Priestertekort 'cultuurramp' Danneels waarschuwt katholieken tegen wilde jacht naar geluk

UTRECHT - Het gebrek aan priester- en kloosterroepingen is niet alleen vervelend voor de r.k. kerk die met een priestertekort kampt. Het is - erger nog - een 'cultuurramp', omdat onze cultuur geen mensen meer voortbrengt die bereid zijn zichzelf onvoorwaardelijk en helemaal weg te geven. Altruisme bestaat wel, maar vooral voor miserie ver weg; permanente inzet 'voor de zaak van mijn gebuur' is er niet veel.

Dat zei de Belgische kardinaal Godfried Danneels, aartsbisschop van Mechelen-Brussel, zaterdag op de jaarlijkse manifestatie van het 'Contact Rooms-Katholieken' (CRK), in de Jaarbeurs in Utrecht. Danneels was de hoofdspreker voor de dag met als motto 'Geloof en je zult leven', waarop naar schatting vierduizend vooral behoudende roomskatholieken waren afgekomen.

In een uitvoerig expose schetste Danneels hoe weliswaar het zoeken naar leven en geluk iets van alle tijden is, maar dat vooral in deze tijd veel verlangen naar geluk 'wild' is geworden; velen willen het nu en meteen hebben en ze zoeken het tevergeefs in rijkdom en macht, in het lichaam of de verdoving.

Veel dromen van geluk zijn gebroken, in de eerste plaats die van het marxisme, misschien wel de grootste droom in de geschiedenis, maar het moest wel misgaan, omdat het "het geluk heeft gezocht met uitsluiting van God" . Maar ook zonder Marx' slavenhuis zijn wij nog niet in het beloofde land, waarschuwde Danneels, die wees op de leegte van de westerse overvloed.

Voorwaarden

De kardinaal bood zijn gehoor enkele voorwaarden aan voor het 'ware' geluk. In de eerste plaats het willen staan 'in de waarheid'. Tegen de subjectieve waarheid, die ik in de waarheden-winkel a la carte bijeensprokkel, stelde de kardinaal de waarheid die groter is dan ik, en open staat voor de waarheid van de ander, de partner, de kerk, God.

Ook 'vrijheid' is nodig voor geluk, maar volgens Danneels is vrijheid nog wel iets anders dan wat de achttiende eeuw daarmee bedoelde. Voor het ware geluk is nodig dat mensen bevrijd raken van hun 'innerlijke dictatuur'. Danneels vroeg zich in dit verband af of de 'waan van de onschuld' misschien niet erger is dan de overdreven schuldcomplexen. Iemand kan geen geluk vinden, als hij niet kan aanvaarden dat hij zwak en zondig is, aldus Danneels, terwijl aan de andere kant in de enorme hal de talrijke biechthokjes al klaar stonden.

Danneels keerde zich ook tegen het koortsachtig willen 'produceren' van het geluk, de 'frenesie' van de haast en het alles meteen willen. Daartegenover pleitte hij voor het geduld, het wachten dat het verlangen scherpt.

Kinderrijkdom

Geluk gaat niet samen met cocooning, het in je cocon kruipen. Kardinaal Danneels wees op de rol van kind, dat het echtpaar openbreekt. Kinderrijke gezinnen zijn gastvrijer, vrolijker en hebben meer spankracht dan kleine gezinnetjes om het lijden dat hun overkomt, te verwerken, is zijn ervaring.

Een grote hinderpaal bij het vinden van het ware geluk noemt de Belgische kardinaal het teloorgaan van het geloof in opstanding en eeuwig leven. Dat geleidelijk verdwenen en vervluchtigde geloof brengt mensen ertoe hun geluk maar koortsig zoveel mogelijk uit het hier en nu te halen. De gevolgen zijn geeuwhonger naar overtollige consumptie en afweer van lijden en offer. Ook de crisis in de klooster- en priesterroepingen ziet Danneels voortkomen uit een ongeloof in onsterfelijkheid.

Aanhankelijkheid

Het was voor de zevende keer dat het CRK zo'n manifestatie hield. In 1986 was het een initiatief van een aantal hoogleraren van de Technische universiteit Twente, onder aanvoering van ir. drs. J. Groot Wassink, chemicus, maar ook filosoof en theoloog.

Al spoedig kreeg het initiatief het stempel van de keerzijde van de Acht-meibeweging te zijn, die een jaar ouder is. Tegenover het protest van 'Acht mei' jegens paus en bisschoppen en de nadruk op kerkvernieuwing en pluriformiteit stelt het CRK aanhankelijkheid aan bisschoppen en eenheid met de wereldkerk.

Dit jaar heeft prof. Groot Wassink het voorzitterschap van het CRK overgedragen aan een van de Twentse collega's, dr. ir. W. J. Witteman. Deze noemt de CRK-manifestatie een 'Katholiekendag', waar het primair moet gaan om een ontmoeting tussen gelovigen en hun herders.

Hij vindt het leken niet passen om aan zo'n ontmoetingsdag leiding te geven en zou liever de bisschoppen meer op het podium hebben. Dit jaar was er dan ook niet, zoals voorheen, een stevig openingswoord van de (leke-)voorzitter.

Het CRK heeft althans vooral bij monde van oud-voorzitter Groot Wassink ook gedroomd van de mogelijkheid een brugfunctie te vervullen in r.-k. Nederland. Groot Wassink bepleitte keer op keer de brede discussie op niveau over de grote vragen van deze tijd, over de samenhang van godsdienst en moderne cultuur en wetenschap. Daar heeft hij maar een beperkt succes mee gehad, misschien vooral omdat de meeste r.-k. intellectuelen in Nederland nogal kritisch staan tegenover hun kerk. Zo blijft het CRK vooral een schuilplaats voor degenen die het in hun parochie of omgeving niet goed kunnen vinden, omdat het er zo Acht-meiachtig is.

Op de achtergrond

Van de brugfunctie komt aldus weinig terecht. Groot Wassink noemt het "jammer dat deze eenheidsbevordering op de achtergrond raakt" . Maar hij denkt dat er op dit moment weinig aan te doen is. Het gesprek tussen bisschoppen en 'Acht mei' komt ook niet verder. Als de bisschoppen er al niet in slagen om 'Acht mei' te overtuigen dat bepaalde standpunten niet in de r.k. kerk passen, dan kan het CRK dat ook niet. Groot Wassink wil overigens zijn CRK niet zien als de 'tegenpool' van 'Acht mei': "Ook wij lijden aan de verdeeldheid" .

Op een CRK-dag wordt deze pijn even buitengesloten en is er slechts eenheid, niet alleen tussen bisschoppen en gelovigen, ook tussen de gelovigen onderling en in de entourage van tijdschriften, boeken, devotionalia en stichtelijke verenigingen.

Dit jaar vielen de grote Duitse Katholikentag en de kleine Nederlandse 'Katholiekendag' van het CRK binnen een week. Het verschil tussen beide was niet eens de omvang. Opvallender is dat er in Karlsruhe duizend meningen werden uitgedragen en in Utrecht eigenlijk slechts een. Zelfs de pantomime door enkele jongeren was van een onwaarschijnlijke bravigheid en een dik erop liggende moraal, zonder zout of prik.

Het brengt de woorden van kardinaal Danneels, vrij vertaald, in gedachten. Ook in het godsdienstige kan het geluk overijld hier en nu worden nagejaagd. Wie geloven in het eeuwig leven, hoeven geen verdoving voor de pijn van de verdeeldheid die er nu nog is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden