Priestercollege in stilte gesloten

Nederlandse katholieken in Rome hadden jarenlang het Nederlands College als uitvalsbasis. Nu verpaupert het gebouw. tekst

De Nederlands bisschoppen zijn in Rome om vandaag tijdens hun ad limina-bezoek aan de paus verslag uit te brengen over de toestand in de Nederlandse kerkprovincie. Opmerkelijk genoeg logeren ze deze week in een klooster, en niet (zoals altijd gebruikelijk was) in het Nederlands priestercollege op de Aventijn. Dat college is gesloten. Zonder ruchtbaarheid hebben de bisschoppen al twee jaar geleden om financiële redenen de stekker eruit getrokken. Plannen voor een doorstart waren te riskant.

"Het is schandalig", zegt een Nederlander met goede contacten in het Vaticaan. "De bisschoppen moeten zich schamen. Ze hebben het college gewoon verkwanseld." Een andere ingewijde meent dat het college open had kunnen blijven, als de bisschoppen dat hadden gewild. "Er lagen goede plannen. Maar de bisschoppen waren verdeeld over deze kwestie. Zoals over zoveel dingen."

Het Nederlands College werd in 1931 gebouwd als huisvesting voor Nederlandse priesterstudenten in Rome. Ook beschikten alle Nederlandse bisschoppen er over een eigen logeervertrek. De geschiedenis van het college gaat terug tot eind negentiende eeuw, toen paus Leo XIII er bij de Nederlandse bisschoppen op aandrong om een priestercollege in Rome te stichten. Onder Nederlandse katholieken werd geld ingezameld om de bouw mogelijk te maken. Na aanvankelijk enthousiasme verzandde het project. Pas onder paus Pius XI (1922-1939) kwam de vaart erin. Hij gaf de bisschoppen grond en een miljoen lire om aan de bouw van het college te beginnen. In 1931 was het af en trokken de eerste studenten erin.

In de loop der jaren woonde de crème de la crème van de Nederlandse katholieke kerk in het Nederlands College: de kardinalen Willebrands, Simonis en Eijk, en de bisschoppen De Jong, Van den Hende en Liesen. Ook hoogleraar kerkgeschiedenis Paul van Geest verbleef enkele jaren een aantal jaren in het statige pand aan Via Ercole Rosa. "Onder de eerste rector, monseigneur Eras, straalde het gebouw uit: 'kijk eens hoe sterk wij Nederlandse katholieken zijn'", zegt Van Geest. "Later werd het een ontmoetingsplek voor Nederlandse katholieken in Rome. Iedereen kwam er. Zeker in de jaren zestig, ten tijde van het Tweede Vaticaans Concilie." In die tijd werd voor een fiks bedrag een vleugel aangebouwd.

Achterstallig onderhoud
Als eind jaren zeventig het aantal Nederlandse priesters afneemt, besluit Tiny Muskens, de latere bisschop van Breda en op dat moment rector van Nederlands College, het college een internationaal karakter te geven. Priesters uit Azië en Afrika krijgen er onderdak. Het college lijkt daarmee gered en klaar voor de toekomst. Maar het gebouw kampt met achterstallig onderhoud en er is een jaarlijks exploitatietekort van ruim twee ton. Dat moet door de Nederlandse katholieke kerk worden aangevuld.

De bisschoppen blijken verdeeld over de toekomst van het college. Degenen die zelf nooit in Rome gestudeerd hebben - zoals Jos Punt van Haarlem - vragen zich hardop af wat het nut nog is van zo'n geldverslindend project. Anderen zien nog wel kansen voor het college.

In 2004 worden alle studenten naar huis gestuurd. Pater Piet Cuijpers, in Rome actief als bestuurder van de missiecongregatie van de Salvatorianen, wordt een paar jaar later benoemd als interim-rector. Hij moet onderzoeken hoe het college gered kan worden. Daar is veel geld voor nodig, een slordige tweeënhalf miljoen euro. Maar op de bankrekening van het college staat maar zeven ton. Voor de rest van het bedrag benadert Cuijpers kloosterordes en congregaties die in Rome studerende priesters hebben. Het probleem is dat die zelf ook nauwelijks geld hebben, en de bisschoppen schieten deze financieringsvariant al snel af. "Veel te riskant", oordeelt bisschop Punt, die ooit afstudeerde als econoom.

Na lang vergaderen kiezen de bisschoppen een andere oplossing: een wereldse bestemming van het pand. Het Nederlands College ligt op een gunstige locatie en zou kunnen worden omgebouwd tot pelgrimshotel. Zelfs een tandartsenpraktijk lijkt mogelijk. De bisschoppen zouden dan een klein gedeelte voor eigen gebruik houden.

Veel tijd krijgt pater Cuijpers niet om met geïnteresseerde partijen in gesprek te gaan. De bisschoppen zijn ongeduldig en eisen financiele zekerheid. Inmiddels zijn ze in hun eigen bisdommen bezig met grote bezuinigingsoperaties. Daar komt nog eens het misbruikschandaal bovenop dat de bisschoppen miljoenen kost. Steek dan nog maar eens een kapitaal in een oud gebouw voor priesters in Rome.

Verbazing in het Vaticaan
In 2011 wordt Wim Eijk voorzitter van de bisschoppenconferentie. Hij wil van het Nederlands College af, en krijgt een meerderheid van zijn collega's mee. Paul van Geest: "Sindsdien missen Nederlandse katholieken een cruciale ontmoetingsplek in Rome. Ik denk dat in het Vaticaan ook met enige verbazing is kennisgenomen dat zo'n mooi college zo maar leeg kwam te staan." Bij de stichting van het college werd bepaald dat bij een eventuele sluiting de grond en het gebouw weer in bezit van het Vaticaan zouden komen, inclusief de gehele inboedel - dus óók die bankrekening met zeven ton. Toenmalig kardinaal-staatsecretaris Bertone wilde in 2011 een rusthuis voor oudere kardinalen in het pand vestigen. Hij peinsde er niet over om de Nederlandse kerk te compenseren voor bijvoorbeeld de investeringen uit de jaren zestig.

De bisschoppen besluiten tijd te kopen. Ze maken de sluiting van het college niet wereldkundig, in een poging een financieel debacle en gezichtsverlies te voorkomen. Ze willen wachten tot Bertone, die in moeilijkheden raakte door het Vatileaks-schandaal, het veld zou ruimen. Misschien zou zijn opvolger inschikkelijker zijn en zou er na de sluiting van het college toch nog geld overblijven.

Nu, twee jaar later, staat in Rome de afwikkeling van het Nederlands College hoog op de agenda. Bertone is opgevolgd door Pietro Parolin, maar in de opstelling van het Vaticaan is niets veranderd. "De bisschoppen hoeven zich geen illusie te maken", zegt een ingewijde. "Ze krijgen geen cent."

Er zijn Nederlanders in Rome die hopen dat het gebouw alsnog gered kan worden door een samenwerking aan te gaan met de Scandinavische landen en België: een Noord-Europees college. Op dit moment lijkt dit geen reële optie meer.

Het Nederlands College staat er ondertussen slecht bij. De vloer ligt eruit, er zijn lekkages geweest en bij een inbraak zijn waardevolle schilderijen gestolen. Paul van Geest: "Ik ben blij dat bisschop Muskens dit niet meer hoeft mee te maken."

Het Nederlands College werd na de opening in 1931 een ontmoetingsplaats voor katholieken. Om het te redden is nu 2,5 miljoen euro nodig.

Simonis teleurgesteld
"Het is verschrikkelijk", zegt kardinaal Ad Simonis over de situatie van het Nederlands College in Rome. "Het doet me veel pijn. Vanwege de betekenis die het college heeft voor de Nederlandse kerkgeschiedenis en vanwege al het geld dat goedwillende katholieken erin gestoken hebben."

Simonis was van 1983 tot 2007 aartsbisschop van Utrecht en voorzitter van de Nederlandse bisschoppenconferentie. In zijn tijd, zegt Simonis, vond hij een eventuele sluiting van het Nederlands College onbespreekbaar. "Ik vond dat we er alles aan moesten doen het open te houden."

Als Simonis het nu nog voor het zeggen zou hebben, zou hij een andere beslissing hebben genomen dan zijn opvolger Wim Eijk. "Ik had langer gezocht naar een manier om het gebouw in ons bezit te houden."

Volgens John Bakker, voorzitter van het college van economen van de rooms-katholieke kerk in Nederland, heeft het Nederlands College 'de voortdurende aandacht' van de Nederlandse bisschoppen. "Daartoe onderhoudt het episcopaat zorgvuldig contact met de Heilige Stoel. Momenteel is het gebouw gesloten. Zodra er nieuws is, neem ik contact met u op."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden