Boekrecensie

Prins Charles: een ongemakkelijke kroonprins

boek prins charles bedell smith Beeld x

De econoom Patrick Harverson was vier jaar hoofd communicatie bij Manchester United, toen hij in 2004 opzegde om de pr-man van prins Charles te worden. Alex Ferguson, manager van de voetbalclub, hield een praatje bij zijn afscheid en zei niet zonder cynisme: “Veel geluk, je gaat naar de enige plek waar het nog gekker toegaat dan bij Manchester United.”

Wie ‘Prins Charles. Een uitzonderlijk leven in de schaduw van de troon’ leest, van de Amerikaanse historica Sally Bedell Smith, is geneigd Ferguson gelijk te geven. De hofhouding van de Britse troonopvolger (68) blijkt een hoogst opmerkelijke ‘onderneming’ te zijn.

Een eind op weg in de 21ste eeuw houdt de hoogste baas zich nog steeds verre van computers, e-mails en sms’jes. Hij verlangt van zijn medewerkers per definitie overuren. Een nieuwe kracht vond het ‘een heel middeleeuwse omgeving vol jaloezie en intriges, obstructie en gekonkel’. Naar aanleiding van een reeks schandalen kwam het een jaar of vijftien geleden tot een onderzoeksrapport waaruit bleek dat Charles’ staf uitblonk in merkwaardige praktijken, slordig management, niet-koosjere privileges en een gebrek aan discipline.

Prins Charles heeft zijn leven lang al moeite met tegenspraak en discussie. Leidinggeven en gezag uitoefenen valt hem moeilijk. Hij weet eigenlijk niet goed hoe dat moet. Wie hem wil volgen, moet samenhang ontdekken in zijn niet altijd even heldere ideeën.

Positieve bijstelling van bestaand beeld

Bedell Smiths portret lezend valt op hoe types als pr-man Harverson en ook de prins zelf al decennialang druk zijn om het merk Charles goed te positioneren. Publieke optredens, tv-documentaires en boeken, alles moet bijdragen aan het imago van een toekomstig monarch met veel kwaliteiten. Zelfs het minder gunstig afschilderen van andere Windsors, inclusief koningin Elizabeth, wordt daarbij als middel niet geschuwd.

In haar vleiend beginnende inleiding wekt Bedell Smith, eerder biografe van onder anderen de Kennedy’s, de Clintons, prinses Diana en koningin Elizabeth, even de indruk onderdeel te zijn van een volgende campagne, maar verderop blijkt haar boek een stuk kritischer van toon. Niettemin werd deze biografie in Charles’ thuisland onthaald als positieve bijstelling van het bestaande beeld.

Op een lezer in Nederland, die meer gefragmenteerd indrukken krijgt van Charles, komt dat vreemd over. Die ziet in dit trefzekere en vlot geschreven portret toch vooral een deerniswekkende figuur, van kindsbeen af opgesloten in een gouden kooi en getekend door kille ouders, een eerste huwelijk met een maagdelijk meisje met wie hij weinig chemie had, haar traumatische dood en eerder de dodelijke aanslag door de Ira op zijn oom en vertrouwensman, lord Mountbatten.

Enige bewondering voor het verrichte pr-werk is overigens op zijn plaats. Charles komt van ver. Het satirische Britse tv-programma ‘Spitting Image’ liet hem vanwege zijn natuurliefde voortdurend met planten praten. Tijdens de loopgravenoorlog met Diana liep Charles nog meer krassen op. Door het uitlekken van een telefoongesprek met - toen nog maîtresse - Camilla kon de hele wereld horen hoe hij droomde van wonen in haar broekje als tampon. Kort daarna had hij in een opiniepeiling nog de steun van 4 procent van de Britten.

In de schaduw

Charles vocht zich behoorlijk terug, zelfs na de dood van Diana, die sommigen met de beschuldigende vinger naar hem deed wijzen. Met evenveel geduld werd gewerkt aan de acceptatie van de voorheen veelal als boze heks in het monarchiesprookje opgevoerde Camilla. Met zoveel succes dat ze ten slotte met Charles kon trouwen zonder veel verzet van het volk.

Maar altijd moest Charles opboksen tegen de slagschaduwen van anderen. Bijvoorbeeld tegen de pr-technisch veel handiger opererende Diana. Waar ze zich achter de schermen behoorlijk labiel gedroeg, excelleerde ze in de nabijheid van camera’s als betrokken, benaderbare prinses. Bij terugkomst van reizen omhelsde ze bijvoorbeeld in alle openheid haar zonen, waar Charles zijn genegenheid graag voor de kleine kring bewaarde. Ze wist journalisten ook voor zich te winnen met persoonlijke opmerkingen en vleierij, waar de kroonprins zich nogal eens nukkig gedroeg tegenover het journaille. Ook een talent van Diana volgens Bedell Smith: jennen net voor een gezamenlijk openbaar optreden en hem zo uit zijn evenwicht brengen, zodat ze zelf nog meer het stralende middelpunt kon zijn.

Action man Charles op de surfplank in 1978. Beeld Foto uit besproken boek

Na Diana’s dood volgde de concurrentie van zijn zonen, meer dan hijzelf mannen van de echte wereld, meer ontspannen, bedachtzaam en bedreven in het maken van de goede keuzes (uitzonderingen daargelaten). William en Harry zijn bovendien halve Spencers. Hun goede eigenschappen worden al snel gezien als de verdienste van hun overleden moeder.

Zelfs zonder Diana en de zonen zou het promoten van Charles al geen sinecure zijn. De man lijkt een anachronisme, met zijn gedateerd aandoende kledingstijl, apocalyptische toekomstverwachtingen, tirades tegen de Verlichting, wetenschap en moderne architectuur. De voormalig gouverneur-generaal van Hongkong noemde hem ooit ‘getekend door alle kritiek’. Een ander had het over zijn ‘grote talent voor gekwetstheid’. Biografe Bedell Smith ziet het wereldvreemde en schrijft dat hij ook wel ‘Iejoor’ wordt genoemd naar de introverte, gedeprimeerde ezel uit Winnie de Poeh. De prins is de man aan wie je na al die jaren soms nog het ongemak met zijn rol kunt afzien. Dan friemelt hij aan zijn manchetknopen of is hij druk met het rechttrekken van zijn das.

Geen geschikte opvolger

“Geniet u van uw werk?”, vroeg een journalist Charles in een BBC-portret uit 2008, gemaakt bij gelegenheid van zijn zestigste verjaardag. “Tja, ik weet het niet”, antwoordde de troonpretendent. “Van sommige dingen wel. Naar mijn idee is het iets wat ik nu eenmaal moet doen.” Geen handige uitspraak in een documentaire met de titel ‘The passionate prince’.

Elizabeth (91), zelfs langer regerend dan haar voorouder Victoria, doet het de laatste jaren iets rustiger aan. Pas vrij onlangs is ze gaan praten over de te volgen procedure bij haar opvolging. Van abdicatie wil ze niets weten. Elizabeth sterft het liefst in het harnas. Als ze geestelijk of lichamelijk niet meer tot regeren in staat is, wordt Charles regent. Pas enige maanden na haar dood zal hij worden gekroond.

Een opiniepeiling in opdracht van The Daily Mail twee jaar geleden liet zien dat ondanks alle pr-inspanningen de Britten nog altijd niet erg enthousiast zijn over het paar in de vorstelijke wachtkamer: een meerderheid (55 procent) van de respondenten vond destijds dat Camilla geen koningin moest worden. Vier op de tien oordeelden dat Charles niet de juiste persoon was om zijn moeder op te volgen. Voor iemand die 65 jaar de eerste in lijn is en die zich al die tijd heeft voorbereid op de taak die hem wacht, geven zulke cijfers te denken.

Sally Bedell Smith
Prins Charles. Een uitzonderlijk leven in de schaduw van de troon
Vert. Rik Smits. Nieuw Amsterdam; 640 blz. € 39,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden