Proef de bevroren geschiedenis

Groenland overweegt het duizenden jaren oude ijs en smeltwater te exporteren. Maar de grote vraag is of onder het getinkel van de oer-ijsblokjes in een glas whisky, oude en onbekende bacteriën weer tot leven komen.

Iedereen die Groenland vanuit de lucht ziet, verbaast zich over de naam van het grootste eiland ter wereld. Er is vrijwel niets anders te zien dan sneeuw en ijs. Een aantal ondernemers op Groenland wil nu proberen het alom aanwezige ijs en water om te zetten in klinkende munt. Zij willen het duizenden jaren oude smeltwater van gletsjers, ingekapseld lang voordat er luchtvervuiling en pesticiden bestonden, gaan verkopen.

De verkoop van het kristalheldere ijs en het puurste water ter wereld zou voor Groenland een belangrijke nieuwe bron van inkomsten kunnen betekenen. Maar dan moet er wel een zekere vorm van samenwerking gevonden worden. Nu is de concurrentiestrijd bij voorbaat al zo hoog opgelopen dat de verschillende ondernemers niet eens meer met elkaar praten.

Een van de ondernemers die in de startblokken staat is Lotte Jügensen Beck (29). Ze is Deense en is opgegroeid in Groenland. Al vanaf 1996 werkt zij - naast haar baan als inkoper bij een Groenlandse rederij - met haar medewerkers aan een waterexportplan. Jürgensen: ,,Ons plan bestaat uit twee fasen. Allereerst willen wij smeltwater van een gletsjer via een pijp in een tanker opvangen die bij de waterval Qordlortup Qooruaa ligt afgemeerd, op een half uur vaarafstand van de hoofdstad Nuuk. Zo'n tanker kan 150 000 liter water bevatten. Het water wordt dan per bulk vervoerd naar Canada, daar gebotteld en vervolgens op de Noord-Amerikaanse markt gebracht.'' Voor het water heeft zij al een naam: Aqua Polaris.

De grootste concurrent van Jürgensen is de succesvolle zakenman Vagn Andersen, een Deen die al dertig jaar op Groenland woont. Zijn initiatief wordt gesteund door zakenman Jacob Evar. Deze in Irak geboren ondernemer heeft ook zaken gedaan met Nederland, waar hij pita-broodjes verkocht onder de naam Jacobs Pita.

Evar: ,,Wij willen het water rechtstreeks gaan tappen uit het Aajuitsuaq Tasersuaq-meer bij Nuuk. Een pijpleiding moet het water naar een nog te bouwen bottelfabriek in Nuuk voeren. Het grote pluspunt van ons plan is dat deze fabriek Groenland negentig arbeidsplaatsen biedt. Ons product heet Greenland Water.''

Is het water werkelijk zo puur als deze ondernemers willen doen geloven? Volgens professor Arne Villumsen is het oude smeltwater inderdaad zo schoon dat je er zonder problemen koffie van kunt zetten. Je kunt het gebruiken voor het strijkijzer of voor de accu van de auto, in plaats van gedestilleerd water, aldus Villumsen die zich bezighoudt met onderzoek naar arctisch water aan het Deense Centrum voor Arctische Technologie in Kopenhagen. ,,De smaak is neutraal, want het bevat geen mineralen en geen chemische componenten, zoals bronwater wel heeft. Dit is uniek water, puur H2O en niets anders'', klinkt het enthousiast.

Water is zo'n voor de hand liggend exportproduct dat het verbazingwekkend is dat niemand zich er eerder aan waagde. Groenland exporteert al ijs sinds 1998. Het pioniersbedrijf Greenland Ice Cap Production wint jaarlijks 2000 ton ijs uit het duizenden jaren oude landijs, dat een gebied bedekt dat veertig keer zo groot is als Nederland. Catering Partners in Kopenhagen levert het ijs direct aan de klanten in pakketjes van een tot zeven kilo ruw gevormde ijsblokjes. Er staat een unieke productiedatum op: 0 tot 60 000 jaar vóór Christus. Taste the frozen history is hun slogan. De ijsblokjes kunnen desgewenst via internet besteld worden. Een van hun grootste klanten is een Duitse bierbrouwer die dit prehistorische ijs gebruikt voor Ice Cap-bier. Dit bier kreeg vorig jaar een Duitse innovatieprijs.

Het Deense ministerie van milieu en energie heeft een voorlopige lokalisatie van gletsjers gemaakt waarvan het ijs en water geschikt is voor export. Niet overal kan ijs gewonnen worden, want veel gletsjers zijn onbereikbaar. Dit rapport meldt dat het binnenlandse ijs over het algemeen een zeer schoon natuurproduct is. Er zijn zoutkristallen in gevonden 'van verdampt zeewater', zanddeeltjes uit de Gobi-woestijn en zelfs meteorietdeeltjes, maar dit is overwegend steriel materiaal.

Villumsen: ,,Wel is zorgwekkend dat windstromen vervuiling met zich meevoeren vanuit bijvoorbeeld de Oost-Europese industriesteden. Het rapport beveelt aan om geen ijs te winnen aan de oppervlakte en de randen van gletsjers en ook niet uit de diepste onderlaag, omdat die in contact geweest kan zijn geweest met aarde.''

Voortbordurend op de verkoop van ijs, staan nu verschillende concurrerende bedrijven te trappelen om zich te wijden aan de verkoop van het heldere Groenlandse water. Zij moeten echter wachten tot dit voorjaar. Dan neemt het Groenlandse zelfbestuur een beslissing over de verkoop van water. Er ligt een wetsvoorstel om ijs en water onder de geldende grondstoffenwetgeving te laten vallen. Door water niet als voedingsmiddel te beschouwen, maar als grondstof zoals mineralen en olie, kunnen de Groenlanders royalties afdwingen. Ze kunnen ook de voorkeur geven aan bedrijven die werkgelegenheid verschaffen. De verkoop van het heldere water kan voor Groenland, dat tot 1953 een Deense kolonie was en in 1979 zelfbestuur kreeg, een belangrijke bron van inkomsten betekenen.

Tegelijkertijd neemt het zelfbestuur een beslissing over de concessieverlening. Pikant detail is dat het zelfbestuur mede-eigenaar is van tenminste één bedrijf dat nu al ijs verkoopt en zich ook met de verkoop van water wil bezighouden: Greenland Resources. Greenland Resources was de opdrachtgever van een onderzoeksrapport naar bacteriën in het ijs. Microbioloog Carsten Suhr Jacobsen van het Deense ministerie van milieu en energie beschrijft in zijn rapport dat zich in het ijs duizenden jaren oude bacteriën bevinden die levensvatbaar zijn.

Theoretisch kunnen zij ziekten met zich mee brengen die wij vandaag de dag niet kennen. Alleen een tweede, herziene versie van dit rapport werd in omloop gebracht. Opvallend is dat de zinsneden over de levensvatbare bacteriën uit dit rapport zijn verdwenen. Ook een tot de verbeelding sprekend voorbeeld over de uitwerpselen van een pony van de expeditie van Scott naar Antarctica (rond 1911) is uit dit rapport gehaald. Vijftig jaar later vond men in deze uitwerpselen bacteriën die de extreme koude hadden overleefd.

Professor Villumsen ziet geen grote problemen in de eventuele bacteriën die onder het getinkel van de ijsblokjes in een glas whisky tot leven zouden kunnen komen. ,,Nee, ik geloof niet in dat gevaar. Ik beschouw dat ijs als een curiosum met oud leven. Ik zie het niet als bedreiging. Eerder als een uitdaging om te bekijken hoe het leven vroeger was. Maar de auteur van beide onderzoeksrapporten, microbioloog Suhr Jacobsen zegt: ,,Ik blijf bij mijn conclusie dat er zich levensvatbare bacterieën in het ijs bevinden. Deze bacteriën moeten nader onderzocht worden. We moeten kijken of dit algemeen bekende bacteriën zijn of andere, die een potentieel gevaar opleveren. Dit is geen reden tot paniek, want ook in bronwater en zelfs in het Deense grondwater zitten hele oude bacteriën.''

Maar waarom heeft hij zijn rapport dan herzien? De opdrachtgever, maar ook mijn collega's hadden kritiek op het eerste rapport. 'Als je het zo opschrijft krijgen mensen associaties met de 'zwarte dood'. Dan gaan mensen zich zorgen maken, omdat het net lijkt alsof je enge ziekten kunt krijgen van Groenlandse ijsblokjes', zo zeiden ze.

Evar en zijn compagnons hebben het water herhaaldelijk laten testen in een Deens laboratorium. Evar: ,,De uitslag was zoals verwacht. Geen gif, geen bacteriën. Dit water is uniek. Maar als je het op professionele wijze wilt exporteren, moet er wel sprake zijn van één en dezelfde kwaliteit. Het is daarom niet goed als er een handvol verschillende bedrijven ijs en water van uiteenlopende kwaliteit gaat verkopen. Om die reden willen wij dat ons bedrijf voor 25 jaar het alleenrecht krijgt. Krijgen we dat niet, dan trekken we ons terug.''

Een aantal Groenlandse politici heeft bedenkingen tegen dit alleenrecht. Ook voor de recente proefboringen naar olie, diamanten en mineralen hebben de Groenlandse politici gekozen voor meerdere bedrijven. Vooral voor oudere Groenlanders heeft het woord monopolie een vervelende bijsmaak. Het herinnert hen aan de tijd waarin Denemarken alle handel op Groenland beheerste. Evar: ,,Maar in ons plan kunnen alle Groenlanders meedoen. Privé-personen, bedrijven, gemeenten, verenigingen - iedereen kan via aandelen mede-eigenaar worden. Sterker nog: we verkopen geen aandelen aan niet-Groenlanders. Bovendien hebben wij de hoofdstad een nieuw waterleidingsy steem in het vooruitzicht gesteld dat water van dit meer naar Nuuk leidt.''

Concurrent Jürgensen heeft onlangs haar plan gewijzigd. Zij zag in dat Greenland Water een troef in handen had met het bieden van arbeidsgelegenheid voor Groenlanders. Jürgensen: ,,Als de Noord-Amerikaanse markt goed reageert, willen wij switchen naar een productieschip ter plaatse, met een 24-uurs-productie. Het water wordt dan gebotteld door lokale arbeidskrachten.'' Eerder al was zij een samenwerkingsverband aangegaan met een Noord-Amerikaans bedrijf dat sinds enkele jaren ijs wint uit ijsbergen die langs Newfoundland drijven en zich in de internationale wateren bevinden. Dit ijs wordt gebruikt als drinkwater en als ingrediënt voor bier en wodka.

Greenland Water ziet geen heil in samenwerking met Aqua Polaris. ,,Hoe kun je nog kwaliteit garanderen als je een schip laat vollopen met water? Dan moet het water vóór het bottelen weer gezuiverd worden'', zegt Evar. ,,En stel je voor: wij komen bij Albert Heijn met Greenland Water. Daarna komt een ander bedrijf met hetzelfde water in andere flessen, met een ander etiket en met een andere prijs. Dat wordt niks. Wie garandeert dat het dan niet gewoon Nederlands kraanwater is?'', aldus Evar. Hier en daar wijzen critici op het kwetsbare Groenlandse milieu, dat toch al onder druk staat door de opwarming van de aarde. Bestaat er geen gevaar dat de mens die ijsvoorraad uitput? Professor Villumsen: ,,Het zijn zulke grote hoeveelheden, dat is niet voor te stellen. Probeer je maar eens een beeld te maken van een gletsjer die zeven, acht kilometer breed is en anderhalve kilometer hoog als hij in zee drijft. De ijs laag is dik, op veel plaatsen zelfs meer dan twee kilometer. Voorzichtig geschat betekent dit dat er voor elke aardbewoner honderden miljoenen flessen gesmolten ijs voorhanden zijn.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden