'President is machtiger dan de CIA'

Donald Trump ruziet met de inlichtingendiensten. Vooral mededelingen over voor hem belastende informatie vallen verkeerd. Een werkbare relatie lijkt ver weg.

De aankomende president van de Verenigde Staten ligt op ramkoers met zijn eigen inlichtingendiensten CIA, FBI en NSA. Ze stelden hem vrijdag op de hoogte van belastende informatie, onder andere over zijn contacten met Moskou. Trump heeft de inlichtingendiensten zelfs beschuldigd van nazi-praktijken. Hoe moet dat verder?


Een ding is duidelijk, volgens twee experts die zelf ervaring opdeden bij de CIA: de president bepaalt het beleid, niet de inlichtingendiensten. Hij kan gebruik van ze maken als hij dat wil, en anders doet hij dat niet - tot schade van zijn eigen land.


"De inlichtingendiensten moeten zich aanpassen aan de president", zegt Robert Jervis, hoogleraar internationale betrekkingen aan Columbia University in New York. "Hij is veel machtiger dan zij. Hij kan ze negeren als hij dat wil, maar dat schaadt de belangen van de VS. De president heeft analyses van het buitenlands beleid en veiligheid nodig."


Joseph Wippl, hoogleraar internationale betrekkingen aan Boston University: "De president is gekozen, hij heeft een politieke agenda en bepaalt het beleid. Hij kan de diensten negeren, maar het blijft hun taak om feiten te presenteren."


Zijn er in dit geval wel feiten gepresenteerd? "Feiten zijn nooit honderd procent zeker. Wat we wel weten is dat de Russen heel goed zijn in dit soort operaties, en het Westen doet dit ook. Denk aan de jaren tachtig, toen probeerden beide kanten de publieke opinie over kruisraketten te beïnvloeden. Heeft dat iemand echt beïnvloed? Dat weten we niet."


Wippl is ervan overtuigd dat de diensten Trump vrijdag ingelicht hebben over het rapport met voor hem beschuldigende verhalen omdat dat hun taak is: informatie geven die invloed kan hebben op politieke beslissingen, ook al weet niemand of de feiten correct zijn.


Jervis twijfelt, hij houdt de mogelijkheid open dat de diensten een machtsspelletje hebben gespeeld met Trump."Een mogelijke verklaring is dat ze tegen Trump gezegd hebben: Denk je dat we clowns zijn? Kijk, dit weten we over jou." Daarmee zouden ze Trump duidelijk hebben gemaakt dat er met hen niet te spotten valt. Jervis noemt J. Edgar Hoover, die 37 jaar lang de FBI leidde. "Hij werkte zo. Maar in dit geval geloof ik het niet, ik zie die houding nu niet."


Russische experts hebben gesuggereerd dat de inlichtingendiensten proberen de verhouding tussen Trump en Poetin te beschadigen. Na de recente onthullingen zou de Amerikaanse president geen toenadering meer kunnen zoeken tot Moskou zonder zichzelf verdacht te maken.


Jervis gelooft daar niet veel van. "Zouden ze proberen een wig te drijven tussen Trump en Poetin? Dat zou te slim zijn. Ik ken die mensen, ze zitten in hun eigen bubbel ver buiten Washington, ze denken niet zo politiek. En als ze het al zouden proberen, zou Trump zich dan laten beïnvloeden? Hij is zo'n bulldozer."


Trump zal zich gaandeweg wel verzoenen met de inlichtingendiensten, denkt Wippl. Zeker als hij zijn eigen mensen daar eenmaal heeft benoemd, zoals het nieuwe hoofd van de CIA, Michael Pompeo. "Trump zal een rocky start beleven, maar daarna zal de samenwerking best op koers komen."


Gaan de CIA, NSA en FBI dan precies doen wat de president wil? Niet helemaal, denkt Jervis. "Trump kan prioriteiten stellen, hij kan zeggen: Rusland is niet zo gevaarlijk, let liever op Iran. Dan zullen ze dat doen, maar misschien zullen de inlichtingendiensten wel smokkelen door wat mensen onder een andere titel toch aan Rusland te laten werken."


Conflicten tussen de president en de inlichtingendiensten zijn niet nieuw, zeggen beiden. Kennedy, Johnson en vooral Nixon wantrouwden de CIA en de FBI. Trumps voorganger heeft juist heel sterk op de CIA vertrouwd, zegt Wippl. "Niemand heeft zoveel gebruikgemaakt van de CIA als Obama, hij was echt de president van de geheime operaties."


Wippl vraagt zich af wat Trump gaat doen met de lopende geheime operaties. De nieuwe president moet daarvoor zijn goedkeuring geven. "Zal hij dat doen, bijvoorbeeld als het gaat om steun aan de gematigde rebellen in Syrië? Ik denk het niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden