Prinsjesdag in het Vaticaan

De nieuwe kardinalen en het aantal kardinalen per land Beeld Trouw: SS

Dit jaar wordt cruciaal voor het welslagen van Franciscus' pontificaat. Vandaag drukt hij zijn stempel door twintig nieuwe kardinalen te creëren.

Het is vandaag feest in Rome: paus Franciscus creëert twintig nieuwe kardinalen. Iedereen die iets te zeggen heeft in de rooms-katholieke kerk komt voor dit consistorie naar de Sint-Pieter, om te zien hoe de paus de uitverkorenen een rode bonnet op het hoofd zet en zo opneemt in het college van kardinalen. Prinsjesdag in het Vaticaan.

Dat levert ongetwijfeld weer prachtige plaatjes op, maar achter al dat blinkende rood gaat een subtiel machtsspel schuil. Een kardinaalscreatie is de enige manier waarop een paus invloed kan uitoefenen op zijn opvolging. Kardinalen die niet ouder dan tachtig zijn, hebben het unieke recht aan een pausverkiezing mee te doen en dan is het interessant om te kijken uit welk hout de nieuwe prinsen der kerk gesneden zijn.

Geen hardliners
Zo zitten er relatief weinig Europeanen tussen en maar drie Italianen. Voor de rest geen Amerikanen, maar wel veel Zuid-Amerikanen en Aziaten en zelfs een bisschop uit het eilandenrijk Tonga. Franciscus zocht kardinalen in alle windstreken en maakt daarmee de samenstelling van het kiescollege dat de volgende paus gaat kiezen een stuk gevarieerder. Wat verder opvalt is dat er geen uitgesproken hardliners tussen zitten, voor het merendeel zijn het gematigde bisschoppen die dicht bij hun gelovigen willen staan. Een beetje als Franciscus zelf dus. Dat kan schelen als er op bisschoppensynodes gesproken en gestemd moet gaan worden over heikele thema's.

Net als zijn voorgangers gebruikte paus Franciscus dit consistorie om met alle kardinalen - zijn belangrijkste raadgevers - bij te praten over de actuele situatie in zijn kerk. Deze keer ging het vooral over de hervorming van de curie, het bestuurscentrum van de kerk in Rome. Voor het grote publiek geen bijster spannend onderwerp, maar voor veel kardinalen van groot belang.

Het was een van de belangrijkste opdrachten die Franciscus meekreeg bij zijn pauskeuze: doe iets aan het inefficiënte bestuur en de corruptie binnen de eigen organisatie. Om hem hierbij te helpen stelde hij een raad van acht kardinalen aan die hem moesten helpen bij de reorganisatie van de curie, die al snel de bijnaam 'C8' kreeg, naar voorbeeld van de groep vooraanstaande industrielanden die zichzelf de G20 noemt. Inmiddels bestaat deze kardinaalsraad uit negen leden, de C9 dus.

Twee superministeries
Alle kardinalen kregen voorafgaand aan de beraadslagingen in Rome een brief met concrete voorstellen van de C9 voor een doelmatiger organisatie van het hoofdkwartier in Rome. Een aantal daarvan lekte de afgelopen week uit. Zo zouden er twee superministeries komen: een voor rechtvaardigheid en vrede, waarin vijf bestaande secretariaten opgaan, en een voor de leken en het gezin. Daarin worden onder meer de pauselijke Raden voor de Leken en voor het Gezin samenbracht.

Bijkomend voordeel van het een en ander: minder curiekardinalen. Ook fijn. Volgens de voorzitter van de C9, de Hondurese kardinaal Oscar Maradiaga, moet de curie niet langer gezien worden als "het pauselijk hof, noch als de centrale overheid van de kerk. Het is de soepele structuur die ten dienste staat van de paus." Franciscus zelf zei donderdag tegen de kardinalen dat de hervorming ervoor moet zorgen dat het evangelie nog beter verkondigd wordt.

Beeld Trouw: SS

Er werd wat af vergaderd in Rome de afgelopen week. De kardinalen over de curiehervorming, het door Franciscus opgerichte Secretariaat voor Economie over financiële transparantie en voor het eerst kwam de pauselijke adviescommissie tegen kindermisbruik in voltallige samenstelling bij elkaar. Die moet een aantal protocollen opstellen die de paus kan gebruiken bij gevallen van seksueel misbruik door geestelijken - nog altijd de achilleshiel van de kerk.

Doofpotbisschoppen
Het eerste voorstel is al naar Franciscus op weg: bisschoppen die seksueel misbruik hebben verzwegen, moeten daarvoor alsnog verantwoordelijk worden gehouden. Nu ontspringen dit soort 'doofpotbisschoppen' nog vaak de dans.

Meest beruchte voorbeeld in dit opzicht is de Amerikaanse kardinaal Bernard Law, die als aartsbisschop van Boston de ene na de andere misbruikpriester doodleuk overplaatste naar een andere parochie. Paus Johannes Paulus II haalde hem in 2002 naar Rome, ver weg van de Amerikaanse justitie, en maakte hem pastoor van een van mooiste Romeinse basilieken. Law kreeg de beschikking over een luxe appartement en een auto met chauffeur. Ook de Belgische bisschop Vangheluwe, die een neefje seksueel misbruikte en nu in een Frans klooster van zijn pensioen geniet, is nog altijd niet gestraft door het Vaticaan.

"Er zijn te veel doofpotaffaires geweest", zegt het Britse commissielid Peter Saunders, die zelf als kind slachtoffer was van seksueel misbruik door een priester. Hij en medecommissielid Marie Collins uit Ierland kondigden aan dat zij zullen opstappen als bisschoppen niet ter verantwoording worden geroepen.

Dat Saunders niet bang is uitgevallen, bleek wel toen hij deze week paus Franciscus flink op de vingers tikte De paus had laatst in een preek over het vaderschap gezegd een corrigerende tik pedagogisch verantwoord te vinden. "Fysiek geweld heeft geen plaats meer in een moderne opvoeding. Ik werd mijn hele jeugd geslagen en het heeft me veel schade berokkend", aldus een verontwaardigde Saunders.

Zigeunerkamp
Het komend jaar wordt cruciaal voor het welslagen van Franciscus' pontificaat. Nog altijd haalt hij bijna dagelijks moeiteloos de internationale media met een opmerkelijke uitspraak of een bijzonder gebaar. Zo bracht hij vorige week zondag, op weg naar een Romeinse parochie waar hij de mis zou vieren, een verrassingsbezoek aan een zigeunerkamp. Een halfuur lang onderhield Franciscus zich met mensen die door veel Romeinen als het uitschot van de samenleving worden gezien.

Paus Franciscus Beeld epa

Mooi allemaal, maar tegelijkertijd neemt het ongeduld rond deze paus toe. Niet alleen willen veel curiemedewerkers nu weleens weten waar ze aan toe zijn, ook wachten veel gewone katholieken op daden waarmee Franciscus laat zien dat er werkelijk een nieuwe wind waait in het Vaticaan. Voor je het weet ben je de Obama van de katholieke kerk.

De lakmoesproef voor Franciscus is de bisschoppensynode over het gezin die in oktober in Rome wordt gehouden, een vervolg op een eerdere bijeenkomst over hetzelfde onderwerp van afgelopen najaar. Tijdens die synode leek het er lang op dat de rooms-katholieke kerk zich positief zou willen gaan opstellen tegenover homoseksualiteit, samenwonen en niet voor de kerk trouwen. Behoudende bisschoppen trapten met succes op de rem, tot grote teleurstelling van veel progressieve katholieken.

De discussie spitste zich toe op de vraag of katholieken die gescheiden zijn en een nieuw burgerlijk huwelijk zijn aangegaan de communie mogen ontvangen. Ook daarover bleken de synodevaders verdeeld en dus wordt er in oktober verder gepraat. Conservatieve bisschoppen zien de kwestie van de 'hertrouwde gescheidenen' als een Paard van Troje: geeft de kerk hier toe dan opent ze in hun optiek de deur voor nog grotere ellende, zoals het homohuwelijk. Afgaand op de deelnemerslijst die het Vaticaan deze week vrijgaf, krijgen voorstanders van een meer soepele houding het op de nieuwe synode moeilijk.

Krediet
Tegen vrienden zou Franciscus gezegd hebben dat hij op zijn tachtigste wil aftreden. Dan heeft hij nu dus nog een krappe twee jaar om zijn hervormingsagenda af te werken. Met zijn autoritaire en volgens sommigen lompe optreden maakt hij ondertussen steeds meer vijanden die de kans op succes er niet groter op maken. Zijn kersttoespraak van vorig jaar waarin hij de curie allerlei ziektes toedacht, heeft hem intern, ook bij medestanders, krediet gekost.

En dan hebben we het nog niet eens over die kleine maar relatief machtige minderheid die al dat gepraat over de leer van de kerk, over communie aan mensen die in hun ogen in zonde leven, maar niets vindt. Het boegbeeld van deze traditionele stroming, de Amerikaanse kardinaal Raymond Burke, werd een paar maanden geleden door Franciscus overgeplaatst naar een ceremoniële functie buiten het Vaticaan. In een prachtige villa met zicht op de koepel van de Sint-Pieter slijpt hij nu de messen. "Als de paus in deze richting doorgaat, kan ik niet anders dan mij verzetten", liet hij dreigend weten.

Franciscus is gewaarschuwd en ondertussen dringt de tijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden