Prijswinnende guerillaregisseur

Hij is de meest veelbesproken filmmaker van de Verenigde Staten van dit moment, en dan niet vanwege een speelfilm, maar vanwege een documentaire. Michael Moore -activist, polemist, journalist- richt met 'Fahrenheit 9/11' een bombrief aan de regering Bush. Enkele dagen na de Amerikaanse première prijkt de film op de eerste plaats van de Amerikaanse 'boxoffice', een plek die doorgaans voorbehouden is aan populaire komedies en sciencefiction-films. Uitverkochte zalen voor een politiek pamflet.

Het begon een paar weken geleden, op het filmfestival van Cannes. Het rumoer was de wereldpremière al vooruit gesneld. Moedermaatschappij Disney, zo ging het verhaal, wilde zich niet branden aan Michael Moore's nieuwste film 'Fahrenheit 9/11' en weigerde de film in de VS in omloop te brengen. Argument: té politiek, té precair. En dat gegeven was koren op de molen van Michael Moore en zijn Miramax-producent Harvey Weinstein, die de Disney-censuur in de openbaarheid brachten en in Cannes aan de slag gingen om de documentaire bij een andere Amerikaanse distributeur onder te brengen.

Ingenieus georkestreerd marketingoffensief of niet, 'Fahrenheit 9/11' groeide door alle tumult uit tot dé film van het festival, en liet uiteindelijk niemand onberoerd. Lachsalvo's bij het beeld van Bush die, zittend in een schoolklasje, verwittigd wordt van de aanslagen op het World Trade Center, en enkele tergend lange minuten voor zich uit blijft staren, totaal niet wetende wat te doen, hoe te reageren. Tranen bij het verhaal van de Amerikaanse moeder die haar zoon verloor in Irak en nu als vredesactiviste rondwaart in Washington DC.

Vele uiteenlopende emoties die samenvloeiden in de langst durende staande ovatie in geschiedenis van het festival. Voor- en tegenstanders van de Moore-methode gingen na afloop onmiddellijk met elkaar in de clinch. Pure propaganda, gevoerd vanaf de linkse frontlinie, zo meende de een. Een duivels knap gemaakt 'movie documentary essay', zo meende de negenkoppige jury onder voorzitterschap van filmregisseur Quentin Tarantino, die 'Fahrenheit 9/11' bekroonde met de Gouden Palm, de hoofdprijs van het festival.

En nu is de triomftocht dus ook in het thuisland begonnen, blijkbaar niet gehinderd door de 'R-Rating' die de film van de Amerikaanse filmkeuring kreeg, en die jongeren onder de achttien jaar verplicht onder begeleiding van een volwassene naar de bioscoop te gaan. Die 'R-Rating' is aangevochten door Michael Moore, en hierin schuilt de activist die hij in hart en nieren is.

Moore, afkomstig uit een arbeidersmilieu in Flint (Michigan), was op zijn achttiende al actief in het schoolbestuur, en richtte op zijn tweëentwintigste al een alternatieve krant op: 'The Flint Voice' (later: 'The Michigan Voice'). Via politieke radioprogramma's en politieke tijdschriften, kwam hij uiteindelijk bij de film terecht.

Met 'Roger & Me' (1989) maakte hij zijn debuut als regisseur, een met veel zwarte humor doorspekte documentaire waarin hij het opneemt tegen 'General Motors'-topman Roger B. Smith die met fabriekssluitingen en ontslagen grote schade toebrengt aan Moore's eigen geboortestad Flint. De documentaire, waarin Moore -bierbuik, baseballpet en bungelende microfoon al prominent aanwezig- achter de gewraakte groot-industrieel aangaat, vormt de perfecte blauwdruk voor zijn latere werk als guerillaregisseur. De journalist, activist, polemist en satiricus verenigd in een onafhankelijk filmmaker die zijn debuut, gemaakt voor 260000 dollar, weet te verkopen aan Warner Bros. -voor drie miljoen dollar.

In 1994 en 1995 komt hij met zijn grote doorbraak op televisie, met een confronterende reeks televisieprogramma's onder de noemer 'TV Nation'. De serie, die ook hier in Nederland werd uitgezonden (in 1997, door de VPRO) en waarin Moore een wereldwijde jacht ontketende op grootindustriëlen, grootvervuilers, hypocriete rechtse politici en andere opportunisten, was een doorslaand succes. Serieus en satirisch tegelijkertijd, de formule die hem uiteindelijk ook de Oscar bezorgde voor zijn documentaire 'Bowling for Columbine' (2002) waarin hij oorzaak en gevolg onderzoekt van de Columbine Highschool-moorden, aangericht door twee jeugdige schutters in Littleton (Colorado), en ten strijde trekt tegen de Amerikaanse wapenindustrie.

Tegenstanders van de Moore-methode, die tussen de regels graag wijzen op het peperdure huis dat hij samen met echtgenote en zojuist afgestudeerde dochter middenin New York bewoont (1,2 of 1,9 miljoen dollar, de meningen verschillen), trekken de combinatie van de serieuze onderzoeksjournalistiek en de satirische ondertoon vaak niet. Ze vinden de manipulaties (vooral in de montage van zijn films) verachtelijk, ouderwetse 'agitprop', agitatie-propaganda.

Ondertussen zijn die manipulaties verschrikkelijk transparant, en is het overduidelijk dat Moore alle middelen inzet om zijn doel te bereiken: een alternatieve geschiedenis schrijven van de afgelopen vier jaar, vanaf het moment dat de frauduleuze Amerikaanse verkiezingsuitslag van 2000 de onbekwame Bush jr. in het zadel hielp. Amerikaanse critici buitelen op dit moment over elkaar heen. De tegenstanders, die veruit in de minderheid zijn, spreken van 'Fahrenheit' als 'Unfairenheit'. De voorstanders prijzen vooral zijn vermogen om beelden en meningen naar voren te brengen die niet op Amerikaanse televisiejournaals te zien of te beluisteren zijn.

Moore wil de Amerikanen mobiliseren voor de Amerikaanse verkiezingen in november, en hen aansporen vooral op de Democratische kandidaat te stemmen. Hij doet dat via 'Spitting Image', iets dat in Engeland al jaren opgang heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden