Prioriteit nummer 1: een baby

Kate en William lijken een modern paar. Zullen zij veel veranderen in het conservatieve Britse koningshuis?

Terwijl technici de laatste hand leggen aan de perstribune voor Buckingham Palace, luisteren meer dan zestig toeristen, allen Amerikaan op een enkeling na, aandachtig naar hun gidsen. Thema van de middag: koninklijke huwelijken. Bruiloften en begrafenissen, daarin schittert de Britse koninklijke familie, met alle pracht en praal die het uit de kast trekt, als geen ander.

Ook in de 21ste eeuw zijn veel mensen wereldwijd nog steeds gefascineerd door het wel en wee van de Britse royals, een eeuwig doorlopende soap die overal in de wereld te volgen is. Kate trouwt niet alleen met Wiliam, maar als toekomstige koningin ook in zekere zin met de Britten. En niet alleen hen, ook met de inwoners van vijftien Gemenebestlanden waarvan de koningin staatshoofd is, waaronder Australië, Canada, Belize en de Solomon Eilanden.

"Het was in alle opzichten een gearrangeerd huwelijk", begint de gids het tragische verhaal over het mislukte sprookjeshuwelijk van de Prins of Wales met Diana. De koninklijke familie zat in 1981 nog helemaal vast in het verleden", vertelt de gids vol ironie tegen de achtergrond van Spencer House, de voormalige Londense zetel van Diana's familie.

Dan dertig jaar fast forward. Prins William trouwt met zijn studentenliefje Kate Middleton, een burgermeisje uit de middenklasse wiens overgrootvader van moederszijde nog een arme mijnwerker in het noorden was. Klasse is nog altijd een uitermatig gevoelig onderwerp in het Verenigd Koninkrijk en dus worden er vele krantenkolommen gewijd aan deze opmerkelijke opmars van kolen tot koningin. Daarbij wordt vergeten dat Kate naar één van de meest exclusieve kostscholen ging. Haar ouders zijn self made miljonairs.

Charles en Diana kenden elkaar slechts elf maanden voordat ze trouwden, waarna ze al snel ontdekten volstrekt tegengestelde interesses te hebben. Het bruidspaar van nu heeft de kans gekregen elkaar goed te leren kennen in de afgelopen acht jaar en woont samen in een cottage in Anglesey, Wales, waar William als helikopterpiloot werkt bij de militaire zeereddingsbrigade. Kortom, een modern stel dat probeert voor zover mogelijk een moderne bruiloft organiseren dat moet eindigen in een knalfeest binnen de paleismuren van Buckingham Palace.

De Britse media gaan helemaal los. Geen detail van de bruiloft blijft onvermeld. De Britten zelf reageren enigsins lauw op het 'historische huwelijk'. Zij zijn sceptisch na het drama met Diana. We moeten nog maar zien of het standhoudt, is een veelgehoorde reactie.

Hun onverschilligheid betekent geenzins dat zij twijfelen aan het bestaansrecht van hun monarchie. "Wij zijn een naar binnengekeerde eilandnatie. De koninklijke familie is het focuspunt van onze nationale identiteit", zegt Christopher Wilson, een voormalige koningshuisverslaggever die volgend jaar het boek 'Dochter van de natie' publiceert over Kate. "De royals zijn de lakmoestest voor de natie, een belangrijke pilaar van het land en ik zie dat niet veranderen."

Slechts 13 procent van de Britten wil af van de monarchie, aldus een peiling. Zelfs op het dieptepunt van haar populariteit, direct na de dood van Diana toen de familie in eerste instantie openlijk geen verdriet toonde terwijl het volk gedompeld was in collectieve rouw, was slechts eenderde voor afschaffing.

De republikeinse beweging krijgt vooralsnog weinig voet aan de grond. De Britten houden niet van revoluties. Hun houding tegenover de monarchie reflecteert misschien de volkshouding: zolang iets niet kapot is, moet je er niet aan rommelen. Naast deze pragmatische reden is er ook een politieke en emotionele reden om in deze meritocratische tijden een monarchie te verkiezen boven een gekozen president.

"De Britse monarchie is een antieke institutie, die bestaat uit eccentriekelingen en wordt geleid door obscure regels en gebruiken", schrijft journalist Roy Jenkins in een essay over de monarchie in het progressieve maandblad Prospect. "Maar het werkt - en het zal moeilijk zijn om een beter alternatief te vinden."

"Engeland zou zoveel saaier zijn zonder koninklijke familie", lacht Jane Ridley, hoogleraar geschiedenis en schrijfster van een briografie over koning Edward VII. "Mensen die spreken over constitutionele vernieuwing vergeten dat wij dit al honderden jaren zo doen. Het zou dom zijn om de monarchie op te geven. Willen we iemand als Blair als president?"

"De koningin is heel slim", zegt Ridley. "Zij staat werkelijk boven alle politieke partijen en iedere fractie in de samenleving. Zij is koningin voor iedereen en allemaal. Alle groepen in de maatschappij kunnen zich heel goed met haar identificeren."

De Britten zien ook de economische waarde van de monarchie. Zolang het niet te duur is en de hoofdrolspelers zich enigszins gedragen, worden er geen vragen gesteld. De monarchie overleefde de gekte van George III begin negentiende eeuw, de vele affaires van Edward VII, de abdicatie van Edward VIII in 1936.

"De Britse monarchie is heel goed in het breken met tradities en regels als die hen bedreigen", zegt Ridley. Edward VII erfde de troon van zijn moeder koningin Victoria in 1901. Zij had de monarchie niet altijd goed gedaan, bijvoorbeeld door zich langdurig uit het openbare leven terug te trekken na de dood van haar man.

Edward was een playboy die er talloze minnaressen op na hield, maar de goedgehumeurde koning was buitengewoon populair. Als kroonprins pionierde hij al met reisjes door het hele land om het volk te bezoeken (nu de belangrijkste dagtaak voor de Windsors) en daarbij viel op hoe hij met iedereen, van hoog tot laag, makkelijk contact maakte.

George V nam afstand van zijn Duitse familieleden - Keizer Willem II was zijn neef - in 1917 en veranderde de familienaam vanwege het anti-Duitse sentiment in een slimme rebranding van Saxen-Coburg en Gotha in Windsor.

"Het koningshuis moderniseert na een crisis of een conflict tussen twee generaties", zegt Ridley. Dat gebeurde ook na het annus horribilis 1992, waarin drie van de kinderen van koningin Elizabeth scheidden en een deel van Windsor Castle afbrandde.

Sindsdien stelt de koningin Buckingham Palace in de zomer open voor het publiek om geld in te zamelen voor de restauratie van Windsor Castle, betaalt de familie belasting en worden de koninkijke jaarrekeningen elk jaar gepubliceerd. Meer openheid en transparantie.

En na de dood van Diana moest de familie ook laten zien dat ze geleerd had zich niet afzijdig te houden van het volk.

Williams huwelijk uit liefde, én met een gewoon meisjezou laten zien hoe ver het koningshuis sinds de dramatische jaren negentig is gemoderniseerd, al was het huwelijk van prins Charles met zijn oude vlam en buitenechtelijke geliefde Camilla daar zes jaar geleden misschien het beste bewijs van.

Prins William heeft echter de common touch die zijn vader mist. Dankzij zijn moeder die hem als kind al meenam naar de bioscoop en de winkelstraten heeft de prins een veel normalere jeugd gehad dan zijn vader. Hij houdt dan misschien net zoals zijn vader van het platteland, paarden en polo, William voetbalt ook met zijn vrienden in het park, haalt een pizza in de buurtwinkel, draagt net zoals zijn vrienden gympen en praat als een gewone jongen.

Met Kate, die in de juiste kringen verkeert, niet ambitieus is en van bescheiden komaf, is hij een killer combination.

"De familie is behoorlijk modern, moeten de leden dan rondlopen in jeans?", vraagt Dicky Arbiter, voormalig perswoordvoerder van Buckingham Palace, zich af. Maar zijn de Windsors werkelijk zo modern?

Kate Middleton, het voorbeeld van discretie, gedraagt zich in dat opzicht koninklijker dan menig ander binnen de familie. Nooit een woord tegen de pers en om iedere smet op haar blazoen te voorkomen heeft ze zich gewillig geschikt naar de wensen van het paleis om van een loopbaan af te zien. Zij heeft sinds haar afstuderen een half jaar als assistent- inkoopster gewerkt voor een modeketen en verder nooit een echte baan gehad, anders dan fotograferen voor de website van het feestartikelenbedrijf van haar ouders.

De schandalen rond Sarah Ferguson, de hertogin van York en Sophie Wessex, de vrouw van prins Edward, die beiden door een undercoverjournalist verleid werden om hun koninklijke connecties zakelijk te gebruiken, maken de royals extreem voorzichtig.

De recente controverses rond handelsambassadeur prins Andrew lijken voor de Windsors wederom te bevestigen dat linten knippen en het steunen van liefdadigheidsorganisaties de core business van de familie moet blijven. "Ze willen misschien een normaler leven leiden, maar de vraag is in hoeverre dat kan met zo'n agressieve en opdringerige pers", zegt Ridley.

Eenmaal getrouwd ontkomt het stel er niet aan om hun bijdrage aan het werk van the firm te leveren. "We kennen Kate nog helemaal niet", zegt Wilson. "We hebben haar één keer horen praten en geen daden gezien. Daar wacht het publiek op, voordat het echt warm voor haar loopt."

Volgers van het koninklijk huis verwachten niet dat er, ondanks het nieuwe, moderne sterkoppel in de gelederen, voorlopig iets verandert aan het Huis van Windsor.

"Hoezeer het ook de boodschap communiceert dat het met de tijden meebeweegt, ik geloof niet dat dat zo is", zegt Whitaker, een gepensioneerde koningshuisverslaggever, die columns schrijft over de Windsors voor de Daily Mirror. "De normen en waarden van onze koningin liggen rotsvast verankerd in de vorige eeuw, gebaseerd op de principes van haar vader, George VI, en natuurlijk God. Zij is conservatief van top tot teen. Zo ook Charles en zijn broers en zus. Ze zijn tot op zekere hoogte veranderd, maar alleen maar omdat ze daartoe gedwongen werden."

"William is conservatiever dan mensen denken", meent Rob Jobson, die als eerste koningshuisverslaggever enkele jaren geleden een biografie over Kate Middleton schreef. "Hij houdt van continuïteit en zal geen dramatische veranderingen doorvoeren. William en Kate worden het wereldwijde gezicht van de monarchie voor de Facebook-generatie. Zij zullen voor de steeds ouder wordende koningin op reis gaan."

"Hij zal niets doen om de boel wakker te schudden", beaamt ook Wilson. "En Kate heeft zich bereid getoond om te doen wat haar werd opgedragen. Ze heeft altijd met William willen trouwen. Eenmaal prinses kan ze haar eigen voorwaarden stellen voor het liefdadigheidswerk dat ze wil doen. Maar haar eerste prioriteit is het maken van een baby."

William concentreert zich het liefst op zijn militaire loopbaan en staat niet te trappelen om koninklijke taken op zich te nemen. Hij hoopt dat hij, al zal hij na zijn huwelijk vaker moet optreden, zoveel mogelijk zijn 'gewone' leven kan voortzetten.

De prins, die als een koppig Spencer bekendstaat en ervan overtuigd is dat de pers verantwoordelijk is voor de dood van zijn moeder, wil zijn publieke verplichtingen concentreren in korte periodes van veel activiteiten gevolgd door lange periodes van stilte.

Kate wordt prinses Catherine, een officiersvrouw die zo snel mogelijk een erfgenaam moet produceren. "Zij is 29, er is geen reden om te wachten", zegt Arbiter.

In Anglesey hoeven ze niet verbaasd op te kijken als ze de nieuwe prinses in de gangpaden van de supermarkt tegenkomen. Whitakers advies aan Kate: "Blijf mooi, produceer een erfgenaam en een backup, en gedraag je niet zoals Fergie."

Nog lang niet op de troon
Het lijkt er niet op dat William snel koning wordt. Elizabeth II, net 85 en volgend jaar zestig jaar aan het bewind, zit misschien nog wel vijftien jaar op de troon als zij zo oud wordt als haar moeder, die 101 werd.

Elizabeth neemt de eed die zij tijdens haar kroning aflegde heel serieus. Zij dient het volk en God de rest van haar leven, dus tot haar dood. "Wij zijn niet zo beschaafd als jullie, die monarchen met pensioen sturen", lacht koningshuisdeskundige Christopher Wilson. En Charles (62), de langstdienende Prins van Wales ooit, wil zijn beurt als koning zeker niet voobij laten gaan. Hij bereidt zich al zijn hele leven voor. Als hij heel oud wordt, kan het wel meer dan dertig jaar duren voor koning William en koningin Catherine aan de beurt zijn.

Toen Charles in 2005 met Camilla trouwde wilde het volk liever dat hij als koning zou worden overgeslagen, maar nu is 45 procent voor Charles en 37 procent voor William als de volgende koning.

"Al die speculatie over of William zijn grootmoeder opvolgt is onzin", zegt historica Jane Ridley. "Als je een erfelijke monarch hebt, dan moet je de regels van de erfopvolging volgen. Wat hebben die anders voor zin?"

Als Charles op de troon komt zal hij wel op weerstand stuiten als hij zijn Camilla tot koningin wil maken.

De kroonprins heeft aangegeven dat hij in plaats van hoofd van de Anglicaanse Kerk graag 'verdediger van de religies' wil zijn. "Dat zou verstandig zijn", zegt Ridley. "Het is niet goed voor de monarchie om zo nauw verbonden te zijn met één bepaald geloof of klasse. De kracht van de monarchie is dat ze van iedereen is."

Wat als het paar een dochter krijgt?
De Act of Settlement uit 1701, die de troonsopvolging regelt, wordt eindelijk aangepast aan de 21ste eeuw. Hoe conservatief Elizabeth II naar verluidt ook is, zij is niet het grootste obstakel om de discriminerende wet aan te passen.

Het was nooit een prioriteit voor welke regering dan ook. Ook de regering-Cameron concentreert zich liever op haar bezuinigingen, maar het idee dat er misschien over tien maanden een nieuwe erfgenaam wordt geboren, zet haar aan om enkele constitutionele vernieuwingen door te voeren.

De wet stelt dat mannelijke afstammelingen voorrang krijgen in de op oudere zussen. Met prins Charles en William was er geen dringende reden om dit te veranderen, maar wat als William een dochter krijgt?

De wet, ooit zo opgesteld om ervoor te zorgen dat er nooit een katholiek op de Britse troon zou komen, discrimineert ook andere geloven. Wiliam kan met een moslim of hindoe trouwen, maar niet met een katholiek.

Het is een moeizaam proces om de wet aan te passen. Ook in de vijftien Gemenebestlanden waarvan de koningin staatshoofd is, moeten de parlementen eventuele veranderingen goedkeuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden