Column

Presidentskandidaat Kirsten Gillibrand moet opboksen tegen Trump en de Clintons

De Democraat Kirsten Gillibrand bij een campagnebijeenkomst in New Hampshire, afgelopen vrijdag. Beeld EPA

Er staat geen katheder klaar voor Kirsten Gillibrand. De honderd mensen die naar Keene State College zijn gekomen om te luisteren naar de senator uit New York die president wil worden, kijken uit op twee luie stoelen. Het belooft een ontspannen, gemoedelijke ochtend te worden.

Maar nadat ze is binnengekomen en is voorgesteld door een plaatselijke politica, zal Gillibrand maar weinig in haar stoel zitten. Ontspannen is ze wel, maar tegelijkertijd ook intens. Haar opdracht is duidelijk: deze groep inwoners van New Hampshire winnen voor haar ideeën en haar kandidatuur.

Achterin zitten vertegenwoordigers van een plaatselijk radiostation en een website uit de naburige staat Vermont. Geen tv-camera’s. De winst van dit optreden zal dus moeten komen uit goedkeurende mond-op-mond berichten die zich verspreiden door het universiteitsstadje. Zo win je de voorverkiezingen in New Hampshire, dat ze begin 2020 als een van de eerste in het land zal houden.

Gillibrand begint niet, zoals velen van de andere 19 kandidaten voor de Democratische nominatie, met een ‘stump speech’, de meermalen per dag, tientallen keren per week afgestoken standaardtoespraak met een beetje persoonlijke geschiedenis, een lijstje programmapunten en een hoofdstukje opzwepende lyriek over wat een prachtig land Amerika toch is/was/had moeten zijn/weer kan worden onder de juiste leiding. De aanwezigen mogen meteen vragen stellen.

Om het eerlijk en rustig te houden, hebben gegadigden een lootje getrokken. De eerste winnaar snijdt meteen een onderwerp aan dat Gillibrand de afgelopen twee jaar tot haar politieke speerpunt heeft gemaakt: seksuele misdragingen tegen vrouwen, en dan met name vrouwen die werken voor de overheid. Ze werd bekend door haar fulmineren tijdens een hoorzitting tegen militairen die dat probleem in de krijgsmacht niet hard genoeg aanpakten.

Seksueel misbruik

“Toen ik over dit probleem hoorde, was ik daar echt ontdaan over”, zegt ze. “Want toen ik bleef vragen wat we kunnen doen om niet alleen een einde te maken aan de aanrandingen, maar ook meer transparantie daarover te hebben, meer veroordelingen, toen liep ik tegen een muur op. De commandanten bleven zeggen: er is nultolerantie voor seksuele misdragingen in de krijgsmacht. Maar de feiten spraken een andere taal. Vorig jaar waren er 15.000 gevallen van ongewenst seksueel contact, aanranding en verkrachting. Toen we hiermee begonnen, waren het er 25.000. En het ergste is: als iemand naar voren komt en rapporteert dat hij of zij aangerand is, dan is het percentage dat represailles ondervindt 59 procent. Van de ene militair tegen de andere, maar ook administratief, en in de vorm van schade voor je loopbaan. En dat komt bij de commandanten vandaan. Zij kunnen dit stoppen, en vervolgen. Maar het percentage vervolgingen is juist gedaald. Instituties beschermen nu eenmaal de machtigen. Gesloten systemen beschermen de machtigen. Of je het nou hebt over de krijgsmacht, of de katholieke kerk, of de football-competitie.”

Daar valt ook het Amerikaanse Congres onder. Gillibrand nam een groot politiek risico door haar collega-senator Al Franken te laten vallen toen die werd beschuldigd van handtastelijkheden tegen vrouwen. Een man in de zaal vindt dat reactie op de #metoo beweging wat doorgeschoten is. Heeft Gillibrand achteraf twijfels over haar stap? “Die heb ik niet, zegt ze zonder aarzelen. “Ik weet dat een heleboel Democraten senator Franken missen, zijn stem missen op het nationale toneel. Maar de waarheid is: er waren acht beschuldigingen tegen hem, bevestigd toen ze gebeurden, en door de landelijke media onderzocht en geloofwaardig bevonden. Twee vonden plaats toen hij senator was. Ik kon hem niet meer verdedigen.”

Haar besluit moest ze vervolgens wel verdedigen, zelfs thuis. “Mijn vijftien jaar oude zoon Theo zei tegen mij: Mamma, waarom ben je zo streng tegen Al Franken? En moest hem heel duidelijk uitleggen: Theo, je betast een vrouw niet, waar ook op haar lichaam, zonder haar toestemming. Je kunt haar niet kussen zonder toestemming. Dat is niet OK voor jou, en niet voor senator Franken.”

Gillibrand bij een campagnebijeenkomst eerder deze maand. Beeld AFP

Weinig steun

Het levert haar in de zaal applaus op, maar het heeft Gillibrands gooi naar het presidentschap ook geschaad. In het eerste kwartaal van dit jaar haalde ze drie miljoen dollar aan campagnegiften op. Dat is minder dan voormalig vice-president Joe Biden in één dag ophaalde, nadat hij zich deze week kandidaat stelde. Het is ook het kleinste bedrag van alle zes senatoren die zich in de strijd geworpen hebben. Ze heeft ook te kampen met een laag aantal adhesiebetuigingen van prominente politici.

En dat komt voor een deel doordat ze het Democratische establishment met haar opstelling rond dit onderwerp tegen zich in het harnas heeft gejaagd. Niet alleen droeg ze bij aan het gedwongen vertrek van Al Franken, maar ze oordeelde achteraf ook hard over het gedrag van partij-grootheid Bill Clinton tegenover Monica Lewinsky. Als die affaire zich nu had afgespeeld, had hij als president gewoon moeten aftreden, zei ze eind 2017.

Dat was verraad, vonden veel Democratische politici en hun adviseurs. Gillibrand had van de partij de senaatszetel van Hillary Clinton mogen overnemen toen ze nog maar een onbekend lid van het Huis van Afgevaardigden was. Bill Clinton voerde campagne voor haar. “Interessante strategie voor de voorverkiezingen van 2020, veel succes”, twitterde een vriend van de Clintons, Philippe Reines, honend. Gillibrand laat het langs zich afglijden, zegt ze: “Ik weet dat een aantal heel machtige Democratische donoren nog steeds heel boos op me zijn, omdat ik opkwam voor acht vrouwen. Maar ik zou nu weer opkomen voor die acht vrouwen.”

Een uur lang beantwoordt ze zo vragen van degenen die een winnend nummer hebben getrokken. De antwoorden zijn zelfverzekerd en meestal heel concreet, alsof ze in haar hoofd meteen een laatje opentrekt waar de goede reactie keurig klaarligt. Als iemand wil weten wat ze vindt van ontwikkelingshulp, vraagt ze: “Gaat het u om humanitaire problemen, of het globale strategische evenwicht? Want daar zijn verschillende antwoorden op.”

Trump

Als het uur er bijna op zit, zegt een campagnemedewerkster dat er nog tijd is voor één vraag, en die wordt gesteld door een man die geen nummer heeft getrokken. “Senator!” zegt hij krachtig, voordat iemand anders het woord kan nemen. “Lange tijd waren de Democraten de partij van de werkende mensen. Nu zegt Donald Trump dat hij de werkende mensen in dit land vertegenwoordigt. Hoe kunt u ons bij elkaar brengen? Want Amerika is versplinterd.”

Het is de enige vraag van de avond die ingestoken lijkt te zijn, want hij biedt Gillibrand de ideale opening om alsnog die campagnespeech te geven, en haar potentiële kiezers gerust te stellen op dat ene punt: kan ze het land verlossen van Donald Trump?

Kirsten Gillibrand pleitte met Bernie Sanders voor Sanders’ ‘Medicare for all’, het vervolg op Obamacare. Beeld AP

Gaandeweg wordt haar toon feller, aan het eind herken je nauwelijks meer de rustige politica van het hele uur daarvoor. “Mijn verhaal is een heel ander verhaal dan van de andere Democratische kandidaten. Ik breng mensen werkelijk samen.” Ze noemt haar twee verkiezingsoverwinningen voor het Huis van Afgevaardigden, in een district dat traditioneel tweederde Republikeins is. En bij de laatste verkiezingen voor de Senaat won ze ook in gebieden waar Trump in 2016 won. “Mijn hoogste stemmenpercentage was 72 procent, dat is meer dan president Obama of Hillary Clinton in presidentsverkiezingen. En dat komt doordat ik luister. Ik zuig op.”

En al luisterend heeft ze begrip gekregen voor degenen die op Trump stemden: “President Trump won omdat hij de waarheid zei: het spel wordt niet eerlijk gespeeld. En als je niet in opstand wilt komen tegen de lobbyisten in Washington, als je niet in opstand wilt komen tegen de rol van het geld en de corruptie en de hebzucht die elke beleidsonderdeel in Washington bepalen, dan zul je nooit de steun van zijn kiezers krijgen. Ik woon zelf in een Republikeinse regio, heb ooms die voor Trump stemden. Dit land heeft een leider nodig die begrijpt dat mensen het moeilijk hebben. Als je niet die pijn en zorgen tot de jouwe maakt, en het gevecht aangaat met de speciale belangen die hervormingen onmogelijk maken, dan win je nooit. Je hebt de moed nodig om tegen je eigen partij in te gaan wanneer ze fout zitten, tegen het Pentagon, tegen het Congres, tegen de banken. En dat is wat ik heb gedaan. En daarom ben ik kandidaat voor het presidentschap.”

Ingestoken vraag of niet, haar eindschot levert haar een flink applaus op. Na nog wat handenschudden en met bezoekers op de foto gaan is ze weg, met haar campagnemedewerkers overleggend over haar volgende optreden in New Hampshire die dag.

Maar wie daarna nog een broodje ging halen in café The Works op Main Street in Keene, kon haar nog een half uur zien zitten met een bord salade. Omringd door inwoners van Keene die geen idee hadden dat daar iemand zat die hun president wil worden.

Lees ook: 

Met Joe Biden (76) mengt zich nog een politieke opa in de Democratische verkiezingsstrijd

Nu Joe Biden zich officieel in de strijd heeft geworpen, dient de vraag zich aan: zijn hij en zijn voornaamste concurrent Bernie Sanders niet te oud om president te worden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden