Primeur: oratie in gebarentaal

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Hoogleraar Nederlandse Gebarentaal Beppie van den Bogaerde houdt volgende week een oratie aan de Universiteit van Amsterdam. Niks bijzonders zou je zeggen, maar dat is het wel. Het wordt namelijk de eerste oratie in gebarentaal aan een Nederlandse universiteit. Twee tolken vertalen haar rede naar gesproken Nederlands. Van den Bogaerde, die zelf wel kan horen, ziet het als een geste naar de dovengemeenschap.

Deze oratie is een primeur in Nederland. Kunnen we hieruit opmaken dat het in het buitenland normaal is?
"Nou, dat zou ik ook weer niet willen zeggen, maar het komt voor. Zo is er een universiteit in Washington waar de voertaal Amerikaanse gebarentaal is, de Gallaudet University. Daar worden dus ook oraties in gebarentaal gehouden."

Waarom kiest u ervoor om uw oratie in gebarentaal uit te spreken? Of liever, uit te beelden.
"Ik zie het als een geste naar de dovengemeenschap. Doven werken altijd heel goed samen met wetenschappers om meer te weten te komen over gebarentaal. Normaal is het zo dat oraties door een doventolk vertaald worden. Nu zijn de rollen een keer omgedraaid en gaat een stemtolk vertalen voor het horende publiek. Dat is wel een keer leuk. Verder kunnen doven nog een hart onder de riem gebruiken. Gebarentaal is namelijk wel sexy, maar doven zelf niet. Horende mensen denken vaak aan doven als zielige mensen, die iets verloren hebben. Maar wie doof is geboren ervaart helemaal geen verlies. Ik wil benadrukken dat doven een rijke taal hebben en een eigen cultuur. We kunnen veel van ze leren."

Wat kunnen we bijvoorbeeld van doven leren?
"Als een dove met je praat dan krijg je honderd procent aandacht, omdat je elkaar moet aankijken. Dat is heel prettig. Doven zijn veel meer in het hier en nu dan horenden."

Waar gaat de oratie eigenlijk over?
"Over het feit dat we best veel weten over gebarentaal, maar nog lang niet alles. De grammaticale regels van de Nederlandse gebarentaal zijn nog niet volledig beschreven. Er moet meer onderzoek plaatsvinden om vervolgens de vertaalslag naar de praktijk te maken, de praktijk van mensen die gebarentaal als eerste of tweede taal hanteren. Zo krijgen dove kinderen van horende ouders bijvoorbeeld geen les in gebarentaal. Dat is jammer."

Volgens de bekende neuroloog Oliver Sacks is gebarentaal eigenlijk veel rijker dan gesproken taal. Heeft hij gelijk?
"Absoluut. In gebarentaal kun je je driedimensionaal uitdrukken. In gesproken taal kun je een hond nadoen door waf waf te roepen, maar niet hoe een hond zich op de grond gooit. In gebarentaal kan dat wel, door een complexe combinatie van mimiek en grammatica. En als een dove een verhaal over meerdere mensen vertelt, dan kan hij heel mooi de verschillende rollen aannemen en uitbeelden. Dat is in gesproken taal veel moeilijker. Dan ga je vaak de mimiek gebruiken die in gebarentaal al zit ingebed. Dus ja, Sacks heeft gelijk."

Zijn er andersom ook zaken die zich juist moeilijker in gebarentaal laten uitdrukken?
"Nee. Gebarentaal is een gewone taal; moeilijk om te leren, maar je kunt er alles mee zeggen en je kunt overal over praten."

Gebarentaal is niet uw moedertaal. Dan lijkt me zo'n oratie best spannend.
"Er is nog nooit een koning geweest die de Troonrede in gebarentaal heeft uitgesproken, en ook geen minister die zich van gebarentaal bedient. Er is dus niemand die mij voor is gegaan. Dat maakt het best spannend, want ik heb geen idee hoe het zal gaan en of ik het goed doe."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden