Probleem na probleem, bij ProRail is het bijna normaal

Komt staatssecretaris Mansveld het Kamerdebat volgende week zonder kleurscheuren door?

Wie met de trein reist, weet dat een bovenleiding nogal eens kapot gaat. Toch heeft spoorwegbeheerder ProRail slechts twee mensen in dienst die alles van bovenleidingen weten. Twee van de in totaal vierduizend werknemers.

Het is een pijnlijk voorbeeld van de belabberde staat van de spoorwegbeheerder. Het voorbeeld werd gegeven door president-directeur Pier Eringa zelf in een interview met Het Financieele Dagblad begin deze maand. De topman deed in dat interview wat elke slimme nieuwe baas doet: de vloer aanvegen met de staat van het bedrijf. Na het markeren van het diepste dal, kan de lijn immers bijna alleen maar omhoog.

Maar voorlopig zit ProRail nog in de hoek waar de klappen vallen. En dat is al jaren zo. In 2012 oordeelde een parlementaire onderzoekscommissie al dat ProRail onvoldoende verantwoordelijkheid nam bij het onderhoud van het spoor. Kern van het probleem was dat de organisatie te weinig kennis in huis had en deze moest inhuren bij onderaannemers, een constatering die Eringa drie jaar later ook weer doet.

Datzelfde jaar kreeg ProRail samen met de NS op zijn kop vanwege het treinongeluk bij Amsterdam Centraal; beide bedrijven hadden te grote risico's genomen, te weinig rekening gehouden met de kans op een menselijke fout en daarmee de Spoorwegwet overtreden. De bedrijven kwamen onder verscherpt toezicht te staan van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Begin 2013 lekte een rapport van de inspectie uit waaruit bleek dat ProRail slecht zicht had op de staat van het onderhoud aan het spoor. Data over de conditie van de infrastructuur waren niet altijd compleet en correct. De spoorbeheerder stuurde onderhoudsbedrijven vooral aan in financiele en juridische zin, en minder op veiligheid. En dus was de veiligheid volgens ILT in het geding.

Het staatsbedrijf neemt het ook niet al te nauw met de regels als het gaat om aanbesteding van onderhoud, bleek deze zomer. De spoorwegbeheerder verlengde de onderhoudscontracten van aannemers BAM, Strukton, Volkerrail en Asset Rail van 3,5 naar tien jaar, terwijl ProRail volgens de wet opnieuw had moeten aanbesteden. De manier waarop ProRail het ministerie inlichtte over de verlenging was onduidelijk. Het stond in een bijlage van een e-mail over iets anders.

Dan was er de overschrijding van bijna 30 miljoen euro bij de verbouwing van Utrecht Centraal die begin september bekend werd. Ook op Prinsjesdag kwam er weer een tegenvaller naar buiten: ProRail komt voor de jaren 2018-2028 een slordige 475 miljoen euro tekort voor het beheer, onderhoud en vervanging van het spoor. Overschrijdingen dreigen onder meer bij de Betuweroute en de vervanging van de Oosterdokbruggen in Amsterdam.

Tel alle treinstoringen en het gebrek aan goede communicatie met reizigers hierbij op en het is helder dat er bij ProRail flink huisgehouden moet worden. Het dieptepunt is door topman Eringa gemarkeerd, maar de weg naar boven lijkt nog erg lang.

Mansveld onder vuur

ProRail is volledig in handen van de staat, waardoor staatssecretaris Wilma Mansveld uiteindelijk verantwoordelijk is voor het reilen en zeilen bij het bedrijf. Door de aaneenschakeling van financiële tegenvallers en misstanden bij ProRail is haar positie omstreden. Het is de vraag of ze een debat volgende week in de Kamer zonder kleerscheuren doorkomt. Ook vanuit ProRail is er kritiek op Mansveld. Eringa zei in Het Financieele Dagblad dat zijn bedrijf 'moet stoppen met meebuigen als het ministerie wil dat slecht nieuws wordt uitgesteld'. Hij nam uiteindelijk zijn woorden terug.

ProRail ontstond in 2005, toen drie ex-spoorbeheerbedrijven samen gingen. Deze spoorbeheerders waren in 1995 van de NS afgesplitst vanwege Europese regelgeving. Eringa zei in NRC Handelsblad dat er nog altijd statusverschillen zijn tussen de drie groepen personeel. Het personeel dat stations bouwt, heeft een hogere status dan de onderhoudsmensen. Daaronder zit de verkeersleiding.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden