Prijs voor onderzoek tropische parasieten

Tachtigers winnen Nobelprijs Geneeskunde met medicijnen tegen malaria en olifantsziekte

MARISKA VAN SPRUNDEL en REDACTIE WETENSCHAP

Drie onderzoekers die de oorlog verklaarden aan parasitaire ziektes winnen dit jaar de Nobelprijs voor de Geneeskunde. Hun ontdekkingen brachten krachtige medicijnen voort tegen olifantsziekte, malaria en rivierblindheid. Jaarlijks krijgen honderden miljoenen mensen in de armere delen van de wereld met parasitaire ziektes te maken. Alleen malaria treft al bijna 200 miljoen mensen per jaar. Volgens het Nobelcomité hebben de ontdekkingen van William C. Campbell, Satoshi Omura en Youyou Tu - allen de tachtig gepasseerd - de behandeling van parasitaire ziektes revolutionair veranderd en de levens van patiënten verbeterd.

undefined

William C. Campbell

De Ierse bioloog William C. Campbell ontdekte samen met de Japanse microbioloog Satoshi Omura een nieuw medicijn tegen rondwormen, de veroorzakers van onder andere olifantsziekte en rivierblindheid. Mensen raken besmet door de beet van een mug. In het geval van olifantsziekte leidt dat tot opgezwollen armen, benen en geslachtsdelen. Het is voor patiënten moeilijk een normaal leven te leiden, door beperkte bewegingsvrijheid en stigmatisering. Naar schatting lijden 100 miljoen mensen aan de ziekte. Als de larven van het wormpje zich in het hoornvlies nestelen geeft dat oogklachten die kunnen uitmonden in blindheid. Rivierblindheid komt voor bij ongeveer 15 miljoen mensen.

undefined

Satoshi Omura

Satoshi Omura speurde in de bodem naar bacteriën die medicinale stoffen maken. Hij vond een veelbelovende soort: Streptomyces avermitilis. Omura gaf de opgekweekte bacterie aan zijn collega Campbell, die vervolgens een stofje ontdekte dat parasieten bijzonder effectief omlegt: ivermectine, dat het zenuwstelsel van de parasiet overhoop gooit. Het kan rivierblindheid of olifantsziekte niet voorkomen of genezen, maar houdt de symptomen in bedwang. Dankzij ivermectine, in combinatie met andere maatregelen, zijn rivierblindheid en olifantsziekte sterk teruggedrongen

undefined

Youyou Tu

De derde onderzoeker die deelt in de Nobelprijs is de Chinese Youyou Tu. Zij stuitte in de zomeralsem, een plantje, op de stof artemisinine. Chinezen gebruiken de zomeralsem al duizenden jaren tegen koorts. Tu zag dat de stof ook werkte bij het bestrijden van malariaparasieten. Malaria krijg je door de beet van een besmette mug. In dit geval is de parasiet geen rondworm, maar een eencellig diertje dat de rode bloedcellen binnendringt. Patiënten krijgen koortsaanvallen en in ernstige gevallen hersenschade, wat gepaard gaat met een grote kans op overlijden. Een half miljoen mensen sterft jaarlijks aan malaria. Vooral kleine kinderen in Afrika zijn slachtoffer.

Sinds de ontdekking van artemisinine proberen chemici het molecuul synthetisch te bereiden, want uit de zomeralsem valt niet genoeg medicijn te winnen voor alle malariapatiënten. Andere wetenschappers maakten de grondstof voor artemisinine al met bakkersgist.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden