Presidentsverkiezingen nog lang geen gelopen race

Peilingen zijn een matige voorspeller van de uitkomst. Maar vooral zijn er opmerkelijke verschillen geweest tussen peilingen en uitslagen bij zwarte kandidaten.

Wie ondanks de financiële crisis nog een paar centen over heeft en een gokje wil wagen, moet direct al zijn geld op Obama zetten. Want eigenlijk is het nauwelijks een gok. De meeste recente peilingen geven hem immers een voorsprong van zes tot tien procent op zijn republikeinse rivaal McCain. De race is gelopen, zo lijkt het, de strijd gestreden. Steeds vaker zien we dan ook al beschouwingen over wat het presidentschap van de eerste zwarte president van Amerika voor dat land en de rest van de wereld zal betekenen.

Die beschouwingen zijn echter nogal voorbarig. Zeker, Obama lijkt er op dit moment erg goed voor te staan. Dat wil zeggen: in de meeste peilingen. Maar het mag niet worden uitgesloten dat die peilingen maar een matige voorspeller zijn van de uitkomst. Daar zijn verschillende redenen voor aan te wijzen. Ten eerste zijn de genoemde verschillen in aanhang tussen de twee kandidaten toch niet zo bijster groot. Als we rekening houden met de zogeheten betrouwbaarheidsmarges van opiniepeilingen van een paar procent, is het werkelijke gat dat momenteel lijkt te zijn geslagen tussen Obama en McCain op zijn best een klein gaatje, dat gemakkelijk te overbruggen is. Het is trouwens zeer opvallend dat dit niet meer dan een gaatje is, gezien de moeizame campagne die McCain en zijn kandidate voor het vice-presidentschap Palin voeren. Dat Obama niet reeds op een enorme en werkelijk beslissende voorsprong staat ten opzichte van zijn strompelende en struikelende tegenstrevers moet het democratische kamp ernstig te denken geven.

Ten tweede hebben veel peilingen betrekking op iets wat niet relevant is, namelijk de steun onder het hele Amerikaanse electoraat. Maar ja, het gaat natuurlijk niet om verkiezingen in Amerika, hoe vaak die indruk ook wordt gewekt. Nog afgezien van het in Amerika lastige probleem om uit te maken wie uiteindelijk wel en niet zullen gaan stemmen en wie dus de interessante deelnemers aan peilingen zijn, worden de verkiezingen niet op dat ’nationale’ niveau gehouden en beslist. De verkiezingsstrijd is er een die gevoerd wordt binnen afzonderlijke staten, en daarvan nog maar een beperkt aantal. De totale steun aan kiezers doet er veel minder toe dan de krachtsverhoudingen in een beperkt aantal cruciale staten. De totale steun is niet van belang, maar de steun in die staten. Al Gore had er in 2000 bijvoorbeeld niets aan dat meer kiezers hem boven Bush prefereerden. Met minder kiezers achter zich werd wel degelijk George W. de 43ste president van Amerika, en niet de ruimer gesteunde Gore.

Op een derde en nauwelijks goed in te schatten factor is ook door anderen al gewezen, en dat is de huidskleur van Obama en het electorale effect ervan. Voor presidentsverkiezingen is geen precedent, maar voor andere politieke functies hebben zich in het verleden opmerkelijke discrepanties voorgedaan tussen peilingen en uitslagen bij zwarte kandidaten.

Obama zelf zal trouwens beter dan wie ook op de hoogte zijn van het gevaar van de raciale factor. Van de neiging om in de peilingen A te zeggen en bij verkiezingen B te doen, uit bewuste of onbewuste angst om een zwarte te verkiezen tot wellicht de belangrijkste man ter wereld. Het lijkt al weer lang geleden, maar in de voorverkiezingen van de huidige strijd is hij mogelijk – het verschijnsel is nauwelijks definitief aan te tonen – al eens met het verschijnsel geconfronteerd geweest.

In Nederland kunnen we bij elke gelegenheid een betoog samenvatten in een diepe uitspraak van Johan Cruijff. Zijn Amerikaanse variant is de honkbalspeler Lawrence Peter ’Yogi’ Berra. En inderdaad, een van zijn vele wijsheden is meer dan toepasselijk als het gaat om de strijd om het Amerikaanse presidentschap: ’Het is pas voorbij als het voorbij is.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden