'President is machtiger dan de CIA'

CIA directeur John Brennan tijdens zijn getuigenis afgelopen dinsdag over de Russische operatie. Beeld AP
CIA directeur John Brennan tijdens zijn getuigenis afgelopen dinsdag over de Russische operatie.Beeld AP

De aankomende president van de Verenigde Staten ligt op ramkoers met zijn eigen inlichtingendiensten CIA, FBI en NSA. Hij heeft ze zelfs beschuldigd van nazi-praktijken. Hoe moet dat verder gaan?

Een ding is duidelijk, volgens twee experts die zelf ervaring hebben bij de CIA: de president bepaalt het beleid, niet de inlichtingendiensten. Hij kan gebruik van ze maken als hij dat wil, en anders doet hij dat niet - tot schade van zijn eigen land.

"De inlichtingendiensten moeten zich aanpassen aan de president", zegt Robert Jervis, hoogleraar internationale betrekkingen aan Columbia University in New York. "Hij is veel machtiger dan zij. Hij kan ze negeren als hij dat wil, maar dat schaadt de belangen van de VS. De president heeft analyses van het buitenlands beleid en veiligheid nodig."

Joseph Whippl, hoogleraar internationale betrekkingen aan Boston University: "De president is gekozen, hij heeft een politieke agenda en bepaalt het beleid. Hij kan de diensten negeren, maar het blijft hun taak om feiten te presenteren."

Zijn in dit geval wel feiten gepresenteerd? "Feiten zijn nooit 100 procent zeker. Wat we wel weten is dat de Russen heel goed zijn in dit soort operaties, en het Westen doet dit ook. Denk aan de jaren tachtig, toen probeerden beide kanten de publieke opinie te beïnvloeden waar het ging om kruisraketten. Heeft dat iemand echt beïnvloed? Dat weten we niet."

Machtsspelletje

Whippl is ervan overtuigd dat de diensten Trump vrijdag ingelicht hebben over het rapport met voor hem beschuldigende verhalen omdat dat hun taak is: informatie geven die invloed kan hebben op politieke beslissingen, ook al weet niemand of de feiten correct zijn.

Jervis twijfelt, hij houdt de mogelijkheid open dat de diensten een machtsspelletje hebben gespeeld met Trump."Een mogelijke verklaring is dat ze tegen Trump gezegd hebben: Denk je dat we clowns zijn? Kijk, dit weten we over jou." Daarmee zouden ze Trump duidelijk hebben gemaakt dat er met hen niet te spotten valt. Jervis noemt J. Edgar Hoover, die 37 jaar lang de FBI leidde. "Hij werkte zo. Maar in dit geval geloof ik het niet, ik zie die houding nu niet."

Russische experts hebben gesuggereerd dat de inlichtingendiensten proberen de verhouding tussen Trump en Poetin te beschadigen. Na de recente onthullingen zou de Amerikaanse president geen toenadering meer kunnen zoeken tot Moskou zonder zichzelf verdacht te maken.

Jervis gelooft daar niet veel van. "Zouden ze proberen een wig te drijven tussen Trump en Poetin? Dat zou te slim zijn. Ik ken die mensen, ze zitten in hun eigen bubbel ver buiten Washington, ze denken niet zo politiek. En als ze het al zouden proberen, zou Trump zich dan laten beïnvloeden? Hij is zo'n bulldozer."

Trump zal zich gaandeweg wel verzoenen met de inlichtingendiensten, denkt Whipple. Zeker als hij zijn eigen mensen daar eenmaal heeft benoemd, zoals het nieuwe hoofd van de CIA Michael Pompeo. "Trump zal een 'rocky start' maken, maar daarna zal de samenwerking wel op koers komen."

Gaan de CIA, NSA en FBI dan precies doen wat de president wil? Niet helemaal, denkt Jervis. "Trump kan prioriteiten stellen, hij kan zeggen: Rusland is niet zo gevaarlijk, let liever op Iran. Dan zullen ze dat doen, maar misschien wel smokkelen door wat mensen met een andere titel toch aan Rusland te laten werken."

Wantrouwen

Conflicten tussen de president en de inlichtingendiensten zijn niet nieuw, zeggen beiden. Kennedy, Johnson en vooral Nixon wantrouwden de CIA en de FBI. Trumps voorganger heeft juist heel sterk op de CIA vertrouwd, zegt Whipple. "Niemand heeft zoveel gebruik van gemaakt van de CIA als Obama, hij was echt de president van de geheime operaties."

De vraag is voor hem wat Trump nu gaat doen met de lopende geheime operaties, waarvoor hij als president moet tekenen. "Zal hij dat doen, bijvoorbeeld als het gaat om steun aan de gematigde rebellen in Syrië? Ik denk het niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden