Priesterseminarie / Ondenkbaar: een godvruchtig Sodom

De kersverse president van Oostenrijk, Heinz Fischer, heeft donderdagavond als bij een nationale ramp het volk via de televisie ernstig gezegd: ,,Ik maak me grote zorgen.'' Hij reageerde op het schandaal dat de rooms-katholieke kerk en de publieke opinie al een week bezighoudt: seks en porno in het priesterseminarie van Sankt Pölten (Neder-Oostenrijk).

In een paar dagen tijd is de zaak van het seminarie uitgegroeid tot de Zaak-Krenn: dr. Kurt Krenn (68), omstreden, aartsconservatieve bisschop van Sankt Pölten die eerst de kwestie afdeed als 'domme kwajongensstreken'; gaandeweg heeft hij er een competentieprincipe van gemaakt en wil van collegiale bemoeienis en advies absoluut niet weten. In zijn eigen jargon: ,,Het gaat ze geen donder (ein Dreck) aan.''

Korte samenvatting van het voorgaande (zie Trouw van 12 juli). Op een computer van het seminarie zijn tienduizenden pornofoto's gevonden, met name kinder-, jongensporno. Daarnaast zijn er ook foto's van tongzoenende seminaristen en van de (inmiddels ontslagen) Subregenz, die een van de studenten intiem betast (,,Mijn hand raakte zijn broek niet aan!'')

Het duurde niet lang of het Oostenrijkse weekblad Profil kreeg lucht van de lokale geruchten; het werd eerst een nationale, daarna een internationale rel. Het is al lang geen geheim dat Krenn het aantal nieuwe priesters voor zijn bisdom probeert op te vijzelen door jongens een kans te geven die in andere bisdommen, ook Duitse en Poolse, als te reactionair, kwezelachtig of psychisch labiel zijn afgewezen. Naar verluidt behoorde de Poolse pornoverzamelaar van het seminarie tot deze laatste categorie. De man kreeg in juni, enkele weken voor de geplande priesterwijding, te horen dat bij nader inzien het feest voor hem toch niet doorging. Een ander -eveneens aan het eind van de opleiding alsnog heengezonden- dreigde à la Edwin de Roy van Zuydewijn met het laten ontploffen van 'clusterbommen' zoals rk Oostenrijk nooit had beleefd.

De politie komt maandag met uitsluitsel over de kinderporno, maar de publieke aandacht richt zich nu op Krenn. In vele toonaarden wordt hij gezien en beschimpt als de belichaming van de seksuele huichelarij van de kerk: allerstrengst in de leer maar in eigen huis vergoelijken, wegkijken. Gretig is herinnerd aan de affaire-Groër, de kardinaal van Wenen die moest aftreden na beschuldiging van seksuele intimidatie van seminaristen lang geleden. Krenn nam het als enige op voor zijn godfather Groër: seksueel misbruik van die vrome kardinaal? Dat was beslist niet waar, want het was denkunmöglich.

Opnieuw wuift Krenn de problemen weg: domme kwajongens, een wat al te vriendschappelijke uitwisseling van kerstwensen. En trouwens: het kerkelijk wetboek zegt niets over tongzoenen. En zat die tong er wel in? Dat is toch niet bewezen. Bisschoppen corrigeren elkaar zelden of nooit in het openbaar. Krenns collegae Kapellari (Graz) en Schwartz (Klagenfurt) hebben dan ook opmerkelijke uitspraken gedaan. Ze vinden dat het 'moeras dient te worden drooggelegd' en dat Rome moet ingrijpen. Krenn houdt er keihard aan vast dat hij en geen ander baas is over zijn seminarie en dat zijn commissie zal onderzoeken of daar misschien iets loos was. Maar voor de ambtsbroeders is het niet acceptabel en ook ondenkbaar dat Krenn zelf deze kwestie nog geloofwaardig kan oplossen. Voor de televisie sloot president Fischer zich hierbij aan: een gevoelig waagstuk, want in Duitsland en Oostenrijk maakten de nazi's ooit de kerk zwart met suggestieve verhalen over wat er achter de muren van priester seminaries gebeurt.

President noch bisschoppen spreken het 'R-woord' uit: Rücktritt. Maar luid en ongeremd klinkt het van elders. De Kurir heeft een site geopend waar je kunt stemmen. 'Weg met Krenn', 'weg met het celibaat' -zeggen globaal drie van de vier stemmers, wat zo'n virtuele volksstemming verder ook waard moge zijn. Krenns e-mailbox en gastenboek zijn overstroomd en afgegrendeld, de bijval lijkt gering.

Bisschop Krenn: uiterlijk heeft hij wel wat van dwerg Dopey, van Disney's Sneeuwwitje. Maar je vergist je erin. De ogen loeren klein en hard, het omgekeerde van het vriendelijke kaboutertje. Rad en bot van de tong gesneden, scherpzinnig, voor niemand bang, een eigenheimer. In de jaren van zijn bewind sinds 1991 heeft hij zich omringd met geestverwanten, of met geesten die nog erger zijn. Hij voelt zich thuis onder nieuwe bewegingen die aan de uiterst rechterzijde van het roomse spectrum zijn opgekomen: zoals de 'dienaren van Jezus en Maria', de 'gemeenschap van de heilige Jozef', ja zelfs de schismatieke priesterbroederschap Pius X van wijlen bisschop Marcel Lefebvre. De leiding van het seminarie is na de onthullingen ontslagen en vervangen door een andere, nog rechtsere vertrouweling. Krenn gelooft dat hij van Rome niets te duchten heeft 'omdat vrienden in Rome toch vrienden zijn'.

Maar Rome zwijgt. Ook de eerste man van de Oostenrijkse kerk, kardinaal Chr. Schönborn, laat zich nog niet horen. Dat wil niet zeggen dat Krenn niets te duchten heeft.

Kort na Krenns komst naar Sankt Pölten publiceerde de paus een groot beleidsstuk ('apostolische exhortatie') over de priesteropleiding: Pastores dabo vobis [Ik zal u herders geven]. Op diverse plaatsen wijst hij daar op het belang van goede vorming van priesters: wie opgeleid worden voor een celibatair leven moeten psychisch en seksueel volwassen mensen zijn, schrijft hij. Die vorming is 'moeilijk maar nodig'. Zo'n keer of tien komt het terug: seminaristen moeten een goed zicht leren krijgen op de betekenis van de menselijke seksualiteit. Aan het celibaat zou nooit iets veranderen, maar in deze tijd moet je alleen geschikte mensen voor zo'n leven aannemen en ze vervolgens goed voorbereiden, was de boodschap. Dat was 1992.

Inmiddels is er veel gebeurd, in Amerika en elders. Ook in Oostenrijk. Onderzoek heeft veel gegevens aan het licht gebracht over homoseksualisering van het priesterambt, over de broeierige homosubcultuur in seminaries. In Nederland hadden we Rolduc en een ongewenste tongzoen in het Sint-Jansseminarie in Den Bosch.

Bisschop Krenn lijkt nog steeds te (willen) uitgaan van zijn Denkunmöglichkeit: op zijn seminarie kan een jongeman wel eens iets doms doen, maar het bestaat niet dat op zijn aannamebeleid, zijn curriculum en zijn toezicht alleen maar een godvruchtig Sodom is gebouwd. Krenns probleem is dat het Vaticaan heel wat minder illusies over seminaries en seminaristen heeft. Het Vaticaan heeft Krenn benoemd en gehandhaafd, tegen de stem des volks in, juist om een rotsvast beleid neer te zetten, niet om nog dieper in het moeras te zakken. In die zin heeft Krenn gefaald; hij had niet mogen bouwen op zijn eigenwijsheid en zijn Romeinse vrienden. Dezen zullen hem het bord voor zijn kop kwalijk nemen. Binnen de Oostenrijke bisschoppenconferentie zal hij ongetwijfeld zakken in de pikorde.

De rk kerk tornt niet aan de eisen van het celibaat. Zij wil voorbeeldige priesters die dat ideaal waarmaken en veel keien van jongens die zich erop voorbereiden. De Zaak-Krenn draagt ertoe bij dat velen het niet meer zien: de keien niet, de voorbeelden niet en ook niet het celibaat als ideaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden