Privatisering, deregulering en het misplaatste oranjegevoel

De elektriciteit wordt duurder, de UMTS-veiling heeft te weinig opgeleverd en de abonnees verwijten kabelbedrijf UPC slechte dienstverlening. ,,Het evangelie van de marktwerking is uitgewerkt. De praktijk blijkt een stuk weerbarstiger'', constateert Nyfer-onderzoeker Leo van der Geest.

Volgens zijn collega-onderzoeker Marcel Canoy van het Centraal Planbureau (CPB) loopt de marktwerkingsoperatie niet goed omdat er in Nederland een ,,misplaatst oranjegevoel'' ten aanzien van voormalige staatsbedrijven heerst. Hij zegt dat in het jongste nummer van Economisch Statistische Berichten.

Deze bevoordeling door de overheid zorgt ervoor dat de geprivatiseerde kabel- en energiedistributiebedrijven voorlopig nog als monopolist in hun regio's opereren. Ze krijgen geen enkele prikkel van concurrenten om de prijzen te verlagen of tot een betere dienstverlening over te gaan. Datzelfde gaat ook gebeuren met de UMTS-frequenties. Want bij de recente veiling van UMTS-frequenties maakten nieuwkomers vrijwel geen kans.

De bevoordeling zit er traditioneel diep in. De Nederlandse Aardoliemaatschappij (Nam) heeft ooit van de overheid een eeuwigdurende concessie gekregen voor gasboringen en krijgt zo nooit last van concurrentie. Datzelfde geldt voor de oliemaatschapijen en hun benzinepompen. En wat te denken van de NS die vorig jaar nog in eerste instantie van de overheid het alleenrecht kreeg een bod op de nieuwe HSL-Zuidlijn te doen.

Deze 'tweeslachtige' houding van de overheid (enerzijds marktwerking willen, tegelijkertijd de oude overheidsbedrijven beschermen) wijt de CPB-wetenschapper ook aan de zo bejubelde Nederlandse poldercultuur. Die zorgt ervoor dat de overheid voortdurend streeft naar het sluiten van compromissen tussen partijen. Maar dat werkt niet in een geprivatiseerde markt.

Volgens Nyfer-onderzoeker Van der Geest heeft de politiek ook geen eenduidig doel bij de diverse privatiseringsoperaties. ,,Bij de kabel zie je dat heel scherp. Er is bij consumenten een wens om zoveel mogelijk zenders op de kabel te behouden, gemeenten wilden zoveel mogelijk geld bij verkoop verdienen, het kabinet wil de traditionele kabelbedrijven een kans geven hun investeringen terug te verdienen, en de Tweede Kamer wil zoveel mogelijk nieuwkomers op de markt. Dat maakt het tot een schimmig spel.''

Maar ter nuancering noemt Van der Geest operatie Marktwerking, deregulering en privatisering ,,één grote ontdekkingstocht'' voor alle partijen, want er bestaan domweg geen 'goede' praktijkvoorbeelden in het buitenland. En ook CPB-er Canoy roept op niet aan 'zelfkastijding' te doen door te denken dat onze overheid minder bekwaam is dan in het buitenland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden