Prijzenslag

Steevast levert koninginnedag het exclusieve klimaat voor lintjesregen. Veel Nederlanders zochten ook dit jaar met pijn in het hart naar de namen van landgenoten die meer geluk hadden. Misschien zelfs meer geluk dan wijsheid; ieder zijn eigen oordeel.

Tegenwoordig is het pijnlijker dan ooit, want het is iedere dag lintjesregen. De terzijde-kolommen in de kranten worden dagelijks gevuld met benoemingen, eervolle vermeldingen en toekenningen van prijzen. Er zijn haast meer prijzen dan serieuze kandidaten. Als je de in Nederland beschikbare prijzen in het landschap zou moeten uitstallen, zou op elke 10 000 vierkante meter meer dan een prijs staan.

Je vraagt je als nieuwsconsument natuurlijk in gemoede wel eens iets af. Zoals bijvoorbeeld: welke criteria zouden de prijzenuitdelers hanteren? Hanteren ze die eigenlijk wel? Harry Mulisch suggereerde, bij de uitreiking van de AKO-prijs, dat je aan de identiteit van een jury al kunt voorspellen wie een prijs krijgt. Zoals een volk de vorst krijgt die het verdient, krijgt een prijswinnaar de jury die hij verdient.

Wij krijgen in het algemeen wat wij verdienen. Maar waarom verdiende Joop van den Ende een lintje en Rudi Fuchs (nog) niet? Waarom kreeg Ria Bremer een prijs en al die idealisten niet? Zijn er gegronde criteria, of is het gebrek aan fantasie? Is het angst voor risico's, waardoor middelmaat middelmaat bevestigt, of is het vriendjespolitiek waarin middelmaat middelmaat de lucht in prijst. Of is het vuiger? Hebben hebzucht en kwaliteitsgebrek hun prijs?

Tweede vraag: waar komen die prijzen vandaan? Die komen uit de lucht vallen. Het luchtje van commercie, van willen opvallen en kunnen afschrijven. De markt is vol aanbieders van goederen, waar en diensten. Hoewel ze allemaal hun eigen produkt willen maken blijkt het toch moeilijk om een eigen gezicht te verwerven. De markt is overvol en de consument krijgt meer aangeboden dan hij aankan.

De bedrijven moeten dus opvallen, tegen elke prijs, al is het met een doos voor daklozen. Of ze moeten een gezicht kweken. Zo van: die zijn aardig, vlot, dynamisch, bekommerd, gewetensvol, betrouwbaar. Veel bedrijven, vooral in de dienstensector, willen een betrouwbaar aanzien hebben. Dat imago kun je bij uitstek verkrijgen door je te associeren met iets of iemand waar die eigenschappen al aan kleven.

De associatie kan door middel van sponsoring, maar dat is duur, je bent afhankelijk van het succes van het evenement. De opbrengst weegt soms niet op tegen de inspanning. Een leerstoel is slimmer: geinstitutionaliseerd aanzien. De soorten wetenschappen die dankzij commercie zijn ontstaan zijn talrijk en soms absurd. In de communicatie zijn er nu Jaarverslagkunde en Personeelswetenschappen.

Er zijn bijna geen gepromoveerde Nederlanders meer die geen professor van het een of andere soort zijn. Er zijn trouwens ook veel niet-afgestudeerde Nederlanders die prof zijn. Professor worden is zoiets als een prijs krijgen. Het barst van de professoren. Het kan nog gekker.

Binnenkort bestaat trouwens ook dringend behoefte aan Prijzenkunde. Want die prijzen passen in de financiele braakwoede van aanziengretige bedrijven, instanties, en moddervette fondsen in afschrijfklovige belastingklimaten. Je moet die prijs dan wel geven aan iemand die opvalt. Wat dat betreft zou het eerlijker zijn, als Akzo of Ako of Aku zijn prijs aan de Joop van den Endes of Ria Bremers van onze natie gaf en als de koningin zich dan een beetje bekommerde om de heffe van ons volk.

Of heeft iedereen dat al prijsgegeven? Als je onze minister van cultuur een tentoonstelling van Aat Veldhoen hoort openen, of als je het plastic meubilair van het Catshuis op een nieuwsfoto in de krant ontwaart, zou je het haast geloven. Het valt allemaal onder het criterium 'vreselijk', maar ook dat heeft zijn prijs.

Mag ik alleen in dat geval een troostprijs?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden