Pro-westers imago werd Kozirev fataal

Van onze correspondent MOSKOU - Ruslands buitenlandse politiek zal wellicht harder gaan klinken nu Andrei Kozirev na vijf jaar als minister van buitenlandse zaken eieren voor zijn geld kiest en in het parlement gaat zitten. Na lang dubben diende de 44-jarige beroepsdiplomaat gisteren zijn ontslag in.

Kozirev was gedwongen een keuze te maken tussen het ministerschap en de zetel van het arctische district Moermansk, dat hem vorige maand in het nationale parlement, de Doema, herkoos. De grondwet verbiedt een combinatie van beide posten, die in de vorige parlementsperiode nog wel mogelijk was. Kozirev heeft geen andere dan politieke banden met Moermansk, de stad die met hem een tamelijk pro-westerse gezindheid gemeen heeft.

Dat pro-westerse imago is de belangrijkste oorzaak dat Kozirev als minister zijn leven niet zeker meer was. In oktober zei president Boris Jeltsin plotsklaps dat hij ontevreden was over Kozirev en dat hij een opvolger aan het zoeken was.

Maar die uitspraak kwam op een heel ongelukkig moment, vlak voordat Jeltsin en Kozirev samen naar de Verenigde Staten zouden gaan. Op het vliegveld deed Jeltsin weer heel aardig tegen Kozirev en hij zei dat hij verkeerd was begrepen, dat hij alleen maar op zoek was naar een onderminister die de departementale klussen voor de veel reizende Kozirev zou opknappen. Maar de schade aan Kozirevs status was onherstelbaar. Ook binnen het ministerie van buitenlandse zaken had hij weinig autoriteit meer.

Zoals altijd sprong de minister van defensie, Pavel Gratsjov, in de leemte. Gratsjov, een man zonder enig politiek gewicht van zichzelf en die alleen bestaat dank zij de gunst van Jeltsin, ging zonder overleg met Kozirev bij de Navo in Brussel praten over de Russische deelname aan de vredesmacht in Bosnië. Deze week trachtte Gratsjov zich te bewijzen met angstaanjagende taal over de mogelijke uitbreiding van de Navo tot aan de grenzen van Rusland: Rusland zal daar troepen legeren om de Navo-dreiging te weerstaan.

- Vervolg op pagina 5

Verandering van toon politiek noodzakelijk VERV0LG VAN PAGINA 1

Woordvoerders verzekerden gisteren echter dat er geen verandering komt in Ruslands buitenlandse beleid. Volgens de grondwet voert de president de buitenlandse politiek en is de minister alleen zijn uitvoerder. Toch is het waarschijnlijk dat Rusland in de toekomst wat feller zal klinken dan de omfloerste, hese stem van Kozirev toeliet.

De verandering van toon lijkt politiek noodzakelijk nu over een half jaar presidentsverkiezingen worden gehouden. Bij gebrek aan economische successen zal de regering proberen met internationale tamtam de kiezer te winnen. De communistische en ultra-nationalistische oppositie verwijt Kozirev en Jeltsin dat ze Rusland uitverkopen aan het Westen.

Kozirevs grootste vijand is Vladimir Zjirinovski die zijn nationalistische gebral altijd doorspekt met venijn voor Kozirev. Vorige maand werd Kozirev nog door Zjirinovski voor de rechter gedaagd omdat de minister hem een fascist had genoemd. Maar toen de zaak diende kwam alleen Kozirev opdagen. Zowel Zjirinovskials de rechter zelf waren afwezig. “Ik ben gekomen ter verdediging van mijn recht om fascisten te noemen wat ze zijn - fascisten”, zei Kozirev toen tegen - bij gebrek aan beter - journalisten.

Alleen als hij praat over types als Zjirinovski verliest Kozirev zijn diplomatieke gelijkmatigheid en zijn eeuwige bijna-glimlach. De imperialistische dreiging van de ultra-nationalisten was ook het thema van een toneelstukje dat Kozirev opvoerde tijdens een internationale conferentie in Stockholm. Met een stalen gezicht sprak galmend van de Sovjet-bombast. Het terrein van de vroegere Sovjet-Unie, zei hij, “is een post-imperiaal gebied waar Rusland zijn belangen moet verdedigen met alle beschikbare middelen, inclusief militaire en economische”. En hij schokte de conferentie verder met de woorden: “We staan erop dat alle voormalige republieken van de USSR onmiddellijk deelnemen aan een nieuwe federatie.”

Drie kwartier later haalde Kozirev zijn gehoor uit de nachtmerrie over een vijand die uit de dood was opgestaan. Hij had niets gemeend van wat hij zei, hij had alleen een persiflage gegeven op een mogelijke opvolger in een toekomst waarin Rusland zich afkeert van het Westen.

Diplomatenschool

Het was een ongebruikelijke vertoning voor een man met zo'n vlekkeloze diplomatieke loopbaan. Hij begon na de diplomatenschool onderaan de ladder op het ministerie van buitenlandse zaken van de Sovjet-Unie. Posten in het buitenland heeft hij nooit gehad, hij bleef altijd kantoor-diplomaat. Zijn mooiste baan vond hij die als hoofd van de afdeling voor internationale organisaties.

Toen Rusland onder Boris Jeltsin onder de vleugels van de Sovjet-Unie uitkroop, maakte Kozirev de gok van zijn leven door Jeltsin als minister van buitenlandse zaken te gaan dienen, een baan die nog weinig voorstelde. Pas nadat de Sovjet-Unie in elkaar was gezakt, kon Kozirev de sombere werkkamer betrekken van het 'echte' ministerie van buitenlandse zaken.

Met dat verleden was Kozirev tot gisteren Jeltsins langst dienende minister. Hoewel hij die baan nu kwijt is, blijft er een goede mogelijkheid dat hij centraal blijft staan in Ruslands buitenlandse beleid. Eind december verrijkte Jeltsin de al opgezwollen bureaucratie met een nieuw orgaan, de Raad voor buitenlands beleid.

Onder voorzitterschap van Jeltsin komen daar allerlei ministers bijeen die weleens buitenlandse dingen doen. Zo'n raad heeft natuurlijk ook een secretaris nodig, en wellicht dat zo'n baan volgens de grondwet wèl verenigbaar is met de parlementszetel voor Moermansk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden