerk is het gregoriaanse koor net gestopt. Peter Diks zit al de hele avond aan de zijkant naar het gebeuren te kijken. ,,Dit is de kerk waar ik vaak kom maar vanavond zie ik het gebouw toch anders. Ik kijk door de ogen van het niet-kerkelijk publiek. Ik laat mij ogen dwalen, over de beschilderde wanden en zit het hoge groene plafond te bekijken. De diensten van zondag kennen een vast stramien en dan ben ik bezig met de inhoud, nu geniet ik van het uiterlijk van de kerk – de andere binnenkant. Ondertussen praat ik ook wat met God, en probeer ik de problemen van het leven te ontraffelen. Heerlijk.”

Buiten is het bijna donker. De bezoekers van de Nacht de Kerken trekken naar het plein voor de Sint-Laurenskerk, waar de EO-achtige meidengroep X6 en klokkenspel de echte nacht inleiden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden