‘Probleem loodvrij materiaal zit tussen de oren, niet aan de vishaak’

Kees Harthoorn (65jr) vist, samen met zijn vriendin Maureen Deelstra (51jr), 3x per week loodvrij op karper in de Zwaakse Weel. Beeld Ton Toemen

Loodvrij tanken is heel gewoon, maar in de hengelsport is lood nog lang niet uitgebannen. Een Green Deal moet de weerspannige hengelsporter overtuigen van het gebruik van milieuvriendelijke alternatieven.

Kees Harthoorn is 65 en zijn halve leven heeft hij lood aan zijn lijn gedaan om die verzwaren. In zijn viskist ligt nog wel een stukje lood, maar sinds dit seizoen is de Zeeuw helemaal overgestapt op een milieuvriendelijk alternatief. Hij vist loodvrij. “De knop is om”, zegt hij. “Ik ben ervan overtuigd dat lood rotzooi is, het is gewoon giftig.”

Harthoorn zit te vissen bij de Zwaakse Weel, een vijver van Natuurmonumenten bij het Zuid-Bevelandse ’s Gravenpolder waar twee jaar geëxperimenteerd is met loodvrij materiaal. Zo is Harthoorn gewonnen voor de alternatieven, gemaakt van mineralen of ijzer, in alle vormen en gewichten.

Vandaag heeft hij drie soorten bij de hand, in verschillende kleuren en vormpjes. Hij bestelt ze via internet, maar het meeste betrekt deze inwoner van Schore bij Modified Materials, het bedrijf van Jos en Egbert Lobee, dat al jaren probeert de hengelsport loodvrij te maken.

Als leverancier hebben de broers uit Halsteren en Hansweert daar belang bij, ze zijn de eersten om dat te erkennen. Maar daarmee kan hun verhaal, vinden ze, niet worden afgedaan. Lood is giftig, het verontreinigt het milieu en kan schadelijk zijn voor de volksgezondheid, vooral voor jonge kinderen en zwangere vrouwen. Niet voor niets, zo staat ook in de folders van de ‘Let op lood-campagne’ van de GGD, worden loden waterleidingen vervangen. Loodgebruik in verf is al sinds jaar en dag verboden, loodhoudende benzine is allang niet meer te koop.

De hengelsport moet nu volgen, vinden de ingenieurs Lobee. “Ik ben zestig. Ik kan zonnepanelen kopen of elektrisch gaan rijden, maar dit wil ik gerealiseerd hebben”, zegt Jos, die een eigen bureau heeft. “Als we dit voor elkaar hebben, heb ik mijn maatschappelijke bijdrage wel geleverd”, vindt Egbert, milieu-ambtenaar en hobbyvisser - zo zijn ze op het idee gekomen voor de loodvervangers.

Kees Harthoorn heeft er net drie weken mee gevist in Frankrijk, en ook in de Zeeuwse wateren gebruikt hij niet anders meer. Hij merkt geen verschil, maar dat komt misschien ook doordat hij geen zeevisser is. Voor die categorie zien de broers wel een nadeel: door het gewichtsverschil kan de zeevisser ‘er geen 100 meter ver mee werpen, maar 95’. Maar ze nuanceren ook: “Dat probleem zit meer tussen de oren dan aan de haak”.

Loodbelasting 

En, eerlijk is eerlijk, hun producten zijn duurder. De Zeeuwse hengelaar schat dat hij nu zo’n twintig euro per jaar meer kwijt is aan zijn hobby. “Dat is best wel wat”, zegt Harthoorn, die was afgekeurd en nu samen met zijn vrouw vier dagdelen per week vrijwilliger in een verpleeghuis is. Maar die paar tientjes heeft hij er wel voor over.

Zijn redenering is simpel. “We moeten gewoon proberen om zuinig op de natuur te wezen.” Geërgerd wijst hij naar een oude plastic zak een paar blikjes, achteloos in het riet gegooid. Wat geldt voor het land, geldt ook voor het water, zegt Harthoorn: “Dat laat je schoon achter”.

In Nederland zijn volgens Sportvisserij Nederland meer dan twee miljoen sportvissers. Het lood dat zij gebruiken blijft vaak in het water achter, omdat de lijn breekt of omdat het achter een steen of boomwortel blijft zitten. De Lobee’s zeggen dat het meeste lood verloren gaat doordat het losschiet van de loodclip, een mechaniekje om het lood los te koppelen van de vislijn.

Onderzoeksinstituut Deltares berekende in 2013 dat de sportvisserij verantwoordelijk is voor ongeveer dertig procent van de totale loodbelasting van het water. De hengelaars lieten naar schatting jaarlijks 54 ton lood achter in zoet water, en 470 ton in zoute wateren.

Sportvisserij Nederland prijst de hengelsport aan als een hobby voor alle lagen van de bevolking. Man en vrouw, oud en jong, allochtoon en autochtoon, rijk en arm, gestudeerd en ongeschoold, iedereen doet het.

Die verschillende groepen lijken één ding gemeen te hebben: ze houden niet van verandering. Hun overkoepelende organisatie, Sportvisserij Nederland, is allang overtuigd van de schadelijke werking van lood voor mens en milieu. Al twintig jaar promoot de federatie van achthonderd aangesloten hengelsportverenigingen het gebruik van milieuvriendelijke alternatieven.

Maar de resultaten zijn beperkt, zegt Niels Brevé, senior projectleider bij Sportvisserij Nederland. “De vissers staan niet te juichen.” En dat komt door hun mentaliteit: “Het is toch: wat de boer niet kent, dat eet hij niet”.

Kees Harthoorn herkent dat ook in zijn eigen visomgeving. Hij is niet de eerste loodvrije visser bij zijn hengelsportverenigingen, maar bij velen is de knop nog niet om, constateert hij met spijt.

Tekst loopt door onder afbeelding

Loodvrij gewicht.Beeld Ton Toemen

Loodverbod

Vandaag zijn die vlakbij. Even verderop aan de Zwaakse Weel zitten twee hengelaars die er niks van moeten hebben. Hun verhaal komt erop neer dat de milieulast schromelijk wordt overdreven. Van alternatieven hebben ze nog nooit gehoord, in de hengelsportwinkels zien ze ook nooit anders dan lood. En als er dan zoveel problemen zijn, dan moet de regering het lood gewoon verbieden.

Dat vindt ook Sportvisserij Nederland. “We hebben behoefte aan een pittiger insteek”, zegt Brevé. Binnen tien jaar wil Sportvisserij Nederland het lood verbannen hebben, anders moet het worden verboden.

Zover wil de overheid nu niet gaan. In antwoord op Kamervragen van de SP, erkent staatssecretaris Dijksma (PvdA) het probleem, al zegt ze ook dat de normen nergens overschreden worden. Ze wil nu geen verbod, maar mikt op een Green Deal, waarin ministeries, waterschappen, hengelsporters en leveranciers van alternatieven, afspraken maken over het terugdringen van lood.

De broers Lobee zijn partner in de Green Deal. Ze kennen de weerbarstigheid van de materie. Die zit niet alleen bij de hobby-visser. Al in 1988 stelde het CDA vragen aan de toenmalige minister van milieu, Ed Nijpels. Zolang speelt de kwestie al.

Maar net als Sportvisserij Nederland zien ze wel beweging. Vorige week nog kregen de deelnemers aan de Sharkatag een goodybag van Modified Materials voor hun haaienvangst. De Lobee’s hebben contact met hengelsportverenigingen om de feestelijke Oosterscheldeweken loodvrij in te vullen.

En ze zien veel heil in proeven, zoals in de Zwaakse Weel. In 2014 en 2015 heeft Natuurmonumenten het loodvrij vissen gestimuleerd, door alternatieven uit te delen aan vissers. “Dat was heel kleinschalig”, zegt toenmalig beheerder Hanneke Mesters van Natuurmonumenten. Op het bordje bij de vijver staat dat Natuurmonumenten vissen met lood in 2016 gaat verbieden, maar zover is het niet gekomen. Dat komt, zegt Mesters, omdat andere partijen het af lieten weten. “Het heeft geen zin dit in je eentje te doen”, zegt ze.

Afbreekbare alternatieven

In Limburg is meer succes geboekt. In de Roer is de zalm teruggekomen, en daar heeft de hengelsportclub zelf het gebruik van de loodclip verboden. Dit jaar spant onder andere het waterschap zich in vissers te laten overstappen. Nu er vraag is naar afbreekbare alternatieven, bieden hengelsportzaken die meer en meer aan.

Dit project in Limburg is vorig jaar genomineerd voor de prijs van de Unie van Waterschappen. Als waterbeheerder en partner in de Green Deal zijn zij eropuit het giftige lood verder terug te dringen. Want, zegt programmaleider waterbeheer Pierre de Vries: “Wat niet in het water komt, hoeven wij er ook niet uit te halen”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden