Review

Probleem? Toon wat je kunt doen!

Groene documentaires worden steeds beter en zijn soms zelfs humoristisch. Weinig kans dat de Idfa-bezoeker gebukt onder schuldgevoelens de zaal verlaat.

Onder de vlag Green Screen presenteerde het International Documentary Filmfestival Amsterdam (Idfa) vijf jaar geleden een aantal films rond het thema milieu. ’Groen’ en ’duurzaam’ waren nog spannende, inspirerende woorden. Inmiddels zijn ze ingeburgerd – zozeer zelfs dat ze uitgeholde begrippen dreigen te worden die iedere handige ondernemer op z’n spulletjes zet. De 23ste editie van het documentairefestival heeft weer een Green Screen-programma. Want ook filmmakers zijn vijf jaar verder.

Destijds omvatte het programma ondermeer twee Oostenrijkse documentaires over onze voedselindustrie: ’We Feed the World’ en ’Our Daily Bread’. De ene klonk verontwaardigd, de ander eerder verwonderd, maar wat de films met elkaar gemeen hadden was de lichte paniek die ze losmaakten bij de kijker; verbijsterend hoe ons dagelijks eten fysiek en emotioneel ver van huis wordt vervaardigd: vlees en tomaten komen uit voedselfabrieken, zelfs appels komen via de lopende band naar ons toe.

De paniek werd alleen maar groter met Al Gore’s ’An Inconvenient Truth’, waarin werd voorspeld dat de opwarming van de aarde al op korte termijn leidt tot hel en verdoemenis. Het aanbod aan ’groene’ films is in de tussenliggende tijd gegroeid en volgens de Idfa-directie nu van zo’n hoog niveau dat het thema een eigen competitie verdient: van de twaalf geselecteerde films zal er op de slotavond één word en bekroond.

Toch is de kans dat de Idfa-bezoeker gestrest en gebukt onder schuldgevoelens de zaal verlaat, een stuk minder groot dan vijf jaar geleden. Niet omdat alle milieuproblemen zijn opgelost, maar omdat filmmakers met een net andere blik hun camera op de wereld richten. De films van toen lieten met getallen, statistieken of kille observaties zien hoe slecht het met onze aarde gesteld zou zijn. De films van nu volgen mensen die proberen iets te doen, die vol goede moed stappen zetten in een richting waarvan ze hopen dat het de juiste is.

’Cool It’ is te omschrijven als het ’koele’, positieve antwoord op Gore’s opgewonden rampspoedfilm. De Deense politicoloog Bjørn Lomborg werd voor verrader, vijand en idioot uitgemaakt toen hij in 2001 in zijn boek ’The Skeptical Environmentalist’ betoogde dat de wereld in veel opzichten béter wordt: schoner, voor veel mensen gezonder. Het kostte hem zijn baan aan de universiteit.

Ironisch, want met blonde kuif en sexy T-shirt op de fiets in Kopenhagen, oogt hij als de archetypische milieubewuste grootstedeling. Ook een stuk vrolijker trouwens dan de grijze mannen in grijze pakken die milieutoppen lang niet altijd tot een succes maken. Lomborg, die inmiddels de wereld over reist voor lezingen, is dan ook optimistisch. In de film praat hij met dynamische dijkenbouwers, stedenbouwkundigen en chemici en komt tot de conclusie dat we samen, met slim besteed geld en verstandig gebruik van wetenschappelijk inzicht, veel kunnen dóen.

Yes We Can! Dat dachten de bewoners van het agrarische dorp Meredith, New York ook, toen windturbinebedrijven voorstelden hun land te gebruiken voor molens. Toen ze doorkregen hoe het is om naast zulke giganten te wonen, zo laat ’Windfall’ zien, scheurden de plannen de gemeenschap pijnlijk in twee nijdige kampen. Groen doen omdat het goed vóelt of omdat het goed ís, blijken twee verschillende dingen.

In ’Greenlit’ (Miranda Bailey) zien we hoe een ’groene’ film van de grond komt. De Amerikaanse televisie- en filmindustrie legt nogal een beslag op het milieu en daarom besluit de producent van de speelfilm ’The River Why’ een ’groen adviseur’ in te huren. Ook de crew heeft er in zin in. Totdat blijkt dat haar bemoeienis betekent dat er geen flesjes bronwater meer zijn en dat iedereen na de lunch z’n afval moet scheiden. Best amusant om te zien hoe mensen ondanks hun groene geweten stevig met elkaar in de clinch raken. Tegelijkertijd hoor je ze gegeneerd praten over de motoren van de productiewagens die de hele dag draaien: ze weten wat ze zouden kunnen doen.

Angst en schuldgevoel lijken plaats te hebben gemaakt voor het besef dat we de afmeting van onze alledaagse voetafdruk op de wereld een beetje in de hand hebben. Hoewel, soms is die zo enorm dat het nauwelijks te bevatten valt. In ’Into Eternity’ breken Finse experts zich het hoofd over de vraag hoe 250.000 ton nucleair afval zo kan worden verstopt dat toekomstige generaties er geen problemen mee krijgen.

In een diep ondergronds gangenstelsel aan de rand van de bewoonde wereld, zal het afval nog 100.000 jaar moeten blijven liggen, menen ze. Stel dat iemand ooit op het bouwwerk stuit, wat zal dat dan over ons zeggen, peinst regisseur Michael Madsen. Zal het net zo’n raadselachtige vondst zijn als de Egyptische piramides dat waren?

De deskundigen met wie hij praat piekeren over de vraag hoe ze eventuele vinders het best kunnen waarschuwen voor het nucleaire gevaar. In alle VN talen? Met symbolen? In filosofische zin wordt ’Into Eternity’ een hilarische film, die met z’n koele, slow-motionbeelden van hightech laboratoria doet denken aan Stanley Kubricks futuristische ’2001: A Space Odyssey’. Onwillekeurig zie je dat iconische beeld uit die klassieker: prehistorische mensapen stuiten in hun woestijn op een door de mens gemaakte monoliet. Geen beschaving is voor de eeuwigheid.

Als wetenschapper kan ik niets over de toekomst zeggen, want die kan ik niet meten, zegt een glacioloog in ’Cool It’. Verwacht van hem geen voorspellingen. Wijze woorden. Uiteenlopende voorspellingen hebben het milieu- en klimaatdebat flink verhit, maar deze nuchtere films laten zien dat we ons misschien het best op het heden kunnen concentreren. En doen wat we kunnen doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden