President Xi Jinping kroont zich tot machtigste Chinese leider sinds Mao Zedong

Door de stemming is niet alleen de presidentiële termijn van Xi Jinping verlengd, maar is ook zijn persoonlijke ideologie - het Xi Jinping Denken – in de grondwet opgenomen. Beeld Getty Images

De grondwetswijziging die de Chinese president Xi Jinping toelaat levenslang aan de macht te blijven, is met 99,8 procent van de stemmen aangenomen. De stemming maakt een einde aan de beperking van het Chinese presidentschap tot twee termijnen, en maakt van Xi de machtigste Chinese leider sinds Mao Zedong.

Met een onderdanig parlement als het Chinese Volkscongres twijfelde niemand eraan dat de grondwetswijziging goedgekeurd zou worden. Maar weinigen hadden deze monsterscore verwacht: van de 2964 afgevaardigden stemden er twee tegen, en onthielden zich er drie. Dat is veel minder dan bij de twee vorige grondwetswijzigingen, en het toont dat Xi volledige controle heeft over zijn partij.

Hoewel de grondwetswijziging door critici als een dictatoriale ingreep is uitgelegd, deed de partijleiding zijn best de stemming een democratisch elan te geven. Benadrukt werd dat het voorstel al van september vorig jaar dateerde, en achter de schermen alle wettelijke stadia had doorlopen. “Alles is strikt volgens de juridische procedures verlopen”, aldus commissievoorzitter Shen Chunyao, op een opmerkelijke persconferentie na afloop. Doorgaans geeft het Volkscongres geen toelichting bij zijn stemgedrag.

Om de stemming extra cachet te geven, werden ook geen elektronische stemknoppen maar papieren stembiljetten gebruikt. In een strak uitgevoerde choreografie werden in de Grote Hal van het Volk eerst 28 stembussen synchroon opengemaakt voor controle, waarna bodes de 2964 stembiljetten uitdeelden. Daarna mochten de afgevaardigden één voor één hun biljet in de stembus deponeren, terwijl een vrolijk muziekje klonk. We zagen, aldus Shen, ‘de uitdrukking van de wil van het volk.’

Tekst loopt door onder de video

Totalitair

Maar critici noemen Xi’s machtsexpansie totalitair. Ze wijzen erop dat vroeger aan grondwetswijzigingen een lang partijdebat voorafging, terwijl Xi de partij overviel. Bovendien voelen de afgevaardigden, die schouder aan schouder zitten, zich ‘niet vrij om te stemmen zoals ze willen’, aldus de Schotse Chinadeskundige Neil Munro in de Hongkongse krant South China Morning Post. Wie wil, kan zijn stembiljet in een aparte ruimte invullen, maar die maakt zich natuurlijk verdacht.

De beperking van de presidentiële ambtstermijn werd in 1982 door toenmalig leider Deng Xiaoping ingevoerd. Daarmee wilde hij een terugkeer naar de politieke chaos onder het eenpersoonsbewind van Mao Zedong vermijden. Op de persconferentie ontkende Shen Chunyao dat het gevaar voor totalitarisme nu terugkeert. Hij zei dat de Communistische Partij in zijn geschiedenis altijd zijn problemen heeft overwonnen, en daarom verdergaat op het ingeslagen pad.

Met de stemming werd niet alleen Xi’s presidentiële termijn verlengd, maar ook zijn persoonlijke ideologie – het Xi Jinping Denken – in de grondwet opgenomen. Zo kan hij de hele maatschappij doordringen van zijn ideeën. Ook werd een amendement goedgekeurd dat de weg opent voor een anticorruptieorgaan, dat toezicht houdt op de handelswijze van ambtenaren én hun ideologische zuiverheid.

Formeel is de macht van het Chinese presidentschap beperkt. De echte macht zit bij de partijsecretaris en de militaire leider, wier ambtstermijnen niet begrensd zijn in de tijd. Maar die drie functies worden door één persoon uitgeoefend: Xi. De presidentiële tijdslimiet was daarom bepalend voor de machtsopvolging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden