Priester loopt nu rood aan over Milosevic

BELGRADO - “Milosevic en zijn vrouw zijn vreemde lichamen in ons volk”, zegt vader Ljubodrag onomwonden. “Ze hebben niets te maken met de Servische ziel en de Servische cultuur.” De sfeer in de studeerkamer van de orthodoxe priester van de heilige Aleksandar Nevski kerk in Belgrado wordt plotseling bloedserieus.

Milosevic en zijn communistische vrouw Mira Markovic maken geen deel uit van het organisch geheel van de Servische volk vindt hij. Zij hebben het oprechte nationale culturele gevoel van de Serviers zo gemanipuleerd dat de Serviërs nu beschuldigd worden van nationalisme. “Maar zij weten zelf niet eens wat nationalisme is, Milosevic en Markovic weten niet wat het is om Serviër te zijn en orthodox. Zelf zijn ze internationalisten in de communistische traditie.”

Vader Ljubodrag Petrovic is een goedlachse, rondborstige vijftiger, maar als het gesprek op het 'beruchte echtpaar' komt loopt zijn gezicht rood aan. De Servisch-orthodoxe kerk heeft er nooit een geheim van gemaakt de atheïstische communistische leer te verafschuwen, maar sinds begin januari heeft de kerk zich openlijk aan de kant van het anti-Milosevic protest geschaard.

In een verklaring van de heilige synode van orthodoxe kerk veroordelen de bisschoppen met kracht de verkiezingsfraude van november vorig jaar. Ook spreekt de kerk zich nadrukkelijk uit tegen de verdrukking van politieke en religieuze rechten. Sindsdien hebben de orthodoxe geestelijken tot twee keer toe massale processies geleid.

Een keer ter gelegenheid van het orthodoxe kerstfeest - dat volgens de juliaanse kalender op 7 januari valt - en afgelopen maandag op de dag van de heilige Sava, de beschermheilige van het Servische onderwijs. Het optreden van de orthodoxe kerk zelf daarentegen is de afgelopen jaren niet altijd vlekkeloos geweest.

Dezelfde patriarch Pavle die nu als processie aangeklede protestmarsen tegen het Milosevic-regime aanvoert, gaf nog maar een paar jaar terug zijn zegen aan Servische milities die in Bosnië vochten. De Servische cultuur en de orthodoxe godsdienst houden immers niet op bij de landsgrenzen, maar strekken zich uit tot ver in Kroatië en Bosnië. Die opstelling van de kerk heeft het Milosevic op zijn minst makkelijker gemaakt om de nationalistische kaart te spelen.

VERVOLG OP PAGINA 10

Patriarch staat achter Karadzic VERVOLG VAN PAGINA 1

Maar zelfs nu de heilige synode zich nadrukkelijk van het regime heeft gedistantieerd en de patriarch demonstraties aanvoert, blijft de Servische orthodoxe kerk zich diep bewust van een nationale identiteit.

Patriarch Pavle (84) heeft altijd meer in de van oorlogsmisdaden verdachte Radovan Karadzic gezien dan in de anti-democraat Slobodan Milosevic. Nooit heeft Pavle zich openlijk gedistantieerd van de vroegere leider van de Bosnische Serviërs, maar al jaren pleit hij voor het aftreden van de Servische president.

In april 1995 kondigde het Joegoslavië-Tribunaal in Den Haag het onderzoek naar oorlogsmisdaden van Karadzic aan. De volgende dag schaarde Pavle zich demonstratief achter Karadzic door in diens hoofdkwartier in Pavle een mis met hem te vieren. Karadzic is sinds enige jaren lid van de Servische kerk, de vroegere communist Milosevic niet.

Al in 1992 eiste de Servisch-orthodoxe kerk het aftreden van Milosevic. De vrijheid van het Servische volk is belangrijker dan het presidentschap van Milosevic. Pavle nam toen demonstratief deel aan een massale demonstratie tegen de Servische president.

Nadat Karadzic in augustus 1994 het internationale vredesplan voor Bosnië had verworpen, verbrak Milosevic de economische en diplomatieke banden met de Bosnische Serviërs. Ook toen koos de Servisch-orthodoxe kerk de kant van Karadzic.

Pavle werd in 1990 door het lot aangewezen als 43e patriarch van de Servisch-orthodoxe kerk. In vergelijking met de meeste bisschoppen is hij gematigd. Pavle wordt “een goedwillende man” genoemd, die “makkelijk te manipuleren is”.

Slechts eenmaal rechtte Pavle zijn rug. Dat was in augustus 1995 toen hij zijn handtekening zette onder de overeenkomst tussen Serviërs en Bosnische Serviërs. Daardoor kon Milosevic ook namens de Bosnische Serviërs deelnemen aan de onderhandelingen in Dayton die tot het vredesakkoord hebben geleid. Weliswaar eisten elf extreem-nationalistische bisschoppen zijn aftreden, maar zover kwam het niet. Wel veroordeelde de bisschoppenvergadering Milosevic omdat die de Bosnische Serviërs een “onrechtvaardige” vrede had opgedrongen.

Patriarch Pavle was dit weekeinde te vinden in Kosovo, waar hij samen met een delegatie van studenten heen was gereisd om zijn steun te betuigen aan de Servische verzetsbeweging. De reis van de kerkvader was duidelijk ingegeven door een recente reeks anti-Servische incidenten in de voornamelijk door Albanezen bewoonde provincie.

Terug in de Aleksandar Nevski kerk in Belgrado legt vader Ljubodrag uit dat de orthodoxe kerk in troebele tijden als deze altijd aan de kant van het volk heeft gestaan.

De kerk heeft vooral een zwak voor de studenten, geeft vader Ljubodrag grif toe. “Jarenlang zijn jonge, hoogopgeleide mensen uit dit land weggevlucht uit frustratie over de economie en het politieke klimaat, nu is de jeugd in opstand gekomen tegen de communistische ideologie.” Ook het feit dat de jeugd in deze moeilijke dagen houvast zoekt bij de religieuze en culturele waarden die de orthodoxe kerk te bieden heeft stemt vader Ljubodrag optimistisch.

Niet alleen zijn eigen Aleksandar Nevski-kerk, maar ook de kerken in de buitenwijken van Belgrado zijn op hoogtijdagen weer tot de nok gevuld, voornamelijk met jongeren. In de ogen van de kerk, maar ook van veel niet-gelovige Serviërs, vormen de studenten het onbedorven, zuivere element in deze onoverzichtelijke dagen.

“Het is onze opdracht om de mensen te helpen onderscheid te maken tussen waarheid en leugen”, zegt Ljubodrag Petrovic. Op de vraag waarom de kerk niet eerder in opstand gekomen is tegen het regime, bijvoorbeeld om het bloedvergieten in Bosnië te voorkomen, of om de economische neergang van het Servische volk te voorkomen, glimlacht de priester vaag. “Oh, nu stelt u me wel heel erg grote vragen”, zegt hij na een lange denkpauze. “Maar het is niet de rol van de kerk om revoluties te brengen, de kerk moet vrede en naastenliefde uitdragen en het evangelie verkondigen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden