Proefwonen op Friese platteland slaat aan bij mensen uit andere streken

DOKKUM - K. Boersma en zijn vrouw hadden in de krant gelezen dat je in de buurt van Dokkum kon 'proefwonen'. En dat je er kon blijven als het beviel. Voor een prikje een huis kopen, thuis nog wat zaken regelen, je boeltje pakken en dan in Friesland gaan wonen. In huizen waarvan er boven Dokkum onrustbarend veel leeg staan.

JAN SLOOTHAAK

"We hebben in Ochten (Gld) ook een eigen huis. Best leuk hoor, maar hier heb je veel betere mogelijkheden om te vissen, mijn hobby" , zegt Boersma, 64 jaar en met Vut. Zijn vrouw: "Hij ontkent het zelf, maar er komt ook wel wat heimwee bij hoor. Zijn familie woont hier in de buurt." Zij zelf, geboren en getogen Hamburgse, voelt er ook wel voor. "Er is hier minder criminaliteit."

Voor het huis een tuintje en een stille straat, afgezoomd met bomen. Een eindeloze blik over weilanden. Boersma: "We zijn hier net vier dagen in het dorpje Ee en hebben al verschillende huizen bekeken. Maar ik heb mijn zinnen gezet op de woning waar we nu een weekje in proefwonen." Maar hij had gehoord dat de proefwoningen zelf niet vrij zijn gegeven voor de verkoop. Directeur Nies Zondervan, directeur van de corporatie: "Klopt, maar er wordt wel aan gewerkt om ook die in de verkoop te doen. Het ministerie moet er toestemming voor geven."

W. Brugman, gepensioneerde werknemer van de vliegbasis Soesterberg, en zijn vrouw zijn al definitief neergestreken in Metslawier, in een huis van twee-onder-een-kap. Mevrouw Brugman had in de keuken gestaan en met een blik naar buiten geroepen: "Dit is het." In hun woonplaats Soest vonden ze het bergafwaarts gaan. Mevrouw Brugman: "Het is zo massaal geworden, zo van auto's, stenen en beton." En dan het vandalisme. Brugman: "Als ik jongens vroeg niet zo bij nieuwe auto's te voetballen, kreeg je als antwoord: bemoei je er niet mee. Zet een agent een dag bij een stoplicht en hij heeft met de bekeuringen zo zijn hele maandloon er uit. Het is de mentaliteit, je merkt wat er om je heen gebeurt en dat geeft een gevoel van onveiligheid. Mijn vrouw durfde 's avonds niet meer alleen de deur uit."

In Metslawier zette mevrouw Brugman de fiets in haar eigen tuin op slot. De buren vroegen verbaasd waarom? "Het hoeft hier helemaal niet, maar ik ben nog steeds niet zo ver dat ik mijn fiets van het slot durf te laten" , zegt ze. De Friezen stug? "Niks ervan" , zegt Brugman, "het zijn beste mensen, we zijn al lid van de buurtvereniging." En lachend: "Ik versta wel niet alles, maar ze zijn best bereid Hollands te praten."

Eens in de week is het 'Dokkumdag', dan worden de boodschappen die je niet in het dorp kunt doen, gehaald in het nabijgelegen stadje. De Brugmans vinden het wel opmerkelijk dat ze op het Friese platteland meer vliegtuigen horen dan in Soest. "We merken wel eens iets van de oefeningen vanaf de vliegbasis Leeuwarden. Van Soesterberg hoorden we nooit iets. De vliegroute over Soest werd gemeden, omdat het paleis daar staat. Anders werd de koninklijke baby wakker..." , zegt hij goedlachs.

De echtelieden hadden er wel eens eerder van gedroomd te verhuizen. "Maar in Soest naar een andere buurt verhuizen, was onbetaalbaar. Het enige alternatief zou dan een flatje zijn. Hier hebben we een huis met een tuin rondom in een fraaie, rustige en veilige omgeving en nog betaalbaar ook."

Brugman heeft 80 000 gulden moeten betalen voor een woning die bij de woningbouwvereniging voor anderhalf ton in de boeken staat. De corporatie kampte met zoveel leegstand dat er noodgedwongen bijna honderd, voor de sociale huursector gebouwde, huizen in de verkoop zijn gedaan. Daarvan zijn er inmiddels rond vijftig verkocht voor prijzen varierend van 52 000 tot 80 000 gulden (exclusief kosten koper). Er zijn nog 43 in de aanbieding.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Directeur Zondervan heeft daar wel een verklaring voor. "De bouwplannen dateren uit de jaren zeventig, toen Nederland nog uitging van een groei tot bij de 20 miljoen inwoners. De randstad zou uit zijn voegen barsten. Het was de tijd van de spreiding van rijksdiensten. Tot laat in de jaren tachtig werd daarin geloofd. Toen we ontdekten dat die prognoses nergens op sloegen en de mechanisatie van de landbouw juist tot leegloop van het platteland leidde, was het te laat. De overheid zette ons eerst op het spoor van bouwen. Nu zie je het omgekeerde. Alles wordt geconcentreerd in de randstad."

Spookgezicht

In Oostdongeradeel en Westdongeradeel heeft de corporatie bijna 1 500 woningen. Elf procent heeft leeg gestaan. Alleen in Dokkum zelf was de leegstand met een procent te verwaarlozen. "Het was zo triest. Echt, ik kreeg het er benauwd van." Hoe erg het was probeert Zondervan te illustreren met een tochtje naar Anjum. Een schilderachtig dorpje. Hoog boven het landschap torent de kerk op een terp. Naast een handvol oudere huizen en boerderijen werden op de terp nieuwe huizen gebouwd. Daarvan heeft de corporatie er vijftien. Dertien bleven leeg. "Ik vond het beangstigend. Een spookgezicht met een wip en een schommel maar geen kinderen. Geen mens te zien, het gras groeide op de parkeerplaats." Inmiddels ziet het er weer wat fleuriger uit voor het terpdorp. Alle dertien huizen zijn verkocht.

De woningcorporatie heeft het eerst geprobeerd op beurzen. Er kwam echter geen reactie. Vorig jaar werd met de huizen geadverteerd als tweede woningen. Dat sloeg aan. "Merkwaardig genoeg echter kwamen de mensen niet af op een tweede woning, maar om er definitief te wonen. Maar goed ook trouwens, want de gemeenten hebben de schrik nog in de benen van de tweede-woningrage uit de jaren zeventig. Vooral Duitsers kochten toen oude huisjes op in dorpjes als Paessens-Moddergat en Lioessens. Die staan het grootste deel van het jaar leeg en maken dorpen doods."

De corporatie is overigens nog lang niet van de zorgen af. Weliswaar lukte het veertig huizen te verkopen en de leegstand terug te brengen van van elf naar zeven procent, maar dat is nog altijd onrustbarend hoog. Bovendien begon in december de klad er al weer in te komen. De leegloop van het platteland gaat onverminderd door en er raken dus steeds opnieuw woningen leeg.

Zondervan: "Toen kwamen we op het idee van het proefwonen, voor 200 gulden per week." Dat blijkt geweldig aan te slaan. Januari werd gestart en inmiddels zijn er al enkele tientallen bewoners op proef geweest en er zijn al weer tien huizen verkocht. Er komen vooral 55-plussers op af, mensen die met de Vut gaan of hun bedrijf hebben opgegeven. Je hoort steeds weer dezelfde argumenten: men wil weg om de criminaliteit en verpaupering. Maar waar vind je een betaalbaar huis? Zondervan vindt het argument dat de Friese bevolking extra vergrijst door de komst van ouderen niet opgaan. "Het alternatief is dat er niemand meer woont."

De financiele strop door leegstand beliep vorig jaar een miljoen gulden. Het ministerie van Vrom hikte eerst nogal aan tegen de actie, omdat men zich afvroeg of het verliesgevend verkopen van huizen wel in het landelijke beleid paste. "Die terughoudendheid is wel begrijpelijk, want ten slotte zijn de huizen met rijkssubsidie gebouwd. Inmiddels hebben we toch volop medewerking, omdat men inziet dat je voor een streek als deze niet dezelfde maatstaven kunt aanleggen als in de randstad. Daar zou je precies dezelfde huizen weliswaar met winst kunnen verkopen, hier is verlies onvermijdelijk. Leeg laten staan kost echter nog meer."

Staatssecretaris Heerma, onlangs op bezoek, had geopperd de huren te verlagen. "Maar dat hadden we al geprobeerd. Er kwam niemand op af en de zittende huurders vonden dat zij dan ook recht hadden op huurverlaging. Dat heeft ons dus nog geld gekost ook." Huisvesten van asielzoekers dan? "De streek zit al boven het landelijke gemiddelde. Bovendien moet je een begeleidingsapparaat hebben. Je kunt ze toch moeilijk in een dorp plempen en zeggen, red je maar. Ze hebben geen auto om boodschappen te doen en kunnen soms nog niet eens fietsen." Heerma vond dat dan desnoods maar gesloopt moest worden. "Ik heb toen gezegd, dan kunnen we die huizen beter voor niks weggeven. Dan besparen we ons in ieder geval de sloopkosten. Wilt u dat dan?" Heerma had even peinzend gekeken en ten slotte gezegd: nee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden